Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күн радиусының мыңдаған еселенген кеңдігіндегі үлкен жұлдыздарды қоршаған шаң сақинасы.
Dust ring surrounding large stars thousands of solar radii wide
Проплид, протопланеталық диск деген сөздің қысқартылған түрі, жас жұлдыздың айналасындағы сыртқы жарықтандырылған фотоэвапорацияланатын протопланеталық диск. Орион тұмандылығында 180-ге жуық проплид табылды. Кейінгі, өте үлкен массивті бақылаулар осы көздермен байланысты Күн жүйесінің мөлшеріндегі конденсацияларды көрсетті. Осы жерде бұл нысандар буланып бара жатқан протожұлдыздық аккрециялық дискпен қоршалған төмен массалы жұлдыздар болуы мүмкін деген идея пайда болды. Проплидтер 1993 жылы Хаббл ғарыш телескопының кең өрістік камерасының суреттерін пайдаланып нақты анықталды және "проплид" термині қолданылды.
A proplyd, short for ionized protoplanetary disk, is an externally illuminated photoevaporating protoplanetary disk around a young star. Nearly 180 proplyds have been discovered in the Orion Nebula. Later observations with the Very Large Array showed solar system sized condensations associated with these sources. Here the idea appeared that these objects might be low mass stars surrounded by an evaporating protostellar accretion disk. Proplyds were clearly resolved in 1993 using images of the Hubble Space Telescope Wide Field Camera and the term "proplyd" was used.
Сипаттамалары
Орион тұмандылығында байқалатын проплидтер әдетте екі түрдің бірі болып табылады. Кейбір проплидтер жарқын жұлдыздардың шамасында жарқырайды, мұндайда диск жұлдызға жақын орналасып, жұлдыздың сәулесінен жарқырайды. Басқа проплидтер ана жұлдыздан қашықтау табылады және дискідегі салқын шаң мен газдардың өзін-өзі жабуынан қараңғы сылуэттер түрінде көрінеді. Кейбір проплидтерде күн радиациясының соққы толқындарынан қозғалыс белгілері байқалады. Орион тұмандығы Күннен шамамен 1500 жарық жылы қашықтықта орналасқан және өте белсенді жұлдыздар қалыптасу ортасы. Орион тұмандығы мен Күн Құс жолы галактикасының бір спиральді саласында орналасқан. Проплид жаңа планеталар мен планеталық жүйелерді қалыптастыруы мүмкін. Қазіргі модельдер жұлдыз бен проплидтің металдық құрамы, планеталық жүйенің температурасы және жұлдыздан қашықтығы планеталар мен планеталық денелердің пайда болуына әсер ететінін көрсетеді. Бүгінгі күнге дейін 8 планетасы, 5 кәріз планетасы және 5 планеталық жүйесі бар Күн жүйесі табылған ең ірі планеталық жүйе болып табылады. Көптеген проплидтер планеталық жүйелері жоқ жүйеге немесе бір өте үлкен планеталық жүйеге айналады.
In the Orion Nebula the proplyds observed are usually one of two types. Some proplyds glow around luminous stars, in cases where the disk is found close to the star, glowing from the star's luminosity. Other proplyds are found at a greater distance from the host star and instead show up as dark silhouettes due to the self obscuration of cooler dust and gases from the disk itself. Some proplyds show signs of movement from solar irradiance shock waves pushing the proplyds. The Orion Nebula is approximately 1,500 light years from the Sun with very active star formation. The Orion Nebula and the Sun are in the same spiral arm of the Milky Way galaxy. A proplyd may form new planets and planetesimal systems. Current models show that the metallicity of the star and proplyd, along with the correct planetary system temperature and distance from the star, are keys to planet and planetesimal formation. To date, the Solar System, with 8 planets, 5 dwarf planets and 5 planetesimal systems, is the largest planetary system found. Most proplyds develop into a system with no planetesimal systems, or into one very large planetesimal system.
Басқа жұлдыздар түзілетін аймақтардағы проплайдтар
Фотоэвапорацияланатын проплидтер басқа жұлдыз түзету аймақтарында Хаббл ғарыш телескопы арқылы табылды. NGC 1977 қазіргі уақытта Орион тұмандығынан тыс, ең көп проплидтері бар (7 расталған проплид) жұлдыз түзету аймағын білдіреді. Бұл сондай-ақ 42 Orionis атты B типіндегі жұлдыздың фотоэвапорацияға себеп болған алғашқы жағдай. Сонымен қатар, өте жас аймақта NGC 2024-те 4 анық және 4 кандидат проплид табылды, олардың екеуі B жұлдызымен фотоэвапорацияланды. NGC 2024 проплидтері маңызды, себебі олар протопланеталық дискілердің сыртқы фотоэвапорациясы тіпті планеталардың өте ерте қалыптасуымен (алғашқы жарты миллион жыл ішінде) бәсекелесе алатынын көрсетеді. Фотоэвапорацияланатын проплидтің тағы бір түрі Спитцер ғарыш телескопы арқылы ашылды. Бұл комета тәрізді құйрықтар дискілерден тартылып алынған шаңды көрсетеді. Вестерхаут 5 – көптеген шаңды проплидтері бар аймақ, әсіресе HD 17505 айналасында. Бұл шаңды проплидтер дискінің сыртқы аймақтарында газдың жоқтығымен сипатталады, бірақ фотоэвапорация дискінің ішкі, тұрақты және мүмкін газға толы бөлігін 5-10 астрономиялық бірлік радиусымен қалдыруы мүмкін. Орион тұмандығындағы және басқа жұлдыз түзету аймақтарындағы проплидтер – төмен массалы жұлдыздардың айналасындағы протопланеталық дискілердің сыртқы фотоэвапорациялануын көрсетеді. Бұл төмен массалы проплидтер әдетте 0,3 парсек (60 000 астрономиялық бірлік) шегінде орналасқан, ал шаңды проплидтердің құйрықтарының ұзындығы 0,1-0,2 парсек (20 000-40 000 а.б.) аралығында болады. Проплид сияқты объектілердің аралық массалы проплидтер ретіндегі табиғаты бір объектінің спектрімен ішінара расталады, ол масса жоғалту жылдамдығының массаның жинақталу жылдамдығынан жоғары екенін көрсетті. Тағы бір объектте ағын байқалмай, жинақталу процесі жүреді.
Photoevaporating proplyds in other star forming regions were found with the Hubble Space Telescope. NGC 1977 currently represents the star forming region with the largest number of proplyds outside of the Orion Nebula, with 7 confirmed proplyds. It was also the first instance where a B type star, 42 Orionis is responsible for the photoevaporation. In addition, 4 clear and 4 candidate proplyds were discovered in the very young region NGC 2024, two of which have been photoevaporated by a B star. The NGC 2024 proplyds are significant because they imply that external photoevaporation of protoplanetary disks could compete even with very early planet formation (within the first half a million years). Another type of photoevaporating proplyd was discovered with the Spitzer Space Telescope. These cometary tails represent dust being pulled away from the disks. Westerhout 5 is a region with many dusty proplyds, especially around HD 17505. These dusty proplyds are depleted of any gas in the outer regions of the disk, but the photoevaporation could leave an inner, more robust, and possibly gas rich disk component of radius 5 10 astronomical units. The proplyds in the Orion Nebula and other star forming regions represent proto planetary disks around low mass stars being externally photoevaporated. These low mass proplyds are usually found within 0.3 parsec (60,000 astronomical units) of the massive OB star and the dusty proplyds have tails with a length of 0.1 to 0.2 parsec (20,000 to 40,000 au). The nature of proplyd like objects as intermediate massive proplyds is partly supported by a spectrum for one object, which showed that the mass loss rate is higher than the mass accretion rate. Another object did not show any outflow, but accretion.