Кіріспе
2000 жылы Eminem және Dido қатысқан "Stan" әні американдық рэпер Eminem-нің туындысы. Ән британдық әнші Dido-ның "Thank You" әнінің бастапқы сөздерінен үлгі алынған. Бұл ән 2000 жылы Eminem-нің үшінші альбомы – "The Marshall Mathers LP" (2000) альбомынан үшінші сингл ретінде жарық көрді. "Stan" Billboard Hot 100 тізімінде 51-орынға ие болды. АҚШ-тан тыс 12 елде, оның ішінде Ұлыбритания, Германия, Австралия және Ирландияда "Stan" хит-парадтардың көшбасшысы атанды. 45 King продюсерлік еткен трек "Thank You" әнінен сәл өңделген үзіндіні негізгі үлгі ретінде пайдаланады; екі ән де 2000 жылдың соңында сингл ретінде шығарылды. "Stan" Eminem-нің ең жақсы әндерінің бірі деп есептеледі және "The Real Slim Shady" және "Lose Yourself" сияқты оның визиттік карточкасы саналады. 2003 жылы Rolling Stone журналы "Stan" әнін "Барлық уақыттың 500 ең ұлы әні" тізімінде 296-шы орынға қойды, ал 2021 жылы жаңартылған тізімде бұл көрсеткіш 223-ке дейін өсті. Сондай-ақ, ән VH1 журналының "Барлық уақыттың ең ұлы хип-хоп әндері" тізімінде 15-ші орынды иеленді және Rock and Roll Hall of Fame-нің "Рок-н-роллды қалыптастырған 500 ән" тізіміне енді. Ән бірнеше марапатқа үміткер болды, оның ішінде MTV Europe Music Awards-та "Жыл әні", MTV Video Music Awards-та "Жыл бейнеклипі", "Үздік рэп бейнеклипі", "Үздік режиссура" және "Үздік операторлық жұмысы". Бұл ән MuchMusic Video Awards сыйлығында "Үздік халықаралық бейнеклип" аталымын жеңіп алды. 2011 жылдың сәуір айында Complex журналы 100 ең ұлы Eminem әндерінің тізімін жасап, "Stan" әнін екінші орынға орналастырды. Әннің атауындағы кейіпкердің есімінен кейін, атақты немесе жеке тұлғаның фанатикалық жанкүйерлерін білдіретін сленг пайда болды; бұл термин содан бері Оксфорд ағылшын тілінің сөздігіне енгізілді.
"Stan" is a song by American rapper Eminem, with vocals sampled from the opening lines of British singer Dido's song "Thank You". It was released in 2000, as the third single from Eminem's third album, The Marshall Mathers LP (2000). "Stan" peaked at number 51 on the Billboard Hot 100. Outside of the United States, "Stan" topped the charts in 12 countries, including the United Kingdom, Germany, Australia, and Ireland. The 45 King produced track also uses a slightly modified break from "Thank You" as its base sample; both songs were released as singles in late 2000. Retrospectively, "Stan" has been called one of Eminem's best songs, and, alongside "The Real Slim Shady" and "Lose Yourself", is considered one of his signature songs. In 2003, Rolling Stone magazine ranked "Stan" 296th on its list of The 500 Greatest Songs of All Time, upping their ranking to 223rd in a 2021 updated list. The song was also listed 15th on VH1s list of the greatest hip hop songs of all time and named in the Rock and Roll Hall of Fame's 500 Songs that Shaped Rock and Roll. The song was nominated for multiple awards, including Best Song at the MTV Europe Music Awards, Video of the Year, Best Rap Video, Best Direction, and Best Cinematography at the MTV Video Music Awards. It won Best International Artist Video at the MuchMusic Video Awards. In April 2011, Complex magazine put together a list of the 100 greatest Eminem songs and ranked "Stan" second. The eponymous character's name gave rise to a slang term that refers to overzealous or maniacal fans of a celebrity or personality; the term has since been included in the Oxford English Dictionary.
Әндер мәтіні
Ән Стэнли "Стан" Митчелл (дауысы Эминем) туралы айтады, ол Эминемнің ең жақын жанкүйері екенін мәлімдейді. "Стан" есімінің "stalker" және "fan" сөздерінің қосындысы болғаны туралы пікірлер бар, бірақ осы мақсатпен таңдалған-жоқ белгісіз. Осы әннен кейін "стан" термині бір нәрсеге немесе біреуге ең құмар жанкүйерді білдіретін интернет жаргонына айналды. Ол Эминемге бірнеше хат жазады; екі шумақта ол рэперге деген құмарлығын көрсетеді және жауап келмегенде көбірек ашуланады. Соңында ол машинасын тас жолда айдап бара жатып, көп мөлшерде антидепрессанттар мен алкоголь ішіп, өзінің дауысын жазады; бұл шумақта Эминемнің "My Name Is" әнінен "Мен бес литр арақ іштім, маған жүргізуге батылсың ба?" деген сөздер келтіріледі, сондай-ақ Фил Коллинстің "In the Air Tonight" әніне сілтеме жасалады ("Судан құтыла алатын жігіт, бірақ құтқармады"; ол әнді "Түннің ауасы" деп атайды). Ол жүкті әйелін көпірге жақындағанда багажникке байлап қойғанын айтады, содан кейін таспаны Эминемге жіберудің жолын таба алмайтынын түсінеді, бірақ бәрі тым кеш. Шумақ оның машинасы көпірден сырғып суға түскен сәтте аяқталады. Төртінші шумақта Эминем өзінің рөлінде Стенге жауап жазып, онымен әңгімелесуге тырысады. Эминем Стенге оның жанкүйері болғаны үшін риза екенін және оған қатты алғыс айтатынын түсіндіруге тырысады, бірақ Стен әндерінің мәнін дұрыс түсінбейтінінен қорқады. Драматикалық иронияның мысалы ретінде, Эминем Стенді психикалық денсаулығына көмек алуға және әйеліне жақсы қарауға шақырады, әйтпесе ол жаңалықтарда көрген адам сияқты болады – мас күйде машинасын көпірден құлатып, өзін және жүкті әйелін өлтірген. Содан кейін Эминем хатын жазып бітіргеннен кейін, жаңалықтарда көрген адамның шын мәнінде Стен екенін түсінеді.
Музыкалық бейне
Д-р Дре және Филип Атвелл режиссерлік еткен видео, оқиғаның тікелей бейнелеуі болып табылады. Видеода Девон Сава Стэн рөлінде, ал Дидо оның жүкті әйелі рөлінде сомдаған. Саваның сөзіне сүйенсек, ол бұл рөлге доктор Дре «Соңғы мақсат» фильміне оның қызығушылығы себепті ие болған, онда Сава түскен. Сондай-ақ, ол Маколей Калкин рөлдің бірінші таңдауы болғанын мәлімдеді. Видеода Стан шашын сары түске бояп, әйелі оны «Стэнли» деп атағанда ашуланып реакция жасайды. Кейін ол Эминемнің плакаттарымен толған жертөледе отырып, өзінің «Эминемнің ең жақын жанкүйері» екенін білдіретін хаттар жазады. Ол Эминемнің жеке өміріндегі барлық жаңалықтардан хабардар. Стен әйелі (Дидо) Эминемнің «The Way I Am» бейнеклипін көруге тырысқанда оған ашуланады. Стэн Эминемнің жеке хат немесе телефон қоңырауы арқылы өзімен байланысуын қалайды; бірақ, өкінішке орай, хаттар Эминемге уақтылы жетпейді. Өзін ешкім елемейтіндей сезінген Стэн, жаңбырға суланған тас жолда көлік жүргізіп, әйелін багажникке құлыптап, көпірден құлауын жазғызады. Ол бұл процесте «My Name Is» («Мен бес литр арақа іштім, маған жүргізуге батылың барма?») және Фил Коллинстің «In the Air Tonight» туралы қалалық аңызға сілтеме жасайды, содан кейін бұл соңғы жазбаны Эминемге жіберудің жолы жоқ екенін түсінеді. Көлік көпірдің қоршауын бұзып, екі адамның тағдырын шешеді. Стэннің анасы мен кіші інісі Мэтью оның қабіріне келеді. Мэтью капюшонын ашқанда, оның шашы Стэн сияқты сары болып боялған. Эминем, ақыры, Стэнге жауап береді. Ол кешіккені үшін кешірім сұрайды, оның жанкүйері болғаны үшін алғыс айтады және Стэннің жеке өміріне қызығушылық танытады. Эминем Стэннің психикалық денсаулығына алаңдайды және Стэннің жақында жаңалықтарда көрген оқиға сияқты аяқталуын қаламайтынын айтады - әйелі багажникте болған күйде мас күйінде көпірден құлаған адам, ол туралы ол кейін «Бұл сен болдың. Құдай-ау!» дейді. Эминем білмейтін, оның терезесіне молния шағылып, Стэннің көлеңкесін көрсетеді. Видео Мэтьюдің Стэннің қабіріне қарап тұруымен аяқталады.
Цензура
MTV-ның "таза" нұсқасында ән мен бейне цензураланды. Бірінші екі шумақтың және үшінші шумақтың көп бөлігі жойылды. MTV сондай-ақ Стеннің әйелінің машинасының багажником байланған жағдайларын алып тастады және оның жүргізу кезінде арақ ішкенін көрсететін бір көріністі жойды. MTV толық нұсқасында, ұзақтығы 8:15 минут, үшінші шумақта Стен әйелін багажникомде айтқан сөздері цензураланды ("Сенің аузыңды жап" және "багажникомде айқайлаған" сөздері), сондай-ақ оның оны кеспегені, бірақ байлап тастағаны, және "егер ол тұншығып қалса, одан да көп азап шегеді, содан кейін де қайтыс болады" деген сөздері цензураланды ("кесу", "байлау", "тұншығу" және "өлдіру" сөздері). Дидо видеоның үшінші шумағында аузы тығылған деп мәлімдеді, бірақ бұл соншалықты кеңінен цензураланды, сондықтан аузы тығылған нұсқалары сирек кездеседі. Цензураланбаған нұсқада Стен машинаның руліне ішіп отырып, Дидоның машинаның багажникомде күресіп жатқанын көрсетеді. Ол аузынан таспаны алып тастап, айқайлайды. Көптеген нұсқалар цензураланды, сондықтан шумақтың соңында Дидоның багажникомдегі қысқаша көрінісі ғана бар. Сондай-ақ, Стен "бір келі арақ іштім" десе, "іштім" және "арақ" сөздері цензураланады; және "мыңдаған тыныштандырғыш таблетка ішіппін" десе, "тыныштандырғыш" сөзі цензураланады; сондай-ақ, Стен машинаны жүргізу кезінде ішімдік ішкен кезде. Үшінші шумақтың соңында "Жақынмын, көпірге жеттім" деген сөз "Жақынмын, көпірдің соңына жеттім" дегенге ауыстырылды. Төртінші шумақта "[Біз бірге болуға тиіспіз] деген бұл не?" деген сөздер толыққанды цензураланды. Әйелінің багажникомде болғаны туралы барлық сілтемелер, фондық айқайлар және "Оның әйелі багажникомде болды, және ол оның баласымен жүкті болды" деген жолдар цензураланды. MTV-ның қысқа нұсқасы, радио эфирінде уақыт шектеулеріне байланысты пайдаланылды, екінші шумақта жоғалған жолдар "Мен олай ашуланбадым, жай ғана жалғанды ұнатпаймын" басталып, "Мен тіпті кеудеме сіздің есіміңіздің татуировкасын жасадым" дейін созылады; видеода Стеннің Эминеммен кездескені, әкесінің анасын қалай алдап, ұрып-соққаны және кеудесіне "Slim Shady" татуировкасын жасағаны көрсетілді. Үшінші шумақта жоғалған өлеңдер Стеннің көлік айдап бара жатқанда ішімдік ішуі және "In the Air Tonight" әніне сілтеме жасауы туралы ("Эминем "In the Air of the Night" деп атады"), видеода Стеннің машинаны шамадан тыс айдап, соқтығысудан қиындықпен құтылуы көрсетілді. Жоғалған жолдар "Сәлем Слим, мен бір келі арақ іштім, сен мені жүргізуге шақырасың ба?" басталып, "Сенің суреттеріңді қабырғадан алып тастадым" дейін созылады. Сонымен қатар, үшінші шумақтан кейін хор алынып тасталып, төртінші шумаққа тікелей өтеді; видео кейін Эминемге Стеннен хатты қабылдауға және машинаның суға батып кетуіне кесіледі. Fuse бастапқыда рок және альтернативті станция болған кезде, MTV-дегідей бейненің бірдей нұсқалары көрсетілді. Алайда, кейінірек Fuse эфирінде LP-нің таза нұсқасына қарағанда көбірек жолдар мен сөздер үнсіздікке ұшырады; бастапқы шумақтың жартысы жойылды, содан кейін ән екінші шумақтың ортасында, шамамен екі минут ойнағаннан кейін жоғалады. "Stan" сондай-ақ Curtain Call: The Hits жинағының 17-ші трегінде жарық көрді; таза және ашық нұсқаларында тірі трек студиялық тректің таза нұсқасынан айырмашылығы, тек лақап сөздерді цензуралады.
Сыни қабылдау
"Stan" әні сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, мақтаулар әннің эпистолярлық повестеу құрылымына, эмоционалдық диапазонына және лирикалық тереңдігіне бағытталды. Стивен Томас Эрлвин әнді ерекше атап өтті. Entertainment Weekly журналы да әнді мақтады: «Эминем өзін теңдесі жоқ рэп ақыны ретінде дәлелдеді, тілдің күшін терең түсінеді. "Stan" әнші мен қауіпті жанкүйерлікке берілген жанкүйері арасындағы хат алмасуы, жұлдызға табыну туралы ең әсерлі ән болуы мүмкін» деп жазды. Los Angeles Times газеті де оң пікір білдірді: "Stan", альбомның ең көп көңіл тартатын трегі, керемет әңгімелеушілікке ие. Онда Ice Cube-тың "It Was a Good Day" және Tupac-тың "Dear Mama" сияқты рэптің ең жақсы туындыларының әсері бар". NME журналы әнді мақтады: "Stan" – тамаша қысқа әңгіме, экстремалды жанкүйерлікке терең үңілетін зерттеме". Sputnik Music әннің Dido-ның үлгісін пайдалануы мен жаңбыр және дыбыс эффектілерін қолдануы альбомды жан-жақты етеді деп сипаттады. Сол сыншы әнді "Ұсынылатын жүктемелер" тізіміне қосып, оны қарап шықты: «Егер сіз бұл әнді естімеген болсаңыз, сіз тас астында өмір сүруден мансап жасайсыз. Ол өзіне табынушы, жауап алмағандықтан (Эминем) өзін-өзі өлтірген жанкүйердің тарихын айтады және альбомның басты тақырыптарының біріне – атақ-даңқтың қорқынышты күшіне кіріседі. Ылғи да, осы альбом оны планетадағы ең ірі мәдени тұлғаға айналдырды. Ән Dido-ның "Thank You" әнінің жаңбыр үнімен басталады. Бұл үлгі әннің негізгі бөлігін құрайды, Stan-нің жанкүйерлігінің деңгейін көрсетеді және оны мейірімді кейіпкерге айналдырады ("Сенің суретің қабырғада / Маған бұл қаншалықты жаман емес екенін еске салады"). Бұған қарсы Эминемнің Stan кейіпіндегі рэпі келеді, ол оны жағымсыз кейіпкер ретінде көрсетеді: психикалық тұрақсыз, өзін-өзі жарақаттайтын, жыныстық бағдары шатасқан, өршіл және жүкті әйеліне (өзі өлгенде оның өмірін де алады) зорлық-зомбылық көрсетіп жатыр. Эминемнің соңғы шумағы – оған жауап жазуға тырысуы, жаңалықтарда көрген жігіт сияқты болмауын сұрап. Көп ойнатылды ма? Иә. Бірақ, Эминемнің барлық синглдерінің ішінде, осы ән рэпер ретіндегі күші мен ақындық шеберлігін ең жақсы көрсетеді. IGN әнді «жанкүйерлік құштарлық, құдайларға табыну және шекаралық аңқаулық туралы ең терең ойлардың бірі» деп мақтады. Dido-ның "Thank You" әнінің тыныш әуенімен үйлескенде, музыкалық құмарлықтың бұрмаланған сюжетіне күшті контраст тудырады. Бұл супержұлдыздың өміріне қалай батып, тартылып тұруды бейнелейді. Әннің әсері уақыт өте келе азайған жоқ, тіпті бес жыл өткен соң да күшін сақтап тұр. Slant Magazine әнге аралас пікір білдірді: "Stan" фанаттың санасына қызықты үңілуді ұсынады (біршама бұзылған адамның көзімен болса да), бірақ ол толығымен басқа біреудің жұмысына (Dido-ның "Thank You" әніне) негізделген".