1848-1849 жылдардағы Венгрия революциясының Пакозд шайқасы

Кіріспе

Пакозд шайқасы (немесе Сукоро шайқасы) – 1848-1849 жылдардағы Венгрия Тәуелсіздік соғысының шайқасы, 1848 жылдың 29 қыркүйегінде Пакозд – Сукоро – Патка үшбұрышында болған.

Өмірбаян

Осман-венгр соғыстары аяқталғаннан кейін және Хорватиямен жеке одақтағы Венгрия Корольдігінің барлық аумағы Осман үкімшілігінен босатылғаннан кейін, 1683 және 1699 жылдар аралығында Габсбургтар басқаратын коалиция Хорватия (кейін Хорват Славониясы) бані Габсбург монархын осы аймақта Хорват және Славония феодалдық округтері бойынша билік жүргізу үшін тағайындады. Бані, округтің ең жоғары дәрежелі барондарының қатарына жатқан, өзінің жеке сот билігіне және Хорват феодалдық Саборы институтына ие болды, ол сот отырыстарынан қалыптасты. Осман империясына қарсы соғыстардан кейін, Хорватия және Славония аумақтарының көп бөлігінде әскери шекара әскери басқаруда орнатылды. Алайда, бані Хорват округтерінде ғана емес, сонымен қатар Загреб (мажар. Zágráb) Generalkommando-сының басшысы ретінде, банінің және Вараждиннің (мажар. Varasd) және Карловацтың (мажар. Károlyváros) әскери шекарасының бас қолбасшысы болды. Бұл идеялар, Хорваттық панславизм нұсқасы, ұлттық өлімге ұшырау қаупімен күресіп жатқан венгр халқының алаңдауын тудырды. Император 23 наурызда Желачичті Хорват банінің төрағасы етіп тағайындады. Келесі күні жаңа бані генерал-майор және Загреб Generalkommando-сының басшысы болып тағайындалды. 8 сәуірде ол генерал-лейтенант болып тағайындалды. Кездесудің жалғыз оң нәтижесі - Батьяни мен Желачичтің Драва өзенінен әскерлерін шығаруға келісуі болды. Вас, Зала, Веспрем және Сопрон округтерінің үкімет комиссары Ласло Чани Хорватиямен шекаралас аумақтарда бұрынғы крепостнойларды дворяндарға қарсы қоздырған және Муракозды Хорватияға қосу үшін үгіт-насихат жүргізген иллиристік агенттер туралы көптеген есептер жіберді. Ал, ішкі істер министрі Берталан Семере Чаниді Зала, Сомоги, Баранья және Толна округтерінің корольдік комиссары етіп тағайындады және оған 4000 сарбаздан тұратын тұрақты әскердің және 14000 адамнан тұратын округтік ұлттық гвардияның көмегімен өзеннің екінші жағына бақылау жүргізуді тапсырды. Тамыз айының басына дейін Желачич Венгрияға шабуыл жасауды ойлаған жоқ. Ол шекараға бірнеше батальонды ғана орналастырды және маусым айының басында Вараждинді басып алды. Шекара күзет полкінің 1-ші және 2-ші батальондарының көп бөлігі Италияда болды, ал қалған батальондарда офицерлер мен қару-жарақ жетіспеушілігі байқалды. Шілдеде Желачич Славония және Серемге сапар шегіп, бірінен кейін бірі шекара күзет полктерін өз жағына көшірді. 8 және 10 тамыз аралығында Хорватияға оралғаннан кейін оның әскерлері Вировитица округін (Верёце) және кейін тамыздың ортасында Серем округін басып алды. Бір генералдың естеліктеріне сәйкес, Желачич мажарлардан бұрын шабуыл жасауға шешім қабылдады. 31 тамызда Эсек гарнизоны болжамды венгр-хорват қақтығысы болған жағдайда бейтарап болып қалатынын және бекіністі Ұлы патша Фердинанд V-ге қалдыратынын жариялады. Бұл мажарлар мен хорваттарға да қиындық туғызды, өйткені Эсек декларациясына сәйкес хорваттарға Эсекте Драва өзенінен өтуге тыйым салынды. Басқа аймақтарға әскерлерді орналастыруға байланысты Драва бойында тек келесі венгр бөлімшелері орналасты: екі тұрақты жаяу әскер батальоны, бір "Хонвед" батальоны, он гусар ротасы, екі жеңіл атқыштар ротасы және курассирлер полкі. Жақын арада тағы бір "Хонвед" батальонының келуі күтілуде. Вас округінің ұлттық гвардиясының үш батальонынан тұратын полкінен басқа, округтік ұлттық гвардия батальондарының көпшілігі үйлеріне оралу үшін көмек күтіп тұрды. Алайда, ерікті мобильді ұлттық гвардияның ұйымдастырылуына байланысты тиісті округтер Драва бойында қорғау үшін жаңа батальондарды жіберер ме деген күмән болды. 26 тамызда Венадан Желачичке Император сотының хорват және серб мәселелерінің әділдігін қолдайтынын хабарлап, "сот оны жақын арада жариялайтынын" айтты. Оған 10 маусымдағы "нақақ манифест" (Хорватия бані ретінде оның тоқтатылуы) майданға аттанғаннан кейін кері қайтарылатыны уәде етілді. Бірақ осы шабуылдан бұрын оның әскерлері 31 тамызда Венгрия Адриатика теңізіне өз порты ретінде қарастырған Фюмени басып алды. Бұл хорват әскерлерінің Венгрия аумағына кіргенін білдірді, содан соғыс басталды. Желачич бұл жоспардың маңызды нәтижелерге әкелетініне сенбеді. Дегенмен, ол ең жақсы венгр әскерлері Пестке қарай аттанған жолын бұзбайды деп үміттенді. Айтылуынша, Императорлық Корольдік Қорғаныс министрі Фельдцейгмейстер Теодор Франц, граф Байлет фон Латур банінің Будаға тікелей жүріп бармауын, оның орнына Будаға немесе Венаға қарсы жүріп баруын ұсынды. Бані, сондай-ақ, Позоньға қарай жүріп барып, Словак халқы арасында көтеріліс ұйымдастыруды жоспарлаған болуы мүмкін.

After the Ottoman–Hungarian wars ended and the whole territory of the Kingdom of Hungary in personal union with Croatia was liberated from the Ottoman rule, between 1683 and 1699 by the coalition led by the Habsburgs Croatian (later Croatian Slavonian) Ban represented the Habsburg monarch in this area ruling over Croat and Slavonian feudal counties. The Ban, who belonged to the highest ranking barons of the county, possessed his own jurisdiction and the institution of the Croat feudal Sabor. developed from his judicial meetings. After the anti Ottoman wars, the Military Border was established on most of the parts of Croat and Slavonian territories under military administration. However, not only did the Ban hold political supremacy over Croatian counties, but as head of the Zagreb (Hung. Zágráb) Generalkommando, he was also the commander in chief of the Military Border of the Ban, and that of Varaždin (Hung. Varasd), and Karlovac (Hung. Károlyváros). These ideas, the Croat version of Pan Slavism, justly alarmed the Hungarian public which had been struggling with a vision of national death by drowning within a Slavic sea. The Emperor appointed Jelačić as Croatian Ban on March 23. The following day the new Ban was promoted to major general and head of Zágráb Generalkommando. On April 8 he was promoted to lieutenant general. This The only positive outcome of the meeting was that Batthyány and Jelačić agreed that he would withdraw his troops from the Dráva River. László Csány, government commissioner of Vas, Zala, Veszprém, and Sopron counties, sent numerous reports about Illyrist agent provocateurs on territories bordering Croatia who incited former serfs against the noblemen and they also fomented propaganda for annexing the Muraköz to Croatia. In return Minister of the Interior Bertalan Szemere appointed Csány as royal commissioner of Zala, Somogy, Baranya, and Tolna counties and instructed him to keep an eye on the other side of the river with the help of the deployed regular army of 4,000 soldiers and the county national guardsmen of 14,000 men. Until early August Jelačić did not seriously consider launching an attack against Hungary. He deployed only a few battalions at the border and occupied Varasd early June. Most of the 1st and 2nd battalions of the border guard regiments were in Italy and serious officer and armament shortages appeared in the rest of the battalions. In July Jelačić went on a tour of Slavonia and the Szerémség and won over the border guard regiments one after the other. Between August 8 and 10, after his return to Croatia, his troops occupied Virovitica County (Verőce) and then Szerém county in mid August. According to the recollections of one of his generals, by then, Jelačić had decided to be the first to attack, before the Hungarians would. On August 31 the Eszék garrison announced that in case the expected Hungarian Croatian conflict occurred they would remain neutral and keep the fortress for His Majesty, Ferdinand V. This dealt a disadvantage to both the Hungarians and the Croats since, according to the Eszék declaration, the Croats were forbidden from using the crossing over the Dráva River at Eszék. Because of troop deployments to other areas, only the following Hungarian units were stationed along the Dráva line: two regular infantry battalions, one honvéd battalion, ten hussar companies, two companies of light cavalry, and a regiment of cuirassiers. One more honvéd battalion was expected to arrive soon. The majority of county national guard battalions—except for Vas county's national guard regiment of three battalions—were waiting for relief in order to return home. However, due to the organization of the Volunteer Mobile National Guard it was doubtful whether the relevant counties would send new battalions to protect the Dráva line. On August 26 Jelačić was notified from Vienna that the Imperial Court endorsed the justice of the Croatian and Serbian issues saying that “very soon the Court will declare it.” He was also promised that, as soon as he set out for the battlefield the June 10th “disparaging manifesto (the suspension of him as Ban of Croatia) would be withdrawn.” Jelačić, in turn, notified Rajačić about all the above and about the impending attack on August 28. But before this attack, his troops occupied Fiume, considered by Hungary as its own port to the Adriatic sea on August 31. This meant that the Croatian troops entered in Hungarian territory, thus the war had begun. Jelačić could hardly believe that this plan would lead to serious results. Yet he did hope that in this way the best Hungarian troops would not disturb his march to Pest. Allegedly, Imperial Royal Minister of Defense Feldzeugmeister Theodor Franz, Count Baillet von Latour
suggested that the Ban should not march directly towards Buda, but instead march towards Komárom from where he could march against either Buda or Vienna. The Ban supposedly also contemplated marching towards Pozsony and instigating an uprising among the Slovak population.