Кіріспе

Бельгиялық музыкант

Боббеян Шопен (Модест Шопеннің псевдонимі; 16 мамыр 1925 жыл – 17 мамыр 2010 жыл) – бельгиялық поп-музыка, водевиль және еуропалық кантри музыкасының фламандтық пионері. Шопен – жан-жақты талант иесі, әртіс, кәсіпкер, әнші-күйші, гитарист, комедиант, актер және кәсіби сыбызғы шеберi, сонымен қатар Боббеджаанланд ойын-сауық паркінің негізін қалаушы және бұрынғы директоры. Оның музыкалық мансабы 1948 жылдан бастап 1970 жылдардың бірінші жартысына дейін гүлденді. Ол 482 әннен тұратын репертуарынан 5 миллионнан астам түсқауздама сатты, ол твангдан, кабаре, аспаптық кино музыкасынан, шансондан, кантриден, халық және вокал музыкасына дейін қамтиды. Ол Бельгияның Антверпен провинциясындағы Бум қаласында дүниеге келген. Ол қара жұмысшы отбасынан шығып, Бельгияның ең бай 200 адамының қатарына енді. Шопен 1961 жылдың 18 мамырында голландиялық бұрынғы опера әншісі және фотографтың моделі болған Джозефина (Хосе) Йонгенге үйленді. Олардың бес баласы бар: Роберт ("Боб-младший", 1962), Мириам (1963), Джеки (1964), Пегги (1968) және Том (1970). Оның ұлы Том Бельгияда оның менеджері болды.

Ерте музыкалық кезең

Модест Шопен Антверпендегі Бум қаласында теміршінің үйінде өсті. Оның мансабы 1930 жылдардың соңында басталды, ол және оның әпкесі Лиези айналасындағы ауылдарда водевильдік қойылымдар қойды, содан кейін ақша жинау үшін шляпаны аралап жүрді. Ол 1944 жылы Брюссельде радиоға алғашқы сынағынан өтті. 1943 жылы ол гитарист Франс Де Гродттан (1892–1990) классикалық гитара сабақтарын алды.

Музыкалық және саяси дебют

Сол жылы ол Брюссельдегі «Анциен Белгия»да есімді қалады. Толық залға орталықтан Оңтүстік Африканың «Mama, ek wil 'n man hé» әнін орындады. «Жоқ, анам, жоқ, неміс емес. Мен неміс жігітін қаламаймын, себебі шошқа етін жегім келмейді» ("Анам, мен күйеуге шығуға асығам. Жоқ, анам, мен неміс емес, мен шошқа етін ұнатпаймын"). Ән немісқарыстық көзқараспен қабылданды, сол концертте болған бірнеше нацистер оны алып кетуге әрекет етті. Оңтүстік Африка әні «неміс адамына» сілтеме жасайды. «Анциен Белгия» үш аптаға жабылды. Одан кейін ол Германияда жұмыс істеуге мәжбүр болды. Оның орнына ол міндетті еңбекке тартылған фламанд жұмысшыларына ән салуды жөн көрді. Осы үшін ол 1944 жылдың қазан айынан бастап үш айға Мехелендегі Доссин казармасында сотсыз, тергеусіз қамалды.

Екі жігіт және екі гитара

1945 жылы ол өз ауылының жас жігіті Кис Брюгпен "Екі жігіт және екі гитара" деген атпен дуэт құрды. Олар Каледен Амстердамға дейін мінездемелерді сомдап, өлеңдер оқыды, Оңтүстік Африка халық әндерін және кантри музыкасын орындады, барлығында импровизация мен жаңалыққа кең мүмкіндік болды. "Боббежан" есімі Оңтүстік Африкадағы "Bobbejaan klim die berg" ("Бабуин тауға шығады") әнінен алынған. Шопен оны 1945 немесе 1946 жылы өнер есімі ретінде қабылдады.

Қатысушы әскерлерге арналған өнер көрсету

1947 жылы ол Жак Клюгермен танысты. Клюгер Шопеннен Нюрнберг процесі кезінде, Франкфурт пен Берлинде американдық және канадалық әскерлерге ойын-сауық көрсетуді сұрады. Клюгер майор Мёркерден күтпеген, құлшынысқа толы хат алғаннан кейін, Шопенмен бірнеше айға Германия бойынша гастрольдік сапарға келісім жасады. Бөлшек-жарғақ қалған Берлиндегі оның сахналық қойылымдарын американдық генерал және әскери губернатор Люциус Д. Клей де тамашалады, ол одан қосымша екі қойылым өткізуді сұрады. Бұл гастрольдер оның кантри музыкасына деген бейімділігін одан әрі күшейтті.

Алғашқы хит-диск және Индонезия гастролі

Осы шоулардың арасында Шопен өз елінде де кейде өнер көрсетті. Бастапқыда ол голланд тілінде ән айтуға құштар болмаса да, Клюгер оны «фламандтық пластинка» жазуға көндірді. Содан кейін Шопеннің алғашқы жазбалары жарық көрді, ал 1948 жылы «De Jodelende Fluiter» («Йодльмен сырнайтын») Шопеннің алғашқы хитіне айналды. Сол жылы ол Голландияда да танымал болды. Көптеген өнер көрсетулерінің ішінде ол Голландияда жиі қонақ ретінде шақырылды. Боббежан голландтардың мүддесі үшін жұмыс істеуге беделді адамға айналды. 1949 жылы ол Индонезиядағы голланд әскерлері үшін гастрольдік сапарға шықты, үш айдың ішінде 127 қойылым көрсетті. Ол батылдығы мен өзінен бұлжымайтындығы үшін голланд үкіметімен марапатталды, себебі ол майданға жақын жердегі әскерлерге де өнер көрсеткен. Үйге оралғаннан кейін бес күн өткен соң ол Бельгияда 220 күндік турнеге шықты, «De lichtjes van de Schelde» («Шельданың шамдары») (1952) сияқты көптен бері таныс әндерді орындады, ол Бельгияда бүгінгі күнге дейін ең сүйікті ән болып саналады. Боббежан Шопен Фландриядағы ең танымал әртістердің біріне айналды.

Халықаралық гастрольдер мен табыстар

Шопен кем дегенде жиырма түрлі елде гастрольде болды, Джозефин Бейкер, Катерина Валенте, Гилберт Беко және Тутс Тилеманс (1951 жылы оның тобында гитарист болған) сияқты әртістермен бірге. Ол АҚШ-тағы кантри музыкасының ең маңызды орталықтарының бірі – Нэшвиллдегі Grand Ole Opry сахнасында өнер көрсеткен, британдықтарды есептемегенде, алғашқы еуропалықтардың бірі. 1953 жылы ол Рой Акуффпен (1903–1992) үш рет бірге орындады. Спрингфилд, Миссури штатында кантри әншісі Ред Фоулимен (1910–1968) бір рет сахнада болды. Кейіннен американдық кантри әншісі, вестерн-свинг орындаушысы Текс Уильямс 1974 жылы АҚШ-та Шопеннің "Fire and Blisters" әнінің каверін шығарды.

1954 жылғы турлар

1954 жылы Германия, Исландия және Дания бойынша үш айлық еуропалық турне өтті, ол Брюссельдегі Folies Bergère-де бірнеше айлық өнер көрсетулермен аяқталды. Сид Фокс – Шопеннің Исландия мен Даниядағы менеджері болды. 1955 жылғы қаңтарда Брюссельдегі Ancienne Belgique-де Жак Брельдің алғашқы өнері орындалған кезде Шопен өз елінде халықаралық жұлдыз мәртебесіне ие болған еді. Ол NIR (бұрынғы VRT) телерадиокомпаниясы тарапынан ең жақсы фламанд әншісі деп таңдалды және «Фламанд граммофондық жазбасы үшін үлкен жүлде» алды.

1958 жылғы турлар

Бір жыл өткен соң, 1958 жылы Клюгер Шопенге Англиядағы "Royal Variety Show" гала-концертіне орын дайындады, бұл концерт әр жыл сайын Королева Ана (Элизабет Боуз-Лайон) үшін өткізілетін шара болатын. Концерттен кейін оның жергілікті менеджері Джек Хит оған АҚШ-тағы алғашқы австралиялық хит – Слим Дастидің "A Pub with No Beer" әнін тыңдатты, сосын Шопен оның голланд, неміс және ағылшын тілдеріндегі каверін жасауға шешім қабылдады. 1960 жылы "Ich steh an der Bar und ich habe kein Geld" әні Германиядағы хит-парадтарда отыз апта бойы тұрды, сондай-ақ ол Австрияда бірінші орынға ие болды. Фламанд тіліндегі "Café zonder bier" нұсқасы 1959 жылы жарық көрді және сол жылы хит-парадта 3-орынға жетті. Кейіннен ол классикалық әнге айналды.

Басқа хиттер мен турлар

Оның "Een hutje op de Heide" ("Heide" атты шағын үй) және "Kili Watch" (алғашқыда The Cousins тобы орындаған) әндерінің неміс тіліндегі нұсқалары да өте жақсы қабылданып, танымал болды (басқа себептермен қатар, 1961 жылғы неміс фильмі арқасында). Шопен 1955 жылы Катерина Валентемен және 1961 жылы Далидамен бірге Германия мен Австрияда жиі гастрольдік сапарлар жасады. Бұл оған көптеген жаңа және қызықты келісімшарттар әкелді. 1961 жылы ол Берлин кинофестиваліндегі ең танымал музыкалық орындаушылардың бірі болды, және өзінің ерекше сыбызғымен Deutschlandhalle сарайында керемет әсер қалдырды. 1960 жылдары Камилло Фелген, Хайно және Джеймс Ласт сияқты әртістер оның мәңгілік хитке айналған "Ik heb eerbied voor jouw grijze haren" ("Мен сіздің сұр шашыңызға құрмет көрсетемін") әнін Еуропа бойынша кең танымал етті, ол үш миллионнан астам дана сатылды. 1961 жылы Катерина Валенте "In de schaduw van de mijn" ("Кеніштегі көлеңкеде") әнін Италияда "Amice Miei" деген атаумен жариялады, ал 1965 жылы Ричард Энтони "Ik heb me dikwijls afgevraagd" (Je me suis souvent demandé) әнінің француз және испан тілдеріндегі нұсқасын халықаралық хиттер тізіміне енгізді: ән Францияда 1965 жылдың 3 сәуірінде бірінші орынға шықты. 1965 жылы музыкасын жазған Шопен Париждегі "Құрмет кресінің дипломын" алды. 1967 жылы ZDF Германия телеарнасы оның хиттерінен тұратын музыкалық телефильм түсіруге шешім қабылдады. Фильмнің бір бөлігі Прагадағы Баррандов студиясында, Кемпенде және сол кезде әлі де көңіл көтеру орындары болмаған Bobbejaanland-те түсірілді. 1960 және 1970 жылдары ол АҚШ-қа жиі сапар шекті, онда актер Рой Роджерс, Нуди Кохн (Элвис, Джонни Кэш және басқалардың сәнгері) және батыс свингінің негізін қалаушы Tex Уильямспен жақын танысты. Төрттік жиі жергілікті клубтарда бірлесіп өнер көрсетті.

Цирк шатырымен саяхат: 1958-1961

1958 жылы Шопен өзінің елі бойынша тиімді гастрольдеу үшін үлкен цирк шатырын сатып алды. Бұл оны музыкалық орындардың иелерімен араздықтан сақтады, олар жалға алу бағасын үнемі көтеріп, оның бағдарламасына лайықты орын табуды қиындыққа толы етіп жіберді. Шопен Тондюр отбасынан екі цирк шатырын сатып алды, олар өнер көрсетулерін табысты етуде қиындыққа тап болған. Шопенге ұйымдастырушылық басшылық жүктелді және цирк қайтадан гүлдене бастады. Көрсетіске бір күн қалғанда ол өзі белгіленген жерде, кейде өте ерекше жолмен көрсетісті жарнамалап жүрді. Америкалық цирк каскадерлерінің тобы Брюссельге Expo 58 әлемдік көрмесіне келді, бұл Кейси Тиббс басқарған жеке бастама болды. Бірақ көрме алаңына дейінгі тым ұзақ қашықтық пен нашар ауа райы олардың банкротқа ұшырауына себеп болды. Олар енді елу жылқыға күтім жасауға шамалары жетпеді, сондықтан команда АҚШ-қа қайта оралуға мәжбүр болды. Тиббстің жабдықтарының бір бөлігін сыйға беруден басқа амалы қалмады, және ол «Зорро» телесериалынан Зорроның жылқысы – «Ортатүн» атты атын Боббиян Шопенге сатты. Ол жылқыны көп жыл бойы өнер көрсетулерінде трюктар үшін және аттракциондарда пайдаланды, бірақ жылқы ашық электр сымына басып, қаза тапты. 1959 жылы Шопен жаңа цирк шатырын сатып алды. Онда 900 адамға арналған орын болды және қажет болған жағдайда 1200 адамға дейін сыйымдылығын арттыруға болатын. Бұл гастрольдер 1961 жылы Боббейжанланд ашылғаннан кейін аяқталды. Концерттік турларда цирк шатырын пайдалану сол кезде бірегей жағдай болды. 1999 жылы бельгиялық культ-рок тобы Dead Man Ray Бельгия мен Нидерландыда фильммен гастрольдеді. Даан Стьювен (Даан) және Руди Труве (экс-dEUS) үшін бұл Шопенді суретші ретінде сипаттайтын, кейде дұрыс түсінілмейтін, көркемдік жан-жақтылыққа жасалған құрмет: өзінің джаздық кантри гитарасымен ойнауын, терең, періштедей даусын және ерекше юморын танымал брендке, кейіннен ойын-сауық паркіне айналдыра білген нағыз шебер.

Bobbejaanland және Caberet

Шопен ешқашан ойын-сауық паркін салуды ниеттенбеген; қазіргі парк оның музыкалық карьерасынан пайда болды. Шамамен 15 жыл бойы үздіксіз гастрольдік сапарларда болғаннан кейін, ол қоныстанатын орынды ойлай бастады. 1959 жылы ол Лихтаарт-Кастерледе 30 гектарлық, батпақты жерді сатып алды, ол Abroek деп аталды. Ол жерде ол 1000 орындық театр салып, 2,2 километрлік жағажай жасады. Бұл Bobbejaanland аталды, бұл атауды оның менеджері Жак Клюгер таңдады. 1961 жылдың 31 желтоқсанында Боббежанландты Боббежан Шопен мен оның әйелі Жозе ресми түрде ашты, олар бірге паркті өмір бойына арналған іске айналдырды. Жоғары маусымда Шопен өзі күніне екіден бес концертке дейін өткізді. Бельгиялық, голландтық және неміс кабаре әлемінің әртістері де онда өнер көрсетті, бірақ Шопеннің өзінің бағдарламасында емес. Дегенмен, 2004 жылдың сәуірінде, үш жылдан астам дайындықтан кейін, отбасы паркті сатуға шешім қабылдады. Сол кезде Bobbejaanland-те 400 адам жұмыс істеді және оны Parques Reunidos, испандық-американдық ойын-сауық парктері тобы сатып алды. Парктің негізін қалаушы келісімге қол қоя ма деген мәселе соңғы минутқа дейін белгісіз болды. Ойын-сауық парктерінің болашағына қатысты белгісіздік шешуші рөл атқарды. Шопен отбасы көбірек сенімді жолды таңдады, бұл негізін қалаушыға да түсінікті болды. Сатудан кейін фламандтық VRT телеарнасының Terzake жаңалықтар бағдарламасы оған үлкен ақшаны таңдады ма деп сұрағанда, Шопен ойлы болып: "Мен бұл ақшаны не істеймін, күніне екі рет тамақ жей аламын" деп жауап берді.

Тағы бір альбом

Bobbejaanland сатылғаннан кейін, Шопен музыкалық мансабына көшті, нәтижесінде 2008 жылдың мамырында «Bobbejaan» (Bobbejaan Records/PIAS) атты жаңа альбомы шықты, ол оның 35 жылдан кейінгі тұңғыш альбомы болды. Альбом Маямидегі South Beach Studios студиясында жазылды. Бұл жобаның идеясы музыка продюсері Фирмин Мичиелс пен 1999 жылғы Dead Man Ray гастрольдерімен байланысты болды, бірақ Шопенге қатерлі ісік диагнозы қойылғанда идея тоқтатылды. 2005 жылы Мичиелс (A&R) және атқарушы продюсер Том Шопен бұл идеяны қайта жандандырды, Том Шопен Бобтың дауыстық жазбаларын жасауға толыққанды назар аударды. Мичиелс Боббежаан Шопеннің бұрынғы деңгейіне оралып, үлкен аудиторияға өнер көрсетуге шамасы келмейтінін түсінді: оның ең жақсы жылдары артта қалды және ойын-сауық паркі әншіге көп зиян келтірген еді.

Соңғы жылдары және өлімі

2008 жылдың шілдесінде ол АҚШ Халықаралық сыбызғышылар конвенциясының "Сыбызғышылар даңқы залына" еуропалық ретінде алғаш рет енгізілді. 2009 жылдың желтоқсан айында 60 жылдық музыкалық мансабындағы 76 әннен тұратын ресми жинақ жарық көрді: "The World of Bobbejaan — Әндер жинағы" (Bobbejaan Records). Шопен 2010 жылдың 17 мамырында, 85 жасқа толуынан бір күн кейін жүрек тоқтауынан көз жұмды.

Басқа медиада

Оның өзінің жеке комиксі болды: "De Bobbejaanstory" ("Боббежан оқиғасы"), Джеф Броккс, Жак Баккер және Ронни Ван Риет авторлығында. Ол сонымен қатар Джеф Нис (1978) жазған "Jommeke" сериясынан шыққан "Jommeke in Bobbejaanland" комиксінде де пайда болды. Uitgeverij Loempia баспасынан шыққан Urbanus және Linthout авторлығындағы "Urbanus: de pretparkprutsers" ("Urbanus: Атракциондарды бұзушылар") комиксінде де ойнады. 2005 жылы Шопен Ұлы бельгиялық атанымын алуға үміткерлердің бірі болды, бірақ финалдық тізімге ілікпеді және үміткерлерге кірмегендердің арасында 307-ші орынды иеленді.