Кіріспе

Тар мәндегі сайлауды қайта санау

осы оқиға туралы 2008 жылғы фильм

2000 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Флорида штатындағы дауыстарды қайта санау 2000 жылғы АҚШ президенттік сайлауынан кейінгі апталарда, Джордж У. Буш пен Аль Гор арасындағы сайлау күнінен кейін жүргізілді. Флоридадағы дауыс беру нәтижесінде Буш 537 дауыспен жеңіске жетті, АҚШ Жоғарғы Соты "Буш против Гор" ісі бойынша Флорида Жоғарғы Сотының шешімімен басталған қайта санауды тоқтатқаннан кейін. Буштың Флоридадағы жеңісі оған сайлаушылар алқасында көпшілік дауыс беруге және президенттік сайлауда жеңіске жетуге мүмкіндік берді.

Өмірбаян

Дау-дамай сайлау түнінде, 2000 жылдың 7 қарашасында басталды, ұлттық телеарналар, оларға берген ақпаратты пайдаланып, сайлау нәтижесіне байланысты алғашқы нәтижелерді және шығу сауалнамаларын анықтау үшін Associated Press құрған ұйым, Флориданы Горе үшін бірінші рет жариялады. Жарты аралда (шығыс уақыт белдеуінде) сайлау орындары жабылғаннан кейін бір сағаттан кейін, бірақ олар қатты республикалық округтерде (Орталық уақыт белдеуінде) жабылар алдында он минут бұрын. Кейін кешке телеарналар өздерінің жариялауын өзгертіп, "қорытынды жасау қиын" деп өзгертті, содан кейін оны Бушқа берді; содан кейін олар бұл жариялауды да кері қайтарып, ақыры штаттың "қорытынды жасау қиын" екенін көрсетті. Горе сайлау түні Бушқа телефон соғып, жеңіліске мойын бұрды, бірақ Флоридадағы дауыс санауының қаншалықты жақын болғанын білгеннен кейін мойын бұруын қайтарып алды. Флорида штатында сайлау түніндегі дауыс санағын Буш 1 784 дауыспен басып өтті. Бұл аз айырмашылық Флорида штатының заңына сәйкес автоматты қайта санауға себеп болды, ол сайлаудан кейінгі күні басталды. Алғашқы күнгі нәтижелер айырмашылықты 900-ден астам дауысқа дейін азайтты. Бұл сайлаудан кейінгі күні басталды. Ол ресми түрде 10 қарашада Флориданың 66 округінде аяқталды, онда дауыс санау машиналары қолданылды және Буштың басымдығы 327 дауысқа дейін қысқарды. Заң сарапшысы Джеффри Тубиннің айтуынша, кейінгі талдаулар Флоридадағы барлық дауыстардың төрттен бір бөлігін құрайтын 18 округ заң бойынша міндетті машинамен қайта санауды жүргізбегенін көрсетті, бірақ "Гордың штабынан ешкім бұл көзқарасқа қарсы шықпады", машинамен қайта санау аяқталды деп есептеді. Флоридадағы сайлаудың тым жақын екендігі анықталғаннан кейін, Буш пен Горенің екі штабы да келесі заңдық процеске дайындыққа кірісті. 9 қарашада Буш штабы Джордж Буштың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Джеймс Бейкерді және республикалық саяси кеңесші Роджер Стоунды өздерінің заңгерлік командасын қадағалауға жалдағанын жариялады, ал Горе штабы Билл Клинтонның бұрынғы мемлекеттік хатшысы Уоррен Кристоферді жалдады. Машинамен қайта санаудан кейін Горе штабы төрт округте қолмен қайта санауды сұрады. Флорида штатының заңдары талапкерге кем дегенде үш округтің нәтижелеріне наразылық білдіріп, қолмен қайта санауды талап етуге рұқсат берді. Одан кейін округтік комиссия сол үш округте қайта санау жүргізілу-түртілмеуін және оны қалай жүргізу керектігін шешуге тиіс еді. Егер комиссия өз шешімінде сайлау нәтижесіне әсер етуі мүмкін қателікті анықтаса, онда оларға бюллетеньдерді толық қайта санауға рұқсат етілді. Бұл заңмен бекітілген процесс негізінен жергілікті сайлаулар үшін қайта санауды қамтамасыз етті. Горе штабы Майами-Дейд, Бровард, Палм-Бич және Волусия округтеріндегі даулы бюллетеньдерді қолмен санауды сұрады. Волусия округінің дауыс санауын қайта санау 12 қарашада басталды. Флорида заңдары сондай-ақ барлық округтерден 14 қарашада сағат 17:00-ге дейін есеп беруді, оның ішінде кез келген қайта санауды растауды және хабарлауды талап етті. Қолмен қайта санау көп уақыт алды, сондықтан кейбір округтер мерзімге дейін қайта санауды аяқтамайтыны белгілі болды. 13 қарашада Горе штабы және Волусия мен Палм-Бич округтері мерзімдерді ұзарту үшін сотқа шағымданып, талап қойды. Бұл арада Буш штабы қайта санауды тоқтатуға тырысты. 11 қарашада Флоридадағы дауыс берушілердің тобы Флоридадағы дауыс беруді қайта санауды тоқтату туралы алдын ала тыйым салу туралы федералды сотқа шағымданып, талап қойды. Буштың адвокаттары дауыс санауды тек төрт округте қайта санау 14-ші түзетуді бұзады деп, сонымен қатар Флоридада қолмен санаудың нақты заңдық стандарттары болмағандықтан, ұқсас соққыдан жасалған бюллетеньдер әртүрлі кестеде болуы мүмкін деп мәлімдеді. 13 желтоқсанда Горе ұлттық теледидар арқылы сөйлеген сөзінде Бушқа жеңіліске мойын бұрды. Қайта санау кезінде бірнеше округтерде дауыс беру процесінде орын алған әртүрлі бұзушылықтар анықталып, дау тудырды. Олардың ішінде Палм-Бичтегі "көпіршік бюллетень" болды, оның нәтижесінде Реформалық партияның кандидаты Пэт Бьюкененге ерекше көп дауыс берілді. Консерваторлар сол бюллетень 1996 жылғы сайлауда сәтті қолданылды деп мәлімдеді; шын мәнінде, ол Palm Beach округінің сайлауында бәсекелес кандидаттар арасында ешқашан қолданылған емес, тек референдумдар үшін ғана қолданылған. Сонымен қатар, Флоридадағы бұл сайлау әдеттегіден әлдеқайда көп "қос дауыс" шығарды, әсіресе Дюваль округіндегі (Джексонвилл) афроамерикалықтар көп шоғырланған округтерде, онда шамамен 21 000 бюллетеньде президенттікке екі немесе одан да көп таңдау белгіленген. Көп талқыланған Палм-Бич округінің "көпіршік бюллетенінен" айырмашылығы, Дюваль округінің бюллетені президенттікке дауыс беру опцияларын екі бетке бөліп жазған. Сонымен қатар, Буш штабы Демократтар округтерінде қолмен қайта санауға қарсылық көрсеткен кезде, Республикалық округтерде қолмен қайта санауды қабылдады, бұл оларға 185 дауыс қосымша берді, оның ішінде Республикалық партия қызметкерлеріне Республикалықтардың қашықтықта дауыс беру өтінімдеріндегі қателерді түзетуге рұқсат берілді. Консервативті зерттеуші Джон Лотт жасаған зерттеу Буштың жеңіс маржасы 7 500 дауысқа дейін азайғанын көрсетті. Бұл сараптама штатта Горе үшін жарияланғандықтан, Панама округтеріндегі сайлауға қатысу деңгейі 65% болғанда, штат бойынша орташа көрсеткіш 68% болған болса, сайлауға қатысу деңгейінің деңгейлес болуы керек деп болжайды. Бірақ Панама округіндегі салыстырмалы түрде төмен қатысу пайызы Флориданың басқа жерлеріндегі қара нәсілді дауыс берушілердің өсуіне байланысты деп есептеледі, олардың үлесі 1996 жылғы сайлаудағы 10% -дан 16% -ға дейін өсті. Генри Брэди мен Дэвид Коллиер жасаған зерттеу Лотт пен Маклаулиннің қорытындыларын күшпен жоққа шығарды. Брэди мен Коллиер Лотттың әдістемесін қатаң сынап, барлық қатысты факторлар ескерілгенде Бушқа тек 28 мен 56 дауыс арасында шығын келгенін мәлімдеді. Демократтық штат сенаторы Даррил Джонс штаттағы демократиялық аймақтарда сайлау күні кедергілерді орнатуға бұйрық болғанын айтты. АҚШ Әділет министрлігінің Дауыс беру бөлімі кейінірек Таллахасси және Тампа аймандарынан түскен хабарларды тергеп, кедергілер сайлаумен байланысты емес екенін және дауыс беру орындарына жақын жерде болмағанын мәлімдеді. 8 қарашада Флорида сайлау бөлімінің қызметкерлері Мемлекеттік хатшы Кэтрин Харрис үшін баспасөз хабарламасын дайындады, онда шетелдегі дауыстар "сайлау күні поштаға берілген немесе қол қойылған және күндік таңбасы қойылған" болуы керек делінген. Ол ешқашан жарияланбады. 13 қарашада Харрис шетелдегі дауыстар туралы алғашқы мәлімдеме жасады, олар сайлау күніне дейін немесе сол күні "іске асырылуы" керек екенін айтты, "сайлау күніне дейін немесе сол күні поштаға берілген" емес. Осыған дейін демократтар шетелден келген заңсыз бюллетеньдерді жою арқылы пошта таңбасының талаптарын қатаң сақтауға округтерді көндіру стратегиясын ұстанды, олар негізінен Буш үшін дауыс берген. Керісінше, республикалықтар Гореге дауыс берген округтерде шетелдегі дауыстарды жою стратегиясын ұстанды және Буш округтерінде кемшіліктері бар шетелдегі дауыстарды қосу үшін сайлау шенеуніктеріне қысым жасады. Төрт округ сайлау күні қолданылған нақты бюллетеньнен өзгеше үлгі бюллетеньдерді дауыс берушілерге таратты, оның ішінде президенттік кандидаттар тізімі екі бетке созылғандықтан "қабылан бюллетені" деп аталған Дюваль округі. Үлгі бюллетеньдерде "әр бетке дауыс беріңіз" деп жазылған. Дюваль округінің қара нәсілді округтеріндегі бюллетеньдердің 20% -дан астамы президенттік дауыстардың әр бетте болуына байланысты жарамсыз деп танылды. Бұдан әрі, қара нәсілді халық саны көп округтер мен округтерде бюллетеньдердің есептелмеуіне ықтимал болатын технологиялар жиі қолданылды. Пунш-карта округтерінде президенттік дауыстардың 1/25 бөлігі есептелмейтін болды, ал дауыс беру орындарында компьютерлермен сканерленген қағаз бюллетеньдерді қолданатын округтерде (дауыс берушілер қатесі бар жағдайда бюллетеньдерін түзетуге мүмкіндік беру үшін) 1/200 ғана есептелмейтін бюллетеньдер болды. Флорида штатының мемлекеттік хатшысы Кэтрин Харрис штаттағы сайлаулардың бақылауына және нәтижелерді растауға жауапты болды, тіпті ол Флоридадағы Буш штабының бірлескен төрағасы болды...

Палм-Бич округінің көбелектер бойынша дауыс беруі

Palm Beach County-дегі көптеген сайлаушылар Горға дауыс беруге ниеттенген, бірақ олардың көпшілігі өздерінің бюллетеньдерін Пэт Бьюкененге белгіледі немесе бюллетеньдерді жарамсыз етіп жіберді, себебі бюллетеньнің орналасуын ұғыну қиын болды. Бюллетеньде президенттікке үміткерлердің тізімі екі жақтас бетте кезекпен орналастырылған, ал ортасында тесіп дауыс беруге арналған баған болды. Буштің есімі бюллетеньнің жоғары жағында орналасқандықтан, көптеген Буш сайлаушылары қате жібермей дауыс берді. 1996 жылы 3000 бюллетень жарамсыз болғанмен салыстырғанда, 19 000 бюллетень бір жарыста екі дауыс бергендіктен жарамсыз деп танылды. 2000 жылдың 9 қарашасында Бьюкенен «The Today Show» бағдарламасында: «Шайлау түнінде сол бюллетеньге бір қарағанда, біреудің Ал Горға дауыс бергеніне сеніп, маған қалай дауыс бергенін түсіну өте оңай» деді. Буштің өкілі Ари Флейшер 9 қарашада: «Палм-Бич округі – Пэт Бьюкененнің бекінісі, сондықтан ол онда 3407 дауыс алды» деді. Бьюкененнің Флоридадағы үйлестірушісі Джим Макконнелл мұны «ақылға сыймас нәрсе» деп атады, ал Палм-Бич округінің Реформа партиясы атқару комитетінің төрағасы Джим Каннингэм: «Мен олай ойламаймын. Мен отырған жерімнен және көріп отырғанымнан мұндай қорытынды жасамаймын» деді. Каннингэм Палм-Бич округінде Бьюкененді қолдағандардың саны 400-500 аралығында екенін болжады. Палм-Бич округінде Бьюкенен қанша дауыс алғанын сұрағанда ол: «Менің ойымша, 1000 дауыс та жомарт болар еді. Осы адамдардың қателікпен Пэт Бьюкененге дауыс бергеніне сенемін бе? Иә, сенемін. Басқа жерлердегі дауыс беру нәтижелеріне сүйене отырып, мұндай болғанына сенуге тиіспіз». Бюллетеньді сол жылдың басында Демократиялық партияның мүшесі, Сайлауды қадағалаушы Тереза ЛеПор жаңартқан. Ол кандидаттардың есімдерін ірілету үшін бюллетеньнің екі жағын да пайдаланғанын, соның арқасында округтің егде жастағы тұрғындары есімдерді оңай көре алатынын айтты.

АҚШ Жоғарғы Сотының іс жүргізуі

Қайта санау 9 желтоқсанда жүргізіліп жатқанда, АҚШ Жоғарғы Соты 5-4 дауыспен (Стивенс, Соутер, Гинзбург және Брейер судьялары қарсы дауыс берді) Буштың Флорида Жоғарғы Сотының қайта санау туралы шешімін тоқтату туралы жедел өтінішін қабылдады, осылайша аяқталмаған қайта санау тоқтатылды. 12 желтоқсан күні шамамен кешкі сағат 22:00-де (EST) АҚШ Жоғарғы Соты өз шешімін жариялады. Тоғыз судьяның жетісі Флорида Жоғарғы Сотының бюллетеньдерді қайта санау жоспарында АҚШ Конституциясының Тең қорғау ережесіне қатысты конституциялық мәселелерді анықтады, округтер арасындағы дауыс санау стандарттарының өзгешелігін және қайта санауды бақылауға бір сот өкілінің болмауын атап өтті. 5-4 дауыспен судьялар істі Флорида Жоғарғы Сотына "осы шешімге қайшы келмейтін қосымша іс жүргізу үшін" қайтарып жіберді, бұл Флорида соты штаты орындауға ниеттенген "қауіпсіз белім" мерзімінен бұрын жасалуы керек еді. 12 желтоқсан күні қайта санаудың соңғы мерзіміне екі сағат қалғанда, Жоғарғы Соттың бұйрығы қайта санауды тиімді түрде тоқтатты. Бұл шешім оның партиялық бөлінуіне және көпшіліктің *Bush v. Gore* ісіндегі шешімінің прецеденттік құқық емес, "қазіргі жағдаймен ғана шектелуі керек" деген ерекше талабына байланысты өте даулы болды. Гор соттың шешімімен келіспейтінін білдірді, бірақ сайлаудан бас тартты. Осылайша Флорида штатының Мемлекеттік хатшысы Кэтрин Харрис сайлау қорытындыларын бекітті, бұл Флориданың сайлаушы дауыстарын Бушқа беруге мүмкіндік берді, осылайша ол президенттікке сайланды.

Сайлаудан кейінгі зерттеулер

Фактілерді тексеру сайтының мәліметінше, "Кім жеңгенін анық айтуға ешкімнің қолы жетпейді. Штат бойынша барлық дауыстарды толық және ресми қайта санау кез келген нәтиже бере алатын еді, бірақ мұндай қайта санау ешқашан өткізілген жоқ". CNN және PBS телеарналары хабарлағандай, егер қайта санау бұрынғы стандарттармен жалғасқанда, Буш көбірек дауыс жинаған болар еді, бірақ осы стандарттардың (немесе қай сайлау округтері қайта саналған) өзгеруі сайлаудың бағытын кез келген жаққа бұра алатын еді. Сондай-ақ, егер барлық жарамсыз және артық дауыстар толыққанды қайта саналғанда, Гор жеңіске жетер еді, алайда оның адвокаттары мұндай мүмкіндікті пайдаланбады.

Теледидар фильмі

Флоридадағы қайта санау туралы 2008 жылы HBO телеарнасында көрсетілген "Recount" телефильмі түсірілді. Жей Роуч режиссерлік еткен фильмде Кевин Спейси Рон Клейн, Боб Балабан Бенджамин Гинзберг, Эд Бегли-младший Дэвид Бойз, Лаура Дерн Кэтрин Харрис, Джон Херт Уоррен Кристофер, Денис Лири Майкл Вули, Брюс МакГилл Мак Стипанович және Том Уилкинсон Джеймс Бейкер рөлінде ойнады. Фильм Primetime Emmy Awards сыйлығында "Үздік телефильм" номинациясын жеңіп алды, ал Роуч "Шектеулі серия, фильм немесе драмалық арнайы фильм үшін үздік режиссерлік" сыйлығымен марапатталды, Дерн болса "Үздік қосалқы актриса – Серия, мини-сериал немесе телефильм" номинациясында "Алтын глобус" сыйлығын жеңіп алды.