Саде Аду: Нигериялық туған британдық әншінің өмір жолы

Кіріспе

Нигерияда туған британдық әнші (1959 жылы туған)

Хелен Фоласаде Аду (; 16 қаңтар 1959 жылы туған), кәсіби тұрғыда Саде Аду немесе жай ғана Саде ( /ˈʃ//ɑː//d//eɪ/ SHAHday) деп танымал, Нигерияда туған британдық әнші, өзінің Sade тобының жетекші вокалисі ретінде белгілі. Тарихындағы ең табысты британдық әйел әртістерінің бірі, ол заманауи музыкаға әсер ететін тұлға ретінде жиі танылады. Музыка индустриясындағы жетістіктері 2002 жылы Британ империясы орденінің офицері атағымен, ал 2017 жылғы туған күнге арналған құрмет көрсетуде командир атағымен мойындалды. Саде Нигерияның Ибадан қаласында дүниеге келді және төрт жасынан бастап Англияда өсті. Ол Лондонның Сент-Мартин өнер мектебінде оқыды және 1980-ші жылдардың басында Pride тобына қосылғанға дейін сән дизайнері және модель ретінде белгілі болды. Оның өнер орындау дағдысы назар аударғаннан кейін, ол Sade тобын құрып, 1983 жылы Epic Records компаниясымен жазба жасауға келісім шарт жасады. Бір жылдан кейін топ Diamond Life альбомын шығарды, ол сол дәуірдегі ең көп сатылған альбомдардың біріне және британдық әйел вокалисінің ең көп сатылған дебютіне айналды. 1985 жылдың шілдесінде Саде Уэмбли стадионында өткен Live Aid қайырымдылық концертінде өнер көрсетті, ал келесі жылы ол "Абсолютті жаңадан бастаушылар" фильмінде ойнады. Топ 1988 жылы үшінші альбомын (Stronger Than Pride) және 1992 жылы төртінші альбомын (Love Deluxe) шығарды. Саде бала туғаннан кейін 1996 жылы топ үзіліс жасады. Сегіз жылдық үзілістен кейін, топ 1999 жылы қайта бірігіп, 2000 жылы Lovers Rock альбомын шығарды. Бұл альбом бұрынғы жұмыстарының джаздық элементтерінен өзгеше, көбірек жұмсақ дыбыстарды қамтыды. Топ келесі он жыл бойына жаңа музыка шығармады, содан кейін Soldier of Love альбомын жарыққа шығарды. Одан бері олар екі ән шығарды: Диснейдің "Уақыт омыртқасы" фильмінің саундтрегі үшін "Әлемнің гүлі" және Стив Маккуиннің "Жесірлер" фильмінің саундтрегіне енген "Үлкен белгісіз".

Ерте өмір

Хелен Фоласаде Аду 1959 жылғы 16 қаңтарда Нигерияның Ойо штатындағы Ибадан қаласында дүниеге келген. Оның орта аты – Фоласаде, йоруба тілінде «байлықпен безендірілген» деген мағынаны білдіреді. Оның ата-анасы – йоруба тегінен шыққан нигериялық экономика оқытушысы Адебиси Аду және ағылшын аудандық медбикесі Энн Хейс; олар Лондонда танысып, 1955 жылы үйленіп, Нигерияға көшіп келген. Сейд 11 жасқа келгенде анасымен бірге Эссекс штатындағы Голландия-он-Си қаласына көшіп барды. 18 жасында Клэктон округінің жоғары мектебі мен Колчестер институтын бітірген соң Лондонға көшіп, Сент-Мартин өнер мектебінде сән дизайнын оқыды.

1980-1984 жылдар: Бастауы және алмаз өмірі

Мода дизайны бойынша үш жылдық курс бітіргеннен кейін, кейін қысқа мерзімге модель болған Sade, британдық Pride тобында қосымша әнші ретінде мансап бастады. Осы кезеңде ол Pride тобының гитаристі және саксофонисі Стюарт Мэтьюменмен бірлесіп ән жазуға кірісті; екеуі Pride тобының ырғақ бөлімінің қолдауымен Pride концерттерінде өздерінің бағдарламаларын орындады. Лондонның Heaven түнгі клубында алғашқы өнеркөрсетілісі кезінде ол соншалықты танымал болды ki, есіктен 1000-ға жуық адам кері қайтарылды. 1983 жылдың мамыр айында Sade Нью-Йорк қаласындағы Danceteria түнгі клубында алғашқы американдық концертін өткізді. 1983 жылдың 18 қазанында Sade Adu Epic Records компаниясымен келісімшартқа отырды, ал топтың қалған мүшелері 1984 жылы келісімшартқа қол қойды. Жазу шартынан кейін, топ өзінің тұңғыш альбомын, Diamond Life-ты жазуға кірісті, ол алты аптаға созылып, Лондонның The Power Plant студиясында толығымен жазылды. Diamond Life 1984 жылдың 16 шілдесінде жарық көрді, Ұлыбританиялық альбомдар тізімінде екінші орынға көтерілді, Ұлыбританияда 1,2 миллионнан астам дана сатылды және 1985 жылы «Жылдың үздік британдық альбомы» номинациясында Brit Award сыйлығын жеңіп алды. Альбом халықаралық аренада да сәтті болды, бірнеше елде бірінші орынға, ал АҚШ-та топ-10-ға енді, онда төрт миллионнан астам дана сатылды. Diamond Life халықаралық сатылымда 6 миллионнан астам данаға жетіп, 80-ші жылдардың ең көп сатылған тұңғыш альбомы және британдық әйел вокалистің ең көп сатылған тұңғыш альбомы атанды. Ән АҚШ-та осылай сәтті болмады, Billboard Hot 100 тізімінде 54-орынға ие болды. «Smooth Operator» үшінші синглы 1984 жылдың 15 қыркүйегінде жарық көрді және Diamond Life альбомынан АҚШ-тағы ең табысты әнге айналды. Бұл трек Billboard Hot 100 және Billboard Hot Black Singles тізімдерінде бесінші орынға, ал Billboard Adult Contemporary тізімінде бірінші орынға көтерілді. Еуропада да ән жақсы қабылданды, Ұлыбританияда 19-орынға, ал Австрия, Швейцария, Франция және Германияда топ-20-ға енді.

1985-2000: жетістіктер жалғасып, алғашқы үзіліс

1985 жылдың соңында топ екінші альбомын – Promise шығарды, ол Ұлыбританияда да, АҚШ-та да бірінші орынға ие болды және топтың АҚШ Billboard 200 хит-парадында бірінші орынға жеткен алғашқы альбомы болды. Альбом 1986 жылы хит-парадтың басында болды және екі апта бойы сол биіктікте тұрды. Альбомнан "Never as Good as the First Time" және "The Sweetest Taboo" атты екі сингл шықты, соңғысы альбомның жетекші синглы ретінде жарық көрді және АҚШ Hot 100 хит-парадында алты ай бойы сақталды. "The Sweetest Taboo" АҚШ Billboard Hot 100 хит-парадында бесінші орынға, АҚШ Adult Contemporary хит-парадында бірінші орынға, ал АҚШ Hot R&B/Hip Hop Singles & Tracks хит-парадында үшінші орынға көтерілді. Sade өте танымал болғандықтан, кейбір радиостанциялар 1970-ші жылдардағы альбом тректерін ойнау дәстүрін қайта жаңғыртып, "Is It a Crime" және "Tar Baby" әндерін плейлисттеріне қосты. 1986 жылы Sade Колин МакИннестің осы аттас кітабынан бейімделген "Абсолютті жаңадан бастаушылар" фильмінде актерлік дебютін жасады, ол 1950 жылдардың аяғындағы Лондон өмірі туралы айтады. Sade Athene Duncannon рөлін ойнады және фильмнің саундтрегіне өз даусын сыйлады. Фильм 1986 жылғы Канн кинофестивалінде конкурсқа қатыспай көрсетілді және Ұлыбританияда 1,8 миллион фунт стерлинг табыс әкелді. Sade-тің үшінші альбомы Stronger Than Pride 1988 жылдың 3 мамырында жарық көрді және бұрынғы альбомы сияқты коммерциялық сәттілікке жетіп, АҚШ-та үш платиналық сертификатқа ие болды. Love Deluxe 1992 жылдың 26 қазанында топтың төртінші студиялық альбомы ретінде шықты. Альбом АҚШ Billboard 200 хит-парадында үшінші орынға ие болды және АҚШ-та 3,4 миллион дана сатылды. Альбом RIAA тарапынан төрт миллион дана жіберілгені үшін төрт есе платиналық сертификат алды. Альбом басқа елдерде де коммерциялық табысқа ие болды, Францияда бірінші орынға, ал Жаңа Зеландияда, Швецияда, Швейцарияда және Ұлыбританияда топ ондыққа енді. Альбом Ұлыбританияда алтын сертификатқа ие болды. 1994 жылдың қарашасында топ өзінің алғашқы жинақ альбомын – The Best of Sade шығарды. Альбом Ұлыбритания мен АҚШ-та тағы да топ ондыққа еніп, тиісінше платиналық және төрт есе платиналық сертификаттарға ие болды. Жинақ альбомға Sade-тің бұрынғы альбомдарынан материалдар, сондай-ақ Перси Мейфилдтің "Please Send Me Someone to Love" (1950) әнінің кавер-нұсқасы енгізілді.

In late 1985, the band released their second album, Promise, which peaked at number one in both the UK and the US and became the band's first album to reach number one on the US Billboard 200. The album topped the chart in 1986 and spent two weeks at the peak position. The album spawned two singles "Never as Good as the First Time" and "The Sweetest Taboo," the latter of which was released as the album's lead single and stayed on the US Hot 100 for six months. "The Sweetest Taboo" peaked at number five on the US Billboard Hot 100, number one on the US adult Contemporary chart, and number three on the US Hot R&B/Hip Hop Singles & Tracks. Sade was so popular that some radio stations reinstated the '70s practice of playing album tracks, adding "Is It a Crime" and "Tar Baby" to their playlists. In 1986, Sade made her acting debut in Absolute Beginners, a film adapted from the Colin MacInnes book of the same name about life in late 1950s London. Sade played the role of Athene Duncannon and lent her vocals to the film's accompanying soundtrack. The film was screened out of competition at the 1986 Cannes Film Festival and grossed £1.8 million in the UK. Sade's third album, Stronger Than Pride, was released on 3 May 1988, and like Sade's previous album became a commercial success and certified three times platinum in the US. Love Deluxe was released as the band's fourth studio album on 26 October 1992. The album peaked at number three on the US Billboard 200 and has sold 3.4 million copies in the United States. The album was later certified four times platinum by the RIAA for shipments of four million copies. The album was also commercially successful elsewhere, reaching number one in France, and reaching the top ten in New Zealand, Sweden, Switzerland, and the UK. The album went on to be certified gold in the United Kingdom. In November 1994, the group released their first compilation album, The Best of Sade. The album was another top ten hit in both the United Kingdom and the United States, certified platinum and four times platinum, respectively. The compilation album included material from Sade's previous albums, as well as a cover version of "Please Send Me Someone to Love" (1950), originally by Percy Mayfield.

20002010: Lovers Rock және екінші үзіліс

Сегіз жылдық үзілістен кейін, топ 2000 жылдың 13 қарашасында өзінің бесінші студиялық альбомы Lovers Rock-ты шығарды және музыка сыншыларынан жағымды пікірлер алды. Альбом Ұлыбританиялық альбомдар тізімінде 18-орынға, АҚШ Billboard 200 тізімінде үшінші орынға көтерілді. Кейіннен Американың жазба индустриясы қауымдастығы (RIAA) оған үш платина сертификатын берді, 2010 жылдың ақпанына дейін АҚШ-та 3,9 миллион дана сатылды. 2002 жылдың 27 ақпанында альбом Садқа «Ең үздік поп-вокалдық альбом» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығын әкелді, ал оның «By Your Side» әні 2002 жылғы «Грэмми» сыйлығына «Ең үздік әйел поп-вокалдық орындау» номинациясы бойынша ұсынылды. Ән Нелли Фуртадоның «I'm Like a Bird» әніне жеңілгенімен, VH1 оны барлық уақыттағы ең ұлы махаббат әндерінің 48-і деп тізімге енгізді. Альбомды насихаттау мақсатында Сейд және тобы Lovers Rock Tour деп аталатын бесінші концерттік турына шықты. Тур туралы топтың веб-сайтында 2001 жылдың сәуір айында хабарланды. Хабарламада тур 2001 жылдың жазында 30 концертпен басталатыны айтылды. Бастапқы күндері репетиция уақытының ұзартылуына байланысты кесте өзгертілді. Концерттер сәтті сатылды, көптеген қалаларда қосымша концерттер қосылды. 2001 жылдың тамызында билеттерге сұраныс артып, тур сегіз аптаға ұзартылды. Көптеген сыншылар бұл турды қайта оралу деп бағалады, ол топтың 1994 жылдан бергі алғашқы өнер көрсетуі болды және 2001 жылы өтті. Көптеген адамдар тур басқа елдерге де жетеді деп күткенімен, мұндай болған жоқ. 40-тан астам концертпен ол Солтүстік Америкадағы 13-ші ең табысты тур атанды, ол 26 миллионнан астам табыс әкелді. Турден кейін топ 2002 жылдың 5 ақпанында Epic Records лейблы арқылы Lovers Live атты алғашқы концерттік альбомын шығарды. Lovers Live АҚШ Billboard 200 тізімінде он орынға, ал Ұлыбританиялық альбомдар тізімінде 51-орынға көтерілді, бұл топтың Ұлыбританиядағы ең үздік жиырмалыққа кірмеген алғашқы альбомы болды. Альбом 2002 жылдың 7 наурызында RIAA-дан алтын сертификатын алды, АҚШ-та 562 000 дана сатылды, ал DVD 2003 жылдың 30 қаңтарында 100 000 дана жеткізілгені үшін платина сертификатына ие болды. Lovers Rock альбомынан кейін Сад он жылдық үзіліске шықты, осы уақытта ол баласын өсіріп, Кариб теңізіне көшті. Осы кезеңде ол 2002 жылы Букингем сарайында өткен марапаттау салтанатында музыкаға сіңірген қызметі үшін Британ империясының орденімен (OBE) марапатталуын қабылдау үшін сирек қоғамдық оқиғаға қатысты. 2002 жылы ол Red Hot Organization альбомында, Red Hot + Riot, нигериялық музыкант Фела Кутидің музыкасына арналған жинақ CD-де пайда болды. Ол альбом үшін өзінің хит-синглі «By Your Side» әнінің ремиксін жазды және продюсер ретінде көрсетілді.

Following an eight year hiatus, the band released their fifth studio album, Lovers Rock, on 13 November 2000 and received positive reviews from music critics. The album reached number 18 on the UK Albums Chart, number three on the US Billboard 200, and has since been certified triple platinum by the Recording Industry Association of America (RIAA), having sold 3.9 million copies in the United States by February 2010. On 27 February 2002, the album earned Sade the Grammy Award for Best Pop Vocal Album, and the lead single "By Your Side" was nominated for the 2002 Grammy Award for Best Female Pop Vocal Performance. Although the single lost out to Nelly Furtado's "I'm Like a Bird", it has been listed as the 48th greatest love song of all time by VH1. To promote the album, Sade and the band embarked on their fifth concert tour entitled Lovers Rock Tour. The tour was announced via the band's website in April 2001. The announcement stated the tour would begin in the summer of 2001 with 30 shows. Initial dates were rescheduled due to extended rehearsal time. The shows sold well, with many stops adding additional shows. In August 2001, the tour was extended by eight weeks due to ticket demand. Deemed by many critics as a comeback tour, it marked the band's first performances since 1994 and took place in 2001. Although many believed the trek would expand to other countries, this did not occur. With over 40 shows, it became the 13th biggest tour in North America, earning over 26 million. Following the tour, the band released their first live album, Lovers Live on 5 February 2002 by Epic Records. Lovers Live reached number ten on the US Billboard 200 and number 51 on the UK Albums Chart, the band's first album to miss the top twenty in the UK. The album was certified gold by the RIAA on 7 March 2002, having reached US sales of 562,000 copies, while the DVD was certified platinum on 30 January 2003 for shipping 100,000 copies. Following the release of Lovers Rock, Sade took a ten year hiatus, during which she raised her child and moved to the Caribbean. During this time, she made a rare public appearance for an award ceremony that took place in 2002 to accept an Order of the British Empire (OBE) at Buckingham Palace for services to music. In 2002, she appeared on the Red Hot Organization album, Red Hot + Riot, a compilation CD in tribute to the music of fellow Nigerian musician, Fela Kuti. She recorded a remix of her hit single "By Your Side" for the album and was billed as a co producer.

2010-2017 жылдар: "Сүйіспеншілік солдаты" және үшінші үзіліс

Топтың алтыншы студиялық альбомы Soldier of Love 2010 жылдың 8 ақпанында бүкіл әлем бойынша жарық көрді және он жылдан кейін жаңа материалдан тұратын алғашқы альбомы болды. Альбом АҚШ-та Billboard 200 тізімінде дебют жасап, алғашқы аптада 502 000 дана сатылды. Soldier of Love – топтың бірінші орынға шыққан алғашқы альбомы және топтың тізімде бірінші орынға шыққан екінші альбомы. Бұл альбом сондай-ақ, 2008 жылдың қараша айында Black Ice альбомын шығарған австралиялық AC/DC тобынан бері топтың ең жақсы сатылым көрсеткен аптасы болды. Осының нәтижесінде, топ бірінші орын алған альбомдар арасындағы ең ұзақ үзіліс жасаған орындаушы атанды, себебі топтың Promise (1985) және Soldier of Love альбомдары арасында 24 жыл, 10 ай және 2 апта өтті. Бірінші сингл және атаулы ән, "Soldier of Love", 2009 жылдың 8 желтоқсанында АҚШ радиосында тұңғыш рет ойнатылып, 2010 жылдың 11 қаңтарында цифрлық форматта жарық көрді. "Babyfather" және "The Moon and the Sky" синглдары АҚШ қалалық ересектерге арналған заманауи радиода сәйкесінше 2010 жылдың 13 сәуірінде және 24 тамызында ойнатылды. 2011 жылғы 53-ші жылдық Grammy сыйлығында атаулы ән "Дәуір дуэті немесе тобындағы ең жақсы R&B орындаушысы" аталымын жеңіп алды, ал "Babyfather" әні "Дәуір дуэті немесе тобындағы ең жақсы поп орындаушысы" номинациясына ие болды. 2011 жылдың сәуір айында топ Sade Live турнесін бастады (бұл турне "Once in a Lifetime Tour" немесе "Soldier of Love Tour" деп те аталады). Топ Еуропа, Америка, Австралия және Азия елдерін аралап, топтың алтыншы студиялық альбомын және екінші жинақ альбомын – The Ultimate Collection (2011) насихаттады. Бұл турне топтың шамамен он жылдан бері өткізген алғашқы гастролі болды және Pollstar журналының "Жыл ортасындағы 50 үздік дүниежүзілік тур" тізімінде 27-орынға ие болды, ол 20 миллион доллардан астам табыс әкелді. 2011 жылдың соңында тур Billboard журналының жылдық "25 үздік тур" тізімінде 10-орынды иеленді, 59 концерттен 50 миллион доллардан астам табыс тапты. Турне Bring Me Home Live 2011 альбомында тіркелді, ол 2012 жылдың мамырында жарық көрді.

2018 жылдан қазіргі уақытқа дейін: Қайту

2018 жылдың наурыз айында ол (және оның есімін тағы да алып жүретін қайта біріккен топ) Диснейдің "Уақыттың бүктелуі" фильмінің саундтрегі үшін "Ғаләм гүлі" атты акустикалық балладасын шығарды. Садтан альбомға үлес қосуды сұраған режиссер Ава ДюВерней: "Ол мақұлдайды деп ешқашан ойламаған едім, бірақ бәрібір сұрадым" деп жазды. Сол жылы Сад 20th Century Fox компаниясының "Жесірлер" фильмінің саундтрегі үшін "Үлкен белгісіздік" әнін шығарды. Бұл фильмнің режиссері Стив Маккуин Садтың фильмге ән жазуға келіскенін айтты, себебі "Жесірлердің түпнұсқалық сериясы оған терең әсер еткен". "Махаббат сарбазының" жалғасы жоспарлануда. 2022 жылдың жазында топ бұрын "Уәде" және "Құшақтаудан күшті" жазған Miraval студиясында жаңадан жаңартылған студияда жетінші альбомына материал жазды.

Мұрасы мен ықпалы

The New Yorker журналы Садтың дауысын "әуеге толы, кемелсіз қайғыны білдіретін, бірақ азапты емес, түйіршікті контральто" деп сипаттады, сондай-ақ "ауырсынуды көрсетуден гөрі, тіпті кемшіліктерімен бірге қадір-қасиеттілікке басымдық беретін" және суретшінің дауысын жіктеуді қиындататын "шынайы ағылшын" сапасы бар деді. BBC оның дауысын "қапшаң әрі ұстамды" деп сипаттап, әнші Билли Холидеймен салыстырды. BBC оның ән жазу өнерін "барлық жанрлардың жанкүйерлеріне ұнайтындай, жеткілікті түрде жанды да, джазды, бірақ поп, фанк, әрі оңай тыңдалатын" деп бағалады. Саде "поп-жұлдыз" деп аталады. Садедің туындылары көптеген әншілер мен хип-хоп орындаушыларына әсер етіп, танылды. Раппер Раким (Eric B. & Rakim) Саде музыкасын тыңдап өскенін және оның дауысы мен стилінің өзіне әсер еткенін айтты. Раким 1988 жылғы "Microphone Fiend" әнінде Садедің "Smooth Operator" әніне сілтеме жасады. Хип-хоп тобы Tanya Morgan да Садеді өзінің сүйікті әртістерінің бірі деп атады. Америкалық әнші Бейонсе Саде музыкасын "шынайы дос" және шабыттандыратын нәрсе деп сипаттады. Кейінгі әнші Алия Садеге деген құрметін "Ол өзінің стиліне адал, ол керемет суретші, керемет орындаушы және мен оны қатты жақсы көремін" деп білдірді. Америкалық R&B әншісі Бренди Садеді өзінің негізгі вокалдық ықпалының бірі деп атады. Heavy metal әншілері Грег Пучато мен Чино Морено да оны шабыт көзі деп мойындады.

Жеке өмір

Сейд 1980 жылдары досы Роберт Элмстің қасында Тоттенхэмде тұрды. 1989 жылы ол испандық кинорежиссер Карлос Плиегоға үйленді. Олардың некесі 1995 жылы ажырасып кетті. 2019 жылдың қыркүйегінде Исаак желіде анасына өзінің гендерлік өзгеру кезеңінде көрсеткен қолдауы үшін алғыс айтты. 2005 жылы Сейд Глостерширдің ауылдық аймағына көшіп, жөндеуге мұқтаж шағын үй сатып алды. Ол сирек интервью береді.

Құрмет белгілері, марапаттар және номинациялар

Сейд 2002 жылы музыкаға қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің офицері (OBE) атағымен марапатталды және бұл сыйлықтың "өзім үшін де, Англиядағы барлық қара нәсілді әйелдер үшін де зор құрмет екенін" айтты. 2017 жылғы туған күніне орай марапаттау рәсімінде музыкаға қызмет еткені үшін сол орденнің командирі (CBE) дәрежесіне көтерілді. 1986 жылы ол Грэмми сыйлығын жеңіп алған тұңғыш нигериялық әртіс болды, сол жылы "Жылдың жаңа суретшісі" атағын иеленді. 2023 жылы Сейд Ән жазушылардың Даңқ залына енгізілді. 2024 жылы Сейд Рок-н-ролл Даңқ залына енуге үміткер атанды.