Кіріспе

Неміс әншісі және актрисасы (1938–1988) неміс рок-әншісі Криста Пэффген (; 16 қазан 1938 – 18 шілде 1988), Нико сахналық атымен танымал, неміс әншісі, ән жазушы, актриса және модель болды. Ол бірнеше фильмдерде түсті, соның ішінде Федерико Феллинидің "La Dolce Vita" (1960) және Энди Уорхолдың "Челси қыздары" (1966) фильмдерінде ойнады. Сынақшы Ричард Голдштейн Никоны "жартылай құдай, жартылай мұз" деп сипаттап, оның ерекше дауысының "таңертең оянған виолончель сияқты естілетінін" жазады. Уорхолдың тікелей ұсынысымен Нико Velvet Underground тобының "The Velvet Underground & Nico" (1967) дебюттік альбомындағы үш әнді орындады. Сол кезде ол жеке карьерасын бастап, "Chelsea Girl" (1967) альбомын шығарды. Никоның досы Джим Моррисон оған өзінің әндерін жазуды ұсынды. Ол содан кейін гармонияда, дәстүрлі рок аспабы емес, әндер жазды. Velvet Underground тобынан Джон Кейл оның музыкалық аранжировшісі болды және "The Marble Index" (1968), "Desertshore" (1970), "The End" (1974) және басқа да келесі альбомдарды өндірді. 1980-ші жылдары Нико Еуропа, АҚШ, Австралия және Жапония бойынша кеңінен гастрольдік сапарлар жасады. 1988 жылдың маусымында Берлинде концерт өткізгеннен кейін ол демалу үшін Ибицаға барды және өте ыстық ауа райында велосипедпен жүріп ми қан кетуінен қайтыс болды.

Ерте өмір

Нико Криста Пэфген (Christa Päffgen) деп Кельн қаласында Вильгельм мен Маргарет "Грете" Пэфгеннің (туған есімі Шульц, 1910-1970). Нико екі жасында, ол екінші дүниежүзілік соғыста Кёльн қаласын бомбалаудан қашу үшін анасы мен бабасымен бірге Берлиннің сыртындағы Шпревальд орманына көшіп барды. Оның әкесі соғыс басталғанда Вермахтаға шақырылды, бірақ оның қашан және қалай қайтыс болғаны туралы бірнеше қарама-қайшылықты деректер бар. Биограф Ричард Виттс 1995 жылы жазған "Нико: The Life and Lies of an Icon" кітабында Вильгельм Пэффген 1942 жылы француз снайперінің басына атқаннан кейін ауыр жарақат алған. Оның аман қалуынан күмәнданып, оның қолбасшысы, бұйрық бойынша, Пэфгеннің өмірін ату арқылы аяқтады. 1946 жылы Нико мен оның анасы Берлиннің орталығына көшіп барды, онда Грете тігінші болып жұмыс істеді. Нико 13 жасқа дейін мектепке барды, содан кейін эксклюзивті KaDeWe дүкенінде ішкі киім сата бастады, ақырында Берлинде модельдік жұмыс тапты. 15 жасында АҚШ Әуе күшінде уақытша жұмыс істеген кезде, ол америкалық сержантпен зорлық-зомбылыққа ұшырады және ол сот процесінде куәлік берді, бұл қылмыскердің әскери сотына жіберілуіне әкелді. Бұл оқиға оның "Секретная сторона" әнінде айтылған. Алайда, Ричард Виттс сияқты өмірбаяндар оқиғаның дұрыстығын талқылады, өйткені бұл оқиғаның жария етілген деректері жоқ.

Актерлік және модельдік өнер (1954-1964 жж.)

Нико 16 жасында фотограф Герберт Тобиаспен бірге Берлиндегі KaDeWe сән көрсетілісінде жұмыс істеген кезде танылды. Ол оған өзі ғашық болған режиссер Никос Папатакистің құрметіне "Нико" деген есім берді, ол оны өмірінің соңына дейін қолданды. Ол Парижге көшіп, Vogue, Tempo, Vie Nuove, Mascotte Spettacolo, Camera, Elle және басқа да сән журналдарында жұмыс істей бастады. Осы шақта ол қоңыр шашын сарыға бояды, кейіннен Эрнест Хемингуэйден шабыттанғанын айтты. 17 жасында Коко Шанель оны өнімдерін жарнамалауға шақырды, бірақ ол Нью-Йоркке қашып, жұмысын тастап кетті. Саяхаттары барысында ол ағылшын, испан және француз тілдерін үйренді. 1959 жылы ол Марио Ланзаның соңғы фильмінде, "Бірінші рет" фильмінде эпизодтық рөлде сөйледі. Сол жылы ол Федерико Феллинидің "La Dolce Vita" фильміне шақырылды, онда ол белгілі режиссердің назарын аударды, ол оған фильмде өзінің кішкентай рөлін берді. Ол кезде ол Нью-Йоркте тұрып, Ли Страсбергпен актерлік шеберлігін оқыды. Нью-Йорк пен Париж арасында уақыт өткізгеннен кейін, ол Жак Пуатреноның "Стрип-тиз" (1963) фильмінде басты рөлді алды. Ол Серж Генсбург жазған, бірақ 2001 жылға дейін жарық көрмеген, "Le Cinéma de Serge Gainsbourg" жинағына енгізілген фильмнің тақырып әнін жазды.

Ертедегі әншілік қызметі

Нью-Йоркте Нико алғаш рет грек режиссері Нико Папатакиспен кездесті, ол бірнеше жыл бұрын өзінің сахналық аты ретінде қабылдаған еді. Екеуі 1959-1961 жылдары бірге өмір сүрді. Папатакис оның пәтерде ән салып жүргенін байқағаннан кейін, одан музыкада мансап құруды ойлап көрді ме деп сұрады және оны алғашқы ән сабағына жаздырды. 1965 жылы Нико Rolling Stones гитарисі Брайан Джонспен танысып, өзінің алғашқы синглын "I'm Not Sayin'" және B-жағы "The Last Mile" әнін, Jimmy Page өндірген, Andrew Loog Oldham-ның Immediate лейблы үшін жазды. Актер Бен Карратерс сол жазда Парижде оны Боб Диланмен таныстырды. 1967 жылы Нико өзінің алғашқы альбомы "Chelsea Girl" үшін оның "I'll Keep It with Mine" әнін жазды. Топ Уорхолдың "Exploding Plastic Inevitable" атты мультимедиялық қойылымының орталық бөлігіне айналды, онда музыка, жарық, фильм және би ұсынылды. Нико үш әнде ("Femme Fatale", "All Tomorrow's Parties", "I'll Be Your Mirror") жетекші вокалда, ал "Sunday Morning" әнінде қосымша вокалда ән шырқады, бұл әндер топтың тұңғыш альбомы "The Velvet Underground & Nico" (1967) альбомында жазылған. Альбом классикаға айналды және Rolling Stone журналының "500 ең ұлы альбом" тізімінде 13-орынға ие болды, бірақ ол шыққан кезде жақсы қабылданбады.

Ерте сололық мансабы (1967-1977)

Velvet Underground тобымен музыкалық жұмысынан кейін Нико жеке орындаушы ретінде жұмыс істей бастады, ол Нью-Йорктегі The Dom-да үнемі өнер көрсетті. Бұл концерттерде оны Velvet Underground, Тим Хардин, Тим Бакли, Ramblin' Jack Elliott және Джексон Браунның мүшелері сияқты гитаристердің алмасып тұратын құрамы ертіп жүрді. 1967 жылы шыққан "Chelsea Girl" атты тұңғыш альбомы үшін ол Боб Дилан, Тим Хардин және Джексон Браунның әндерін жазды. Velvet Underground мүшелері Лу Рид, Джон Кейл және Стерлинг Моррисон альбомға үлес қосты, ал Нико, Рид және Кейл "It Was a Pleasure Then" атты бір әнді бірлесіп жазды. "Chelsea Girl" – продюсер Том Уилсонның скрипка мен флейтамен жазған дәстүрлі камералық фольклорлық альбомы. Никоның оның өндірісіне көп қатысы болмады және ол нәтижеге көңілі қалды; ол 1981 жылы: "Мен оны әлі де тыңдай алмаймын, себебі сол жазба үшін мен қалағанның бәрін алып тастады. Барабан сұрадым, олар жоқ деді. Мен тағы да гитара сұрадым, олар "жоқ" деді. Мен қарапайымдылық сұрадым, олар оны флейтамен жауып тастады! Олар маған скрипка қосты, мен оны ұнатпадым, бірақ оны көтере алдым. Бірақ флейта! Алғаш рет альбомды естігенде жыладым, бәрі флейтаның кінәсінде болды". Калифорнияда Нико Джим Моррисонмен уақыт өткізді, ол оны өзінің әндерін жазуға ынталандырды. 1968 жылы шыққан "The Marble Index" үшін Нико әннің сөзін және музыкасын өзі жазды. Никоның гармониясы сүйемелдеудің негізі болды, ал Джон Кейл халықтық және классикалық аспаптарды қосып, альбомды ұйымдастырды. Гармония оның мансабының соңына дейін ерекше аспабы болып қала берді. Альбом классикалық және еуропалық фольклорлық дыбысқа ие. Альбом Никоның сыртқы келбеті мен имиджіндегі радикалды өзгерісті де білдірді. Ол тағы да шашын бояды, бұл жолы сарыдан қызылға, және көбінесе қара киім кие бастады, бұл кейінірек пайда болатын готикалық рок стилінің визуалды прототипі саналды. "Evening of Light" әніне түсірілген жарнамалық фильмді Франсуа де Меньль түсірді. Бұл бейнежазбада қазір қызыл шашты Нико және The Stooges тобынан Игги Поп қатысты. 1970-ші жылдардың басында тірі өнерге оралған Нико (өзіне гармонияда сүйемелдеп) Амстердамда және Лондонда концерттер берді, онда ол Джон Кейлмен бірге Pink Floyd тобының концерттерін ашты. 1972 жылы Париждегі Bataclan театрында Нико, Кейл және Лу Ридтің бір реттік кездесуі өтті. 1970 жылдары Нико тағы екі жеке альбомын шығарды: "Desertshore" (1970) және "The End" (1974). Ол музыка жазды, ән айтты және гармонияда ойнады. Кейл екі альбомдағы көптеген басқа аспаптарды өндірді және орындады. "The End" альбомында Брайан Ино синтезаторда, ал Фил Манзанера гитарада ойнады, екеуі де Roxy Music тобынан. Ол Лондондағы Rainbow Theatre театрында Кейл, Ино және Кевин Айерспен бірге өнер көрсетті. 1974 жылдың 1 маусымындағы альбом осы концерттің нәтижесі болды. Нико Doors тобының "The End" әнін орындады, ол сол жылы "The End" альбомын шығаруға түрткі болды. 1970-1979 жылдар аралығында Нико француз режиссері Филипп Гаррельмен бірге жеті фильм түсірді. Ол Гаррельмен 1969 жылы танысып, оның "Le Lit de la Vierge" фильміне "The Falconer" әнін қосты. Көп ұзамай ол Гаррельмен бірге тұрып, оның кино және жеке өміріндегі маңызды тұлғаға айналды. Никоның Гаррельмен бірге алғашқы актерлік рөлі 1972 жылғы "La Cicatrice Intérieure" фильмінде болды. Сондай-ақ, Нико бұл фильмге музыка жазды және режиссермен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеді. Ол Гаррельдің "Anathor" (1972) фильмдерінде де ойнады; Жан Себергтің үнсіз фильмі "Les Hautes Solitudes", 1974 жылы жарық көрді; "Un ange passe" (1975); Пьер Клементи, Нико және Анита Палленбергтер ойнаған "Le Berceau de cristal" (1976); және "Voyage au jardin des morts" (1978). Оның 1991 жылғы "J'entends Plus la Guitare" фильмі Никоға арналған. 1974 жылдың 13 желтоқсанында Нико Францияның Реймс қаласындағы Реймс соборында Tangerine Dream тобының әйгілі концертін ашты. Осы уақытта Нико берлиндік музыкант, Ash Ra Tempel гитарисі Лютц Ульбрихпен танысты. Ульбрих онжылдықтың соңына дейін Никоның көптеген концерттерінде гитарада ойнады. Сондай-ақ, осы кезеңде Нико шашын табиғи қоңыр түсіне қайтарды, бірақ көбінесе қара киім кие берді. Осыдан кейін ол қоғамда осы беделде сақталды. Осы уақытта Нико мен Island Records арасында көптеген даулар туды, ал 1975 жылы лейбл оны тізімінен шығарды.

Өлім

1988 жылдың 17 шілдесінде, Аримен бірге Испанияның Ибица аралында демалыс кезінде Нико велосипедінен құлап, басын соқты. Жанынан өткен такси жүргізушісі оны есінен танып, жергілікті ауруханаға жеткізуге тырысты. Оған дұрыс диагноз қойылмады, ыстықтан шаршаған деп қате жорылғандықтан, сағат 20:00-де қайтыс болды деп жарияланды. Кейіннен жасалған рентген суретінде миға қатты қан құйылу себеп болғаны анықталды. Оның ұлы оқиға туралы былай деді:

1988 жылдың 17 шілдесінің таңында анам маған қала орталығына марихуана сатып алу үшін бару керектігін айтты. Ол айнаның алдына отырып, басын қара шарфпен орады. Анам айнаға қарап, шарфты мұқият орауға тырысты. Велосипедімен төмен қарай: "Жақын жерде болам" деді. Ол жылдың ең ыстық күнінің таңертеңгісінде кетіп қалды. Никоның күлдері анасының Грюневальдтағы қабірінде, Берлиндегі орман зиратында жерленген. Оның жаназасында достары Desertshore альбомынан "Mütterlein" әнін ойнатты. The Cure тобының жетекшісі Роберт Смит Desertshore-ді өзінің сүйікті пластинкаларының бірі деп атады, сондай-ақ Бьорк та осылай айтты. Joy Division тобының әншісі Питер Хук "Chelsea Girl" альбомын өзінің сүйікті альбомдарының бірі деп еске алды. Баухаус әншісі Питер Мерфи: "Нико алғашқы нағыз готикалық альбомды жазды, Marble Index немесе The End. Нико готикалық еді, бірақ ол басқалардың Hammer Horror-ына қарағанда Мэри Шелли сияқты болды. Екеуі де Франкенштейн жасады, бірақ Никоныкі шынайы болды" деді. Моррисси Никодан әсер алған суретшілерді атауын сұрағанда: "Үштік өзгермейді: New York Dolls, Фрэнк Синатра, Элвис Пресли, ал Нико бірінші резервте берік тұрды" деді. Моррисси "Innocent and Vain" әні туралы: "Бұл менің жастығымды бір музыкалық шығармада бейнелейді" деді. Эллиот Смит 1999 жылдың қазан айында Портлендте "Chelsea Girls" және "These Days" әндерін орындады; ол сондай-ақ The Marble Index альбомын өзінің 2.45-ке дейінгі түнгі альбомдарының бірі деп атады. Марк Алмонд "The Falconer" әнінің кавер-версиясын жазды: ол мектепте құмарланған нәрселерінің бірі болды, өйткені оның "тамаша, қызықты дауысы, бір жағынан мұзды және алыс, екінші жағынан жылы" болды. Марианна Фейтфулл 2002 жылы Kissin' Time альбомына "Song For Nico" әнін жазды. Пэтти Смит 2014 жылы Никоға арналған концерттік шара ұйымдастырды, онда "I Will Be Seven" әнін орындады. Low "Those Girls (Song For Nico)" әнін жазды, ал Neko Case 2013 жылы "Afraid" әнін орындады. Никоның Chelsea Girl альбомынан екі әні, Джексон Браун жазған "The Fairest of the Seasons" және "These Days", Уэс Андерсоннің "The Royal Tenenbaums" фильмінде пайда болды. Нико туралы көптеген өмірбаяндық еңбектер жарық көрді, олар басылымдар мен фильмдерде ұсынылған. Біріншісі 1992 жылы Джеймс Янгтың "Радиода ешқашан ойнамайтын әндер" кітабы болды, онда ол Никомен соңғы жылдары болған қарым-қатынасын баяндайды. 1993 жылы музыка зерттеушісі Ричард Виттс "Нико: Иконаның өмірі мен өтірігі" еңбегінде Никоның өмірі мен мансабын толық қамтыды. 1995 жылы Сюзанна Офтерингердің "Nico Icon" деректі фильмі Никоның өмірінің көптеген қырларын, оны білген адамдардың, оның ішінде Рид пен Кейлдің қатысуымен зерттеді. 2015 жылы Латц Граф Ульбрих, Никоның бұрынғы серіктесі және 1970 жылдардың аяғында аккомпаниаторы, "Нико: Ай құдайының көлеңкесінде" атты кітабын жариялады, онда ол Никомен бірге өткізген уақытын баяндайды. 2018 жылы Сусанна Никьярелли режиссерлік еткен "Нико, 1988" биофильмінде Трин Дырхолм соңғы гастрольдік сапарындағы Нико рөлін ойнады. 2019 жылы Манчестер халықаралық фестивалі "Нико жобасы" атты қойылымды ұйымдастырды. Бұл Максин Пик ойнаған Никоның 1968 жылғы "The Marble Index" альбомының театралдық қайтажаралымы болды. 2021 жылы Дженифер Оттер Бикердайктың "Сен әдемісің және жалғызсың: Никоның өмірбаяны" кітабы жарық көрді.

Құрметтеулер

Бірнеше жыл бойы Никоның мансабын құрметтеу үшін концерттер ұйымдастырылды, онда көптеген әншілер оның репертуарын қайта орындады. 1981 жылы Техас штатындағы панк-топ Really Red Никоға арналған түпнұсқа ән шығарды. 2005 жылы альтернативті рок-тобы Anberlin екінші студиялық альбомын – «Ешқашан достықты жеке қабылдама» – шығарды, онда Никодан шабыттанған «Dance, Dance Christa Päffgen» әні бар, Никоның нақты аты – Криста Пэффген еді. Ән оның есірткіге қарсы күресі мен оның себептерінен туындаған қайтысы туралы айтады. 2008 жылдың күзінде Никоның туғанына 70 жыл толуы мен қайтысына 20 жыл толуына орай Еуропада екі құрмет концерті өтті. 2008 жылдың 11 қазанында Джон Кейл, Manic Street Preachers тобынан Джеймс Дин Брэдфилд, Guillemots тобынан Файф Дэнджерфилд, Sparklehorse тобынан Марк Линкус, Bauhaus тобынан Питер Мерфи, Dead Can Dance тобынан Лиза Джеррард және Марк Лэнеган Лондонның Корольдік фестиваль залында сахнаға шықты. 2008 жылдың 17 қазанында Берлиндегі Volksbühne сахнасында Никоның бұрынғы жігіті Латц Ульбрих, 1970-ші жылдардың соңында оның музыкалық серігі болған, тағы бір құрмет концертін ұсынды, онда Марианна Розенберг, Soap&Skin, Марианна Энзенсбергер және Никоның соңғы тобы – The Faction тобының клавишшісі Джеймс Янг өнер көрсетті. Өнерші Тамми Фэй Старлайт (Тэмми Ланг) 2011 жылы «Nico: Chelsea Mädchen» атты жеке көрсетілімімен сәттілікке жетті, онда ол әншінің бейнесін сомдап, 1980-ші жылдардың ортасында Австралиядағы гастроль кезінде Нико берген сұхбатқа негізделген сөздік материалдарды оқыды. 2012 жылы X TG (индустриалдық топ Throbbing Gristle мүшелері) Desertshore альбомын жаңаша интерпретациялады. 2013 жылдың қаңтарында Джон Кейл Нью-Йорктегі Бруклин академиясында «Жиек бойындағы өмір» атты құрмет кешін ұйымдастырды. Орындаушылар қатарында Кейл, Ким Гордон Билл Нейспен бірге, Шарон Ван Эттен, Мешелл Ндегеоцелло, Стефин Меррит, Пичс, Элисон Мосшарт, Джоан Полицей әйел ретінде, Грег Дулли, Yeasayer және Mercury Rev болды. Beach House тобының 2018 жылғы 7 альбомындағы «Last Ride» әнінің шабыты Нико болды, деді вокалист Виктория Легранд.

Студиялық альбомдар

ЖылАты1967The Velvet Underground & Nico (АҚШ No. 129, Ұлыбритания No. 59, Ирландия No. 56, Италия No. 76) 1967 Челси қызы 1968 Мрамор индексі 1970 Шөл жағалауы 1974 Соңы 1981 Көшпенділік драмасы 1985 Қараңғы бөлме

Жинақтаушы альбомдар

ЖылАтауы1984Тірі Батырлар1998Нико: Классикалық жылдар2003Femme Fatale – Аура антологиясы. (Драма of Exile қайта шығарылымы, бонус тректермен және 9.8.85 күні Челси қалалық залындағы тікелей орындаумен бірге.)2007Қатты Ел Шекарасы – 1968–1970. (The Marble Index және Desertshore бонус тректермен қайта шығарылды.)

Бейресми жарияланымдар

2002 жылы Faust Records сирек кездесетін Nico тректерінен тұратын екі жинақ шығарды: Reich der Träume (Арман Әлемі) және Walpurgis Nacht (Уалыпүргіс түні).