Кіріспе

Чех Нобель сыйлығының лауреаты және ғалым. Альберт Ласкер Базалық медициналық зерттеулер сыйлығы (1946) Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығы (1947) Уиллард Гиббс сыйлығы (1948) ForMemRS (1950) (5 желтоқсан 1896 – 20 қазан 1984) – чех-американдық биохимик және фармаколог. Ол әйелі Герти Кори және аргентиналық физиолог Бернардо Хаусеймен бірге 1947 жылы глюкоза туындысы гликогеннің (жануарлық крахмал) организмде энергия қоры және көзі ретінде қалай ыдырап, қайта синтезделетінін ашқандығы үшін Нобель сыйлығын алды. 2004 жылы екі Кори де көмірсулар метаболизмін түсіндірген жұмыстары үшін Ұлттық тарихи химиялық ескерткіш деп тағайындалды.

Білім және ерте өмір

Карл Фердинанд Кори 1896 жылғы 5 желтоқсанда Австрия-Мажарстанның Прага қаласында (қазіргі Чехия) дүниеге келген. Карл Карл Исидор Коридің (1865, Брюкс – 1954, Вена), зоолог, және Мария Коридің (1870, Грац – 1922, Прага), итальяндық богемиялық/австриялық/словен/венгр дәрігерінің қызының ұлы болды. Кори отбасы Папалық мемлекеттен (кейін Рим Республикасы, қазіргі Орталық Италия) корольдік Богемияның жеріне (17 ғасырдың соңындағы Монархиялық Австрия) көшіп келген. Карл Фердинандтың әкесі Эдуард Кори (1812–1889) Брюксте әкімшілік қызметкер және ара шаруашылығымен айналысқан, ал әжесі Розина Тринкс (?1909) болған. Карл Фердинандтың кіші қарындасы Маргарет Кори (1905 жылы туған) Прагада оқытушы және богемиялық генетик Феликс Майнкстің (1900, Прага – 1983, Вена) әйелі болды. Ол Триесте өсті, онда оның әкесі Карл Исидор Теңіз биологиялық станциясының директоры қызметін атқарды. 1914 жылдың соңында Кори отбасы Прагаға көшіп келді, ал Карл Прагадағы Карл университетінің медицина факультетіне түсті. Оқу кезінде ол болашақ әйелі Герти Тереза Радницке танысты. Ол Австро-Венгрия армиясына шақырылып, шаңғы корпусында қызмет етті, кейін санитариялық корпусына ауыстырылды, осы мақсатта Триесте зертхана құрды. Соғыс аяқталғаннан кейін Карл оқуын аяқтады және 1920 жылы Гертимен бірге бітірді. Карл мен Герти сол жылы үйленіп, Венадағы клиникаларда бірге жұмыс істеді. Олардың жалғыз баласы Том американдық конституциялық заңгер және феминизмге қарсы шығушы Филис Шлафлидің қызы Аннеге үйленді.

Мансап

Карл Отто Лоевимен бірге жүрекке вагус нервінің әсерін зерттеу үшін Грацқа шақырылды (Лоеви осы жұмысы үшін 1936 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды). Карл Грацта болғанда Герти Венада қалды. Бір жылдан кейін Карлға Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Зыянды ауруларды зерттеу мемлекеттік институтында (қазіргі Розуэлл Парк Толыққанды Онкологиялық орталығы) қызмет ұсынылды, содан кейін Корилер Буффалоға көшіп кетті. 1928 жылы олар Америка Құрама Штаттарының азаматтығына қол жеткізді. Институтта Корилердің зерттеулері көмірсулар метаболизміне бағытталды, нәтижесінде 1929 жылы Кори циклы анықталды. 1931 жылы Карл Миссури штатының Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінің медицина мектебіне қабылданды. Карл фармакология профессоры болып жұмысқа орналасты, ал 1942 жылы биохимия профессоры атанды. Сент-Луисте Корилер гликоген мен глюкозаға қатысты зерттеулерін жалғастырып, гликогенолизді сипаттады, сондай-ақ маңызды фермент – гликоген фосфорилазаны анықтап, синтездеді. Осы жаңалықтары үшін олар 1947 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды, бұл оларды Нобель сыйлығын алған үшінші некедегі жұбайлар етті. Герти 1957 жылы қайтыс болды, ал Карл 1960 жылы Энн Фицджеральд Джонсқа (1909-2006) үйленді. 1966 жылға дейін ол Вашингтон университетінде қызмет етті, содан кейін биохимия кафедрасының меңгерушісі лауазымынан зейнетке шықты. Ол Гарвард университетінде Биологиялық химиядан қонақ профессор болып тағайындалды, сонымен қатар Массачусетс жалпы ауруханасында зертханалық кеңістікті сақтап, генетика саласындағы зерттеулерді жалғастырды. 1968 жылдан 1983 жылға дейін ол Нью-Йорктегі Альберт Эйнштейн медицина колледжінің танымал генетигі Саломе Глюксон Ваэльшпен бірлесіп жұмыс істеді, оның денсаулығы нашарлағанша, 1980 жылдарға дейін. 1976 жылы Карл Триест университетінен медицина саласындағы құрметті доктор дәрежесін алды. Карл Гертимен бірге Сент-Луис Даңқ аллеясындағы жұлдызды бөліседі.

Марапаттар мен құрметтер

Нобель сыйлығын жеңіп алумен қатар, Кори 1946 жылы негізгі медициналық зерттеулер үшін Альберт Ласкер сыйлығын, ал 1959 жылы Австрияның ғылым және өнер орденін алды. Кори 1940 жылы Америка Құрама Штаттары Ұлттық ғылым академиясының мүшесі, 1947 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі, Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі және 1950 жылы Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі (ForMemRS) болып сайланды.