Кіріспе

Висконсин штатының мемлекет және үкімет басшысы тізімі

Висконсин губернаторы – Висконсин штатының үкімет басшысы және штаттың қарулы күштері мен әуе күштерінің бас қолбасшысы. Губернатор штат заңдарын орындауға міндетті, сондай-ақ Висконсин заң шығарушы органы қабылдаған заңдарды мақұлдау немесе вето қою, заң шығарушы органыны шақыру және мемлекеттік саясатқа қарсы қылмыс және импичмент болмаған жағдайларда кешірім беру құқығына ие. Бұл лауазымға алғаш рет Нельсон Дьюи 1848 жылдың 7 маусымында, Висконсин штаты құрылған жылы тағайындалды. Штатқа дейін Висконсин территориясының төрт губернаторы болды. Қазіргі, 46-шы губернатор – демократ Тони Эверс, ол 2019 жылдың 7 қаңтарында қызметке кірді.

Құзыреті

Висконсин штатының губернаторы Висконсин конституциясымен берілген және Висконсин штаты заң шығарушы жиналысы қабылдаған заңдармен берілген өкілеттіктерге ие.

Конституциялық өкілеттіктер

Висконсин губернаторының конституциялық өкілеттіктері Висконсин конституциясының V бабының 4-тармағында баяндалған. Жалпы алғанда, губернатор Висконсин штаттарының заңдарының орындалуын қамтамасыз етеді.

Вето күші

Висконсин губернаторының вето құқығы Америка губернаторларының арасында ең күштісі болып саналады. Висконсин штатының заң шығарушы органы қабылдаған кез келген заң жобасы губернаторға ұсынылуға тиіс, ол оны заңға қол қойып бекітеді немесе вето қояды. Егер вето қойылса, заң жобасы заң шығарушы органға қайтарылады, олар ветоны күштен шығару үшін дауыс бере алады. 1930 жылы Висконсин конституциясына түзету енгізіліп, губернаторға жеке тармақтарды ветолау құқығы берілді, бұл қаржыландыру туралы заң жобасын толығымен қабылдамай, оның бөліктерін алып тастауға мүмкіндік береді. Губернаторлар заң жобаларынан сөздерді, сандарды және тіпті толық сөйлемдерді алып тастауға құқылы. Заң шығарушы орган ішінара ветоны күштен шығаруға әлі де құқылы. 1990 жылы енгізілген тағы бір түзетуде жеке тармақтарды ветолау губернаторға қаржыландыру туралы заң жобаларындағы жеке әріптерге вето қоюға және осылайша жаңа сөздер құруға құқық бермейді деп нақтыланды. 1990 жылғы заңға қарамастан, губернатордың вето құқығының күштілігі салдарынан «Франкенштейн ветосы» деген термин пайда болды, ол губернатордың заң шығарушы органның мақсатына қайшы келетін жаңа заң жобасын жасау қабілетін сипаттау үшін қолданылады.

Басқа конституциялық өкілеттіктер

Губернатор штат милициясының бас қолбасшысы болып табылады. Қажет деп есептелген жағдайда, губернатор штат заң шығарушы органының төтенше сессияларын шақыруға құқылы; және егер штат астанасы Мэдисон басып алынса немесе жұқпалы аурудың таралуына байланысты мақсатына сай емес деп табылса, оларды штаттағы кез келген жерде өткізе алады. (Осы жылдық үндеулер "штаттың жағдайы" деп аталады).

Әкімшілік және бюджеттік өкілеттіктер

Висконсин губернаторы атқарушы биліктің басшысы ретінде әкімшілік өкілеттіктерге (Висконсин заң шығарушы органы құрған агенттіктерді басқару өкілеттігіне) ие. 1965 жылдан бері "стандарттарды белгілеу және атқарушы агенттіктердің жұмысы мен бағдарламаларына біркелкілік әкелу" мақсатындағы атқарушы бұйрықтардың саны артты. Алайда, 2011 жылдан бастап Висконсин заң шығарушы органы әкімшілік агенттіктердің құзыретін шектеуге тырысты. Губернатор сонымен қатар заң шығарушы орган құрған агенттіктердің басшыларын тағайындайды. Бұл тағайындау құқығы Висконсин конституциясында нақты айқындалмаған, федералды конституцияның тағайындау туралы бабындағыдай (соттың бос орындарын тағайындаудан басқа). Оның орнына, губернатор агенттіктердің басшыларын заң бойынша тағайындайды. Висконсин губернаторы 2017 және 2018 жылдар аралығында 307 атқарушы тағайындау жасады. Мемлекеттік заң губернаторды атқарушы бюджет жобасын дайындауға міндеттейді. Бұл губернаторға "заң шығару күнтәртібін ілгерілетуге" көмектеседі. Алғашқы Висконсин конституциясына сәйкес, губернаторлар екі жылға сайланды; 1967 жылы конституцияға түзетулер енгізіліп, 1970 жылғы сайлауда сайланған губернатордан бастап, өкілеттік мерзімі төрт жылға ұзартылды. Губернатордың қызмет мерзіміне шектеу жоқ. Ең ұзақ қызмет еткен губернатор Томми Томпсон болды – 1987 жылдың 5 қаңтарынан 2001 жылдың 1 ақпанына дейін, барлығы 14 жыл 28 күн. Ал ең аз қызмет еткен губернатор – Артур Макартур аға, 1856 жылдың 21 наурызынан сол жылдың 25 наурызына дейін, барлығы 5 күн.

Алып тастау

Әдетте, губернаторлар өкілеттік мерзімі аяқталғандықтан және қайта сайланбағандықтан қызметтен кетеді. Бірақ губернатор қызметтен басқа жолдармен де кетуі мүмкін. Мысалы, губернатор отставкаға кете алады. Төрт губернатор отставкаға кетті: Вильям Барстоу алаяқтыққа қатысты айыптауларға байланысты, Роберт Ла Фоллетт аға АҚШ Сенатындағы орнына отыру үшін, Патрик Джозеф Люси Мексика елшісі болу үшін, ал Томми Томпсон – АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет министрі болу үшін. Сонымен қатар, екі губернатор – Луис Харви мен Уолтер Сэмюэл Гудленд – қызметте жүргенде қайтыс болды, ал губернатор болып сайланған Орланд Лумис қызметке кіріспей тұрып қайтыс болды. Немесе қайта сайлау арқылы. Висконсин штатының Ассамблеясы мүшелерінің көпшілігі импичментке келіссе, импичмент процесін жүргізеді. Висконсин тарихында импичмент арқылы ешбір губернатор қызметтен алынбаған. Дегенмен, 1856 жылы Уильям Барстоу отставкаға кеткеннен кейін, губернатордың орынбасары Артур Макартур аға губернатор міндетін атқарушы болды, бірақ Висконсин Жоғарғы Соты Барстоудың бұрынғы сайлаудағы қарсыласы Коулз Башфорд сайлаудың заңды жеңімпазы деп шешкеннен кейін ол қызметтен алынды. 2012 жылы Скотт Уокер Висконсин тарихында қайта сайлауға ұшыраған жалғыз губернатор болды және 2021 жылы Калифорнияда Гавин Ньюсом губернаторлық қайта сайлаудан аман қалғанша, АҚШ тарихында қайта сайлаудан аман қалған жалғыз губернатор болды. Ол өзінің орнын сақтап, Милуоки қаласының мэрі Том Барретті жеті пайыздық айырмамен жеңіп, 2010 жылғы сайлаудан бір пайызға артық көрсеткішті жасады, соның арқасында АҚШ тарихында қайта сайлау әрекетінен аман қалған алғашқы губернатор атанды.

Сайлау тарихы

2022 жылғы губернатор сайлауында 2,6 миллионнан астам сайлаушы губернаторға дауыс берді. Бұл штат тарихындағы губернатор сайлауына қатысудың ең жоғары көрсеткіші болды, 2012 жылғы қайта сайлаудан 140 000 дауыспен басып өтті. Висконсин штатында 44 губернатор және 45 губернаторлық қызмет болды. 1 губернатор, Филип Ла Фоллетт, екі рет емес, үзіліспен қызмет етті. Төрт партияның кандидаттары губернатор болып сайланды: Демократиялық, Виг, Республикалық және Прогрессивтік. 1979 жылы конституцияға түзетулер енгізіліп, губернатордың қайтыс болуы, отставкаға кетуі немесе қызметтен алынуы жағдайында, губернатордың орынбасары мерзімнің қалған бөлігіне губернатор болады, бірақ импичмент, қабілетсіздік немесе қатысудан тыс жағдайда, губернатордың орынбасары тек "міндетін атқарушы губернатор" болады, губернатор өкілдігіне оралуға мүмкіндік болғанша.