Кіріспе

Сейсмографтың графиктік шығысы – сейсмограмма. Сейсмограмма – сейсмографтың шығаратын графигі. Бұл өлшеу станциясындағы жер қозғалысының уақытқа қатысты тіркелген жазбасы. Сейсмограммалар әдетте үш декарт координаталық осьте (x, y және z) қозғалыстарды тіркейді, мұнда z осьі Жер бетіне перпендикуляр, ал x және y осьтері Жер бетіне параллель болады. Сейсмограммада өлшенген энергия жер сілкінісінен немесе жарылыс сияқты басқа да көздерден туындауы мүмкін. Сейсмограммалар көптеген нәрселерді, сондай-ақ микросейзмдер деп аталатын көптеген ұсақ толқындарды тіркей алады. Бұл кішкентай микросейзмдер сейсмографқа жақын жердегі ауыр көлік қозғалысынан, толқындардың жағаға соғылуынан, желден және сейсмографты қоздыратын басқа да көптеген қарапайым нәрселерден пайда болуы мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, сейсмограммалар айналмалы барабандарға бекітілген қағазға, яғни графикке жазылатын. Кейбіреулері қарапайым қағазға қаламмен жазса, ал енді біреулері жарық сәулелерін фотосезімтал қағазға түсіру үшін пайдаланған. Бүгінде сейсмограммалардың көбі цифрлық форматта жазылады, бұл компьютерлік талдауды жеңілдетуге мүмкіндік береді. Кейбір барабанды сейсмометрлер әлі де қолданылады, әсіресе оларды көпшілыққа көрсету үшін пайдаланғанда. Сейсмограммалар жер сілкінісінің орнын және күшін анықтау үшін маңызды құралдар болып табылады.

Жазу

Сейсмикалық деректерді цифрлық өңдеу мүмкіндігі пайда болғанға дейін, 1970 жылдардың соңында, жазбалар әртүрлі ақпарат тасымалдағыштарда әртүрлі форматтарда сақталды. Helicorder барабаны – фотоқағазға немесе қағаз бен сия арқылы деректерді жазуға арналған құрылғы. Сейсмометртен сейсмикалық сигналды қабылдайтын helicorder барабанына қағаз оралады. Әрбір белгілі бір уақыт интервалында геликодер сейсмикалық деректерді бір жолға түсіріп, содан кейін келесі интервалда келесі жолға өтеді. Геликодер қағаздың соңғы жолына жазғаннан кейін қағаз ауыстырылуы керек. Сия қолданылатын модельде, дәл жазу үшін қаламды үнемі күтіп ұстау қажет. Develocorder – 16 мм пленкаға көп каналды сейсмикалық деректерді жазатын машина. Бұл машина 1960 жылдардың ортасында Teledyne Geotech компаниясымен әзірленген. Ол 18 сейсмикалық сигнал көзінен және 3 уақыт сигналынан сейсмограммаларды үздіксіз пленка рулонына автоматты түрде түсіре алады. Сейсмометрлерден келетін сигналдар 15,5 Гц жиілікті галванометрлермен өңделеді, олар сейсмограммаларды 200 фут (61 метр) пленка рулонына минутына белгілі бір жылдамдықпен жазады. Машинада пленканы автоматты түрде дамытуға арналған айналымды химиялық заттар бар. Дегенмен, пленка жазылғаннан кейін оны көруге болатын уақытқа дейін машинаға кем дегенде он минут уақыт керек. Бүгінде сейсмограммаларды цифрлық медиаға цифрлық түрде жазу үшін көптеген басқа тәсілдер қолданылады.

Оқу

Сейсмограммалар солдан оңға қарай оқылады. Уақыт белгілері жер сілкінісінің қашан болғанын көрсетеді. Уақыт жарты сағаттық (отыз минуттық) бірліктермен көрсетіледі. Сейсмограф барабанының әрбір айналымы отыз минутқа созылады. Сондықтан сейсмограммадағы әрбір сызық отыз минутты көрсетеді. Бұл сейсмограмманы оқудың тиімді жолы. Екіншіден, минуттық белгілер бар. Әрбір минуттың арасында минуттық белгі "–" сияқты болады. Минуттық белгілер сейсмограммада минуттарды санайды. Солдан оңға қарай, әрбір белгі бір минутты білдіреді. Әрбір сейсмикалық толқын әртүрлі болып көрінеді. P толқыны – басқа толқындардан (микросейзмдерден) үлкен алғашқы толқын. P толқындары ең жылдам сейсмикалық толқындар болғандықтан, сейсмограф оларды бірінші болып тіркейді. Сейсмограммадағы келесі сейсмикалық толқындар S толқындары болады. Олар әдетте P толқындарынан үлкен және жиілігі жоғары. Әртүрлі толқынды анықтау үшін жиіліктің күрт өзгеруін іздеңіз.