Кіріспе

Нискаюна – АҚШ, Нью-Йорк штатының Шенеқтади округіндегі қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 23 278 адамды құрайды. Қала округтің оңтүстік-шығыс бөлігінде, Шенеқтади қаласының шығысында орналасқан және округтің ең шығыс қаласы болып табылады.

Тарих

Нискаюна қаласы 1809 жылдың 7 наурызында Уотервлиет қаласынан бөлініп құрылды. Алғашқы халқы 681 адамды құрады. Қаланың аты голланд қоныс салушыларына берілген алғашқы құжаттардағы атаулардан шыққан: Нисти го воне немесе Конистигионе, екеуі де мохаук тілінен алынған. 19 ғасыр тарихшылары Хауэлл мен Манселл Конистигионды үнді тайпасы деп жаңылыстырды, бірақ олар осы аймақтың атымен танылған мохаук халқының бір тобы болды. Бұл сөздердің бастапқы мағынасы шамамен "кең жүгері егістіктері" деп аударылады, өйткені мохауктер ғасырлар бойы бүгінгі Мохаук өзенінің жағалауындағы құнарлы жерлерде жүгері екті. Олар Ирокез конфедерациясының бес тайпасының ең шығысқа орналасқаны болды. Бұл аймақта тұрған мохаук басшыларының арасында Ронваригхогава (ағылшын тілінде "үлкен кінәшіл" немесе "наразы"), Канадарохгава ("үлкен жегіш"), Рояна ("басшы"), Ассавего ("үлкен пышақ") және Авуонтагава ("үлкен ағаш") болды. Олардың ішінде Ронваригхогава ақтарға жер сатуға қарсы ең белсенді болды. Ол мохауктердің голландтар мен басқа ақтарға берген жерлерінде аң аулау және балық аулау құқығын сақтап қалуын қамтамасыз етті. Ол: "Ақтар біздің жерімізді алғаннан кейін, олар біздің денелерімізден қасықпен жейтін тағам (соуп) жасайды" деген сөзді айтқан делінеді. Ол 18 ғасырдың ортасында француз және үнді соғысында (Солтүстік Америкадағы Жеті жылдық соғыстың бір бөлігі) канадалықтарға қарсы қоныс салушыларға көмектесті. Қаланың алғашқы еуропалық қоныс салушылары – Ренсселервик поместьесінен тыс жерге орналасуды қалаған голланд отарлаушылары болды, осылайша помещиктердің бақылауынан және Жаңа Голландияның сауда үкіметінен қашып құтылуға тырысты. Хармон Веддер 1664 жылы, 1661 жылы негізін қалаушылар Шенеқтади ауылы мен қаласы болып дамыған жерге иелік алғаннан кейін көп ұзамай, бірнеше жерге құжат алды. Революциялық соғыстан кейін янки қоныс салушылары Нью-Йорк штатына кіріп, Мохаук аңғарында және одан батысқа қоныстанды. 1825 жылғы Эри каналы және одан кейінгі кеңейтулер аңғар арқылы көлік пен сауданы арттырды. 19 және 20 ғасырларда Мохаук өзенінің бойында өнеркәсіп дамыды, әсіресе осы округтегі Шенеқтадиде. Ауыл шаруашылығы шеткері аудандарда жалғасты. General Electric және Westinghouse Electric компанияларының бас кеңселері Шенеқтади қаласында орналасты, ол электр энергиясын пайдалану және тұтыну тауарларының алуан түрлі салаларындағы жаңарулардың орталығы болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1946 жылы Нискаюнада General Electric пен АҚШ үкіметі арасындағы келісім бойынша "Knolls Atomic Power Laboratory" ашылды. 1973 жылы General Electric Engineering Development Center Шенеқтади қаласының орталығынан Нискаюнадағы Ривер Роудқа көшірілді. Бүгінде ол GE Global Research-тің Бангалор (Үндістан) қаласындағы филиалымен бірге әлемдік бас кеңселерінің бірі болып табылады. Бұл компаниялармен байланысты жоғары білікті ғылыми және технологиялық жұмыстардың болуы Нискаюна тұрғындарының білім деңгейінің жоғары болуына және астана аймағындағы қалалардың арасында жан басына шаққандағы табысының жоғары деңгейіне әкелді. Қаланың келесі нысандары Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген: Джордж Уэстингхаус Джонс үйі, Нискаюна теміржол станциясы, Нискаюна реформаланған шіркеуі және Розендейл жалпы білім беру мектебі.

География

Солтүстік және шығыс қала шекаралары Мохок өзенімен анықталады, ал қарсы жағалауда Саратога округі, Нью-Йорк штаты орналасқан. Оңтүстік қала шекарасы Олбэни округінің Колони қаласымен шектеседі. Эри каналының 7-ші шлюзі қала аумағында орналасқан. Қала батыс жағынан Скенектади қаласымен көршілес. АҚШ Халық санау бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы шамамен 54,5 шаршы километрді құрайды, оның ішінде құрлық бөлігі және су жазы 5,92% немесе су алабын құрайды. Нискаюна бұрын Tree City USA мәртебесін алған, алайда қазіргі Tree City USA тізімінде көрсетілмеген.

Демография

2020 жылғы санақ бойынша 23 278 адам, 7 285 жеке тұрғын үй, 1415 пәтер және шағын санында қала үйлері мен кондоминиумдар болды. Халық тығыздығы – 8,046 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздық бойынша. Қала халқының 51,7% әйелдер, ал 48,3% ерлерді құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 90,7% ақ нәсілді, 6,0% азиялық, 1,9% афроамерикалық және 1,6% «басқа». 7 787 шаруашылық болды, олардың 36,2% -ы 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 64,2% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 7,6% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үй шаруашылықтары, ал 25,6% -ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 22,1% жеке адамдардан тұрады, ал 11,5% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз тұратын адамдардан тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,56 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,02 адамды құрады. Қала халқы жас бойынша таралып, 26,1% -ы 18 жасқа дейінгілер, 4,2% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 25,4% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 27,1% -ы 45-64 жас аралығындағылар, ал 17,1% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендерді құрады. Орташа жас 42 жасқа тең. Әр 100 әйелге 93,3 еркек шақ келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 87,8 еркек шақ келді. Шаруашылықтың орташа табысы 93 800 доллар, ал отбасының орташа табысы 94 539 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 59 738 доллар, ал әйелдердің 39 692 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 33 257 долларды құрады. Қаланың көптеген тұрғындары Нью-Йорк штатының астанасы Олбани қаласына жұмысқа шамамен он бес шақырым жерге қатынайды.

Ниска күні

1980 жылдан бері жыл сайынғы қоғамдық мереке "Ниска күні" (немесе Ниски күні) дәстүрлі түрде мамыр айының үшінші жұмасынан кейінгі бірінші сенбіде тойланады. Мереке таңертең отбасылық жүгіру жарысымен басталады. Содан кейін шеру және жәрмеңке өтеді. Күннің соңында (ауа райы болса) әсем фейерверктер көрсетіледі. Қоғамдық ұйымдар әр жыл сайын жаңа тақырып таңдайды (мысалы, 2007 жылы: "Ниска бірлігі"). Қаланың мақсаты – отбасыларды Нискаюна қаласының тұрғындары ретінде ортақ екендігін сезініп, бағалауға көмектесетін мерекеге біріктіру. Іс-шара Крейг бастауыш мектебінің футбол алаңында өтеді. Бұл мереке 1980 жылы Нискаюна қоғамдық әрекет бағдарламасы (N CAP) мектеп округінің психикалық денсаулыққа қатысты қажеттіліктері туралы есепке жауап ретінде, ортақ қоғамдық сезімді нығайту мақсатымен құрылды. Көптеген муниципалитеттерден өзгеше, Нискаюна қаласы 4 шілде күнін ресми түрде тойламайды. "Ниска күні" оның орнына қолданылады.

Әдебиеттік сілтемелер

Герман Мелвилл өзінің "Моби Дик" романында, "Пекуодтың" екінші серігі Стаббтың баяндауы бойынша, "Нескиуна Шейкерлерінің есінен ада қоғамында өсіп-жетілген, онда ол үлкен пайғамбар болған" "Еробоғам" кемесіндегі теңізші туралы айтады.

Танымал мәдениетте

Нискаюна "Симпсон" сериясының "D'oh Canada" эпизодында көлікпен жүргізу сахнасында көрсетіледі.