Кіріспе

Сызықтық актuatorдың түрі: тісті рельстік теміржолдар

Тісті рельс және пиньон – бұл дөңгелек тістің (пиньон) тісті рельске (рейка) қатысатын сызықтық актuatorдың бір түрі. Бірге, олар айналу қозғалысын және сызықтық қозғалысты түрлендіреді. Пиньонды айналдыру рейканы сызық бойынша қозғалтады. Керісінше, рейканы сызықтық қозғалту пиньонды айналдырады. Тісті рельс және пиньонды жетек тік және спиральді тісті дөңгелектерді де пайдалана алады. Кейбіреулер спиральді тісті дөңгелектердің жұмысы тыныш екенін ұсынады, бірақ бұл теорияны нақты дәлелдер қолдамайды. Спиральді рейкалар арзан болғанымен, олардың даталарға түсетін бүйірлік моментті арттыратыны, жұмыс температурасын жоғарылатып, ертерек тозуға себеп болатыны дәлелденді. Тік рейкалар төменгі күшпен жұмыс істеуді қажет етеді және беріліс қатынасының әр бөлігіне шаққанда жоғары момент пен жылдамдық ұсынады, бұл жұмыс температурасын төмендетіп, инерциялық сүрткіні және энергия тұтынуды азайтады. Тісті рельс және пиньон механизмінде берілуі мүмкін ең жоғары күш пиньонның моменті мен оның өлшемімен, немесе керісінше, рейкадағы күш пен пиньонның өлшемімен анықталады. Мысалы, тісті рельстік теміржолда локомотивке немесе вагонға орнатылған пиньонның айналуы, әдетте рельстер арасында орналасқан рейкамен байланысады және пойызды тік көлбеуге көтерілуге көмектеседі. Конъюгатты инволюта профилінің әр жұбы үшін негізгі рейка болады. Бұл негізгі рейка – шексіз радиусқа (яғни тісті тік жиекке) ие конъюгациялық тістің профилі. Генераторлық рейка – тістердің бөлшектері мен өлшемдерін көрсету үшін, мысалы, тісті кескіш немесе шестерня кескіші сияқты генераторлық құралды жобалау үшін қолданылатын рейка контуры. 1970 жылдары, көліктің жауап беруін және басқару "сезімін" жақсарту үшін, әсіресе жоғары жылдамдықтарда. Ол сондай-ақ тістің тістерін өңдеу қажеттілігін жойятын, тістің тістерін жасау үшін төмен құнмен пресстеу процесін жасады. Тісті рельс және пиньонды басқару.

Ағылтқыш

Активаторларда екі тісті рельс және бір тісті дөңгелек қолданылады. Мысал ретінде, құбыр желілеріндегі клапандарды басқаруға қолданылатын пневматикалық тісті рельс және тісті дөңгелек актуаторларын келтіруге болады. Оң жақтағы суреттегі актуаторлар үлкен су құбырының клапандарын басқару үшін пайдаланылады. Жоғарғы актуаторда, сұр басқару сигналдық сымы соленоидты клапанға (жоғарғы актуатордың артқы жағына бекітілген кішкентай қара қорап) жалғанғандығын көруге болады, ол актуатордың басқару механизмі ретінде қолданылады. Соленоидты клапан кіретін ауа желісінен (кішкентай жасыл түтік) келетін ауа қысымын реттейді. Соленоидты клапаннан шығатын ауа актуатордың ортасындағы камераға беріледі, бұл қысымды арттырады. Актуатор камерасындағы қысым поршеньдерді итеріп шығарады. Поршеньдер бір-бірінен алыстағанда, бекітілген тісті рельстер де поршеньдермен бірге екі рельстің қарама-қарсы бағыттарында қозғалады. Екі тісті рельс тісті дөңгелектің тістерімен тікелей байланысады. Екі тісті рельс қозғалғанда, тісті дөңгелек бұрылады, соның салдарынан су құбырының бас клапаны да бұрылады.

Аркуатты сөре

Иілген тісті дөңгелек арка тәрізді рельс деп аталады.

Тарих

Ракалы-пинионды механизмді алғаш рет Қытайда қару жасаушы Жао Шижен әзірлеген. Ол 1598 жылы жазған «Шен Ци Пу» (神器譜) кітабында «Сюаньюань» (軒轅銃) мылтығының ату механизмін сипаттаған. Бұл механизм түріктердің шұңғырлы қаруларының дизайнынан шабыттанған, жаңадан ойлап табылған айналмалы ату механизмімен жұмыс істейтін ракалы-пинионды жүйеге негізделген. «Сюаньюань» мылтығы жаңбыр мен желдің салдарынан туындаған, сол кездегі қарулардың сенімсіздігіне жауап ретінде жасалған. Ол бірден шамды табақшаны (flash pan) және серпентинді (serpentine) іске қосатын тетікке ие болған. «У Пэй Чи» (1621) кітабында кейіннен Осман түріктерінің ракалы-пинионды механизмді қолданған мылтықтары туралы айтылған.