Кіріспе

Регби одағының халықаралық басқарушы органы және оның түрлері

Дүниежүзілік регби – регби одағы спортының басқарушы органы. Ол сонымен қатар Дүниежүзілік регби жетілік сериясы, Регби әлем кубогы жетілік, 20 жасқа дейінгі әлем чемпионаты және Тынық мұхиты ұлттары кубогы сияқты бірқатар басқа халықаралық жарыстарды ұйымдастырады. Дүниежүзілік регби штаб-пәтері Ирландияның Дублин қаласында орналасқан. Әрбір мүше ел әлемдік картадағы алты аймақтық одақтың біріне мүше болуы тиіс: Африка, Солтүстік Америка, Азия, Еуропа, Оңтүстік Америка және Океания. Дүниежүзілік регби 1886 жылы Халықаралық регби футбол кеңесі (IRFB) ретінде құрылды. 1998 жылы ұйым Халықаралық регби кеңесі (IRB) деп аталып, 2014 жылдың қараша айында қазіргі Дүниежүзілік регби атауын алды.

Тарих

1885 жылға дейін регби футболының ережелерін Англия, ойынды бастаған ел ретінде қалыптастырды. Алайда, 1884 жылы Шотландия мен Англия арасындағы халықаралық матчта даулы әрекеттен кейін хат алмасылды, онда Англия ережелерді өздері жасағандарын мәлімдеді және әрекетті жарамды деп талап етті. Англия одағы сондай-ақ IRFB-ді ойынның ресми заң шығарушы органы ретінде мойындаудан бас тартты. 1890 жылы Англия IRFB-ге қосылды, ал басқа одақтардың әрқайсысы екі орын алса, Англия алты орын иеленді. 1893 жылы IRFB әуесқойлық пен кәсібилік арасындағы қайшылыққа тап болды, бұл "Ұлы бөлініс" деп аталды. Солтүстік Англияда жұмысшы табының ойынға қатысуынан кейін клубтар ойыншыларға сенбі күнгі ойындардан туындаған кіріс жоғалтуына байланысты "үзіліс уақыты" төлемдерін жасауға бастарды. Камберленд округінің одағы да ойыншыларды тартып алу үшін ақшалай сыйлықтарды пайдаланған тағы бір клубқа шағымданды, нәтижесінде IRFB тергеу жүргізді. Ланкашир мен Йоркширдегі барлық жетекші клубтар IRFB-ді жазалау кез келген жағдайдың клубтардың одақтан шығуына әкелетіні туралы ескертті. Француздық регби федерациясы 1978 жылы, Аргентиналық регби одағы, Италиялық регби федерациясы және АҚШ регби футбол одағы 1987 жылы, ал Канадалық регби одағы және Жапония регби футбол одағы 1991 жылы қабылданып алынды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіргенінен кейін World Rugby Ресейді халықаралық және еуропалық құрама регби жарыстарынан шеттетуге шешім қабылдады. Сонымен қатар, Ресей регби одағы World Rugby-ден шеттетілді.

Кеңес

Дүниежүзілік регби кеңесі жылына екі рет жиналады және Дүниежүзілік регбидің істерін басқарады және бақылайды. Кеңес Дүниежүзілік регбидің стратегиялық жоспарын қалыптастырады және оның іске асырылуын қадағалайды, сондай-ақ саяси шешімдерді қолдануды және Регби әлем чемпионатының өткізілу орнын анықтайды. Кеңес Бас Ассамблеяның ұсынымдарын қарастырады. Кеңес мүше елдерді қабылдауға немесе шығаруға құқылы. Кеңес сондай-ақ Дүниежүзілік регбидің жоғарғы заң шығарушы органы болып табылады. Кеңес шешімдерінің көпшілігіне қарапайым көпшіліктің мақұлдауы қажет, бірақ Дүниежүзілік регби жарғыларын, ережелерін немесе Ойын ережелерін өзгерту үшін кеңестің үштен екі бөлігінің мақұлдауы талап етіледі. 2016 жылға дейін кеңесте 12 ұлттық одақтан 28 дауысқа ие мүше болды. 2015 жылдың қарашасында Дүниежүзілік регби дауыс беру құқығы бар кеңеске тағы да одақтар қосылатынын және алты аймақтық бірлестікке кеңесте әрқайсысына екі дауыс берілетінін хабарлады. (33) Әрқайсысы үш дауысқа ие он бір одақ: , , , , , , , , , және (6) Бұл лауазымдарды 2020 жылы сайланған Англиядан Билл Бомонт және Франциядан Бернард Лапорт атқарады.

Атқарушы комитет

Атқарушы комитет 9.14–9.16 нұсқауларына сәйкес Дүниежүзілік регбидің тиімді басқаруын және жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Комитет Дүниежүзілік регбидің стратегиялық жоспарын, бизнес-жоспарын, операциялық жоспарын және бюджетін жасап, оның іске асырылуын бақылайды. 2016 жылы Дүниежүзілік регби кеңесі реформасының аясында атқарушы комитет 12 мүшеге дейін ұлғайтылды. World Rugby атқарушы комитетіне төраға, төрағаның орынбасары, тоғыз сайланған лауазым иесі, оның ішінде екі тәуелсіз мүше және бас атқарушы кіреді.

Бас ассамблея

Толық құрамы бар Бас Ассамблея екі жыл сайын шақырылады. Бірақ Бас Ассамблеяның заң қабылдау өкілеттігі жоқ.

Көшбасшылық

Дүниежүзілік регбидің төрағасы мен вице-төрағасы кеңес тарапынан сайланады. Қазіргі төраға – Билл Бомонт, бұрын Регби футбол одағының (RFU) президенті болған. Ол 2016 жылдың 11 мамырындағы Атқарушы кеңестің дауыс беруінен кейін, 2016 жылдың 1 шілдесінен бастап төрағалыққа сайланды. Бұрынғы төрағалардың қатарында Бернард Лапассет (2008 жылдан 2016 жылға дейін), Сид Миллар (2002 жылдан 2007 жылға дейін) және Вернон Пью (1994 жылдан 2002 жылға дейін) бар. 2012 жылдың шілдесінде Брет Госпер сол кездегі IRB-нің жаңа бас директоры болып тағайындалды. Ол 2020 жылдың соңында осы лауазымнан босап, Ұлттық футбол лигасының Еуропадағы операцияларын басқарушы болады.

Қаржыландыру

2013 жылы World Rugby Канада, АҚШ, Жапония, Румыния, Фиджи, Самоа және Тонгада регбиді дамытуға үш жылға 18,6 миллион фунт стерлинг көлемінде қаржы бөлді. Аргентина да бірінші деңгейлі статусын сақтап қалу үшін қосымша қолдау алды. Бұл қаржы табысты өткен Әлем Кубоктарынан жиналған және World Rugby тапсырыс берген есептің нәтижесінде бөлінді, онда бірінші және екінші деңгейлі елдер арасындағы өзгешеліктер күшейіп бара жатқаны көрсетілген. Бұл, World Rugby әдетте гранттар мен турнирлерге жұмсайтын 10-12 миллион фунттан аспайтын қаржыдан бөлек қаражат. Басты назар үш салаға аударылған: инфрақұрылым, жоғары өнімділік бөлімдері және шекаралық жарыстар. 2006 жылдың сәуір айында Грузия, Португалия, Тунис және Ресей елдері келесі үш жылдағы маңызды инвестициялық елдер ретінде анықталды. Бағдарламаның мақсаты – халықаралық регби одағының бәсекеге қабілеттілігін арттыру.

Регби әлем чемпионаттары

World Rugby регби спортының ең танымал және ең табысты жарысы – Регби әлем чемпионатын ұйымдастырады, ол 1987 жылдан бері төрт жылда бір рет өткізіліп келеді.

Жетілік

World Rugby үш халықаралық жетілік турнирін ұйымдастырды, оның екеуі – жыл сайынғы жетілік сериясы (біреу ерлерге, біреу әйелдерге арналған), қазір тоқтатылды. Төрт жылда бір рет өткізілетін Регби әлем чемпионатының жетілікке арналған кезеңі әлі де жалғасуда. Ерлер арасындағы жыл сайынғы жетілік сериясы 10 кезеңнен тұрды, олардың әрқайсысы әртүрлі елде өтті. Әйелдер арасындағы жетілік сериясы бес немесе алты кезеңнен тұрады. Екі турнир де бірдей қағидаға сәйкес өтті – командалардың серияның әрбір кезеңіндегі орнына қарай ұпайлар беріледі, ал серия соңында ең көп ұпай жинаған команда чемпион атанды. Регби жетілігінің Олимпиада бағдарламасына енгізілуінен кейін, 2014–15 жылғы сериядан бастап, Олимпиададан бұрынғы серия (яғни Олимпиада өтетін жылға дейін аяқталатын серия) Олимпиадаға іліккендерді анықтаудың бірінші кезеңі болды. Олимпиадалық іріктеу енгізілген кезде, ерлер мен әйелдер серияларындағы алдыңғы төрт команда Олимпиада ойындарына қатысу құқығын алды, ал қалған командалар қалған орындар үшін аймақтық жарыстарда күш сынасты. Төрт жылда бір рет өткізілетін Регби әлем чемпионатының жетілік турнирі ерлер мен әйелдер арасындағы әлем чемпионатын қамтиды. Бастапқыда регби жетілігі Олимпиада бағдарламасына енгізілгеннен кейін оны тоқтату жоспарланған еді. Алайда, кейіннен Олимпиадаға қарағанда турнирде командалардың саны көп болғандықтан, оны сақтап қалу және жетілік күнтізбені жақсарту үшін турнирді жылжыту туралы шешім қабылданды (ірі жетілік шаралары екі жылда бір рет ауыстырылады). Нәтижесінде, соңғы турнир 2018 жылғы Регби әлем чемпионатының жетілік кезеңі, Сан-Франциско, АҚШ қаласында өтті. Бұл жарыста ерлер мен әйелдер арасындағы жеңіс Жаңа Зеландия командасына бұйырды.

SVNS

2023 жылы World Rugby Севенс сериясын HSBC SVNS деп аталатын жаңа World Rugby SVNS сериясына өзгертті. Жаңа форматта үздік 12 ерлер және әйелдер командалары өнер көрсетеді, олардың ішіндегі ең үздік сегіз команда Серия чемпиондары атағы үшін Ұлы финалда күш сынасады. Тоғызыншыдан он екінші орынға дейінгі командалар, жаңа «Челленджер» сериясының үздік төрт командасымен 2024-2025 жылғы маусымда қатысу құқығы үшін төмендеу ойындарында бақ сынасады. Ерлер мен әйелдер командалары тең жалақы алады және қатысу төлемдері де бірдей болады. Ерлер мен әйелдер әлемнің 8 қаласында бірлескен турнирлерде өнер көрсетеді. 2023 жылдың желтоқсанында Дубайда, Кейптаунда, Пертте, Ванкуверде, Лос-Анджелесте, Гонконгта, Сингапурда басталып, 2024 жылдың маусым айында Мадридте аяқталады. Турнир фестивальдік атмосфераны қамтамасыз етуге және 2024 жылғы Париж Олимпиадасына дайындық ретінде өткізілуі тиіс.

Дамуға арналған байқаулар

World Rugby жыл сайын халықаралық жарыстарды ұйымдастырады. 2006 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келе жатқан Тынық мұхит елдері кубогы. Қазіргі уақытта Фиджи, Самоа және Тонга ұлттық құрамалары кубок үшін күш сынасады. Бұрын Жапония, Грузия, Канада және АҚШ ұлттық құрамалары, сондай-ақ Австралия мен Жаңа Зеландияның екінші деңгейдегі командалары да қатысқан. Pacific Challenge – Фиджи, Самоа және Тонга ұлттық "А" командалары қатысатын жарыс (соңғы кезде Жапония жастар құрамасы, Канада А және Аргентинаның Пампас XV командалары да қосылды). Америка регби чемпионатының қазіргі түріне Аргентинаның "А" командасы, қазіргі уақытта Аргентина XV деп аталатын құрама, сондай-ақ Бразилия, Канада, Чили, Уругвай және АҚШ толық құрамындағы ұлттық құрамалары кіреді.

Жасөспірімдер арасындағы жарыстар

World Rugby 20 жасқа дейінгі ұлттық құрамалар үшін екі турнир ұйымдастырады: World Rugby Under 20 Championship және World Rugby Under 20 Trophy. Бұл турнирлер 19 және 21 жасқа дейінгі құрама командалардың біріктірілуінен кейін 20 жасқа дейінгі жас топтамасы ретінде құрылды.

Олимпиада ойындары

Регби одағының спорты жазғы Олимпиада ойындарында төрт рет ойналған, соңғысы 1924 жылы болды. Жеңімпаздар, демек, қазіргі чемпиондар – АҚШ командасы. Регби одағы бір рет көрсету шарасы ретінде де қатысты, бірақ кейін Олимпиада бағдарламасынан алынып тасталды. World Rugby соңғы кезде оның Олимпиадаға қайта оралуын қатты қалайды және спорттың (әсіресе регби-жетілікке қатысты) Олимпиадалық хартада белгіленген талаптардың барлығына сай екеніне сенімді. 15 адамдық ойынды Олимпиадаға қайта енгізудегі басты мәселе – ойыншылардың ойындар арасында демалуы үшін World Rugby ережелерінде көзделген 7 күндік үзіліс. Олимпиада ресми түрде 16 күнге созылады, футбол сияқты спорт түрлеріне орын беру үшін шағын кеңейтулерге ғана рұқсат етіледі, бұл аталған кестеде 15 адамдық турнир өткізуді тиімсіз етеді. Бұл шектеу регби-жетілікке қатысты емес, себебі ондағы ойындар 14 минут (чемпиондық финалда – 20 минут) ал 15 адамдық ойында 80 минутқа созылады. Қазіргі ерлер және әйелдер арасындағы регби-жетілік сериясының барлық турнирлерінде кемінде 16 ұлттық команда (ерлер арасында) және 12 команда (әйелдер арасында) қатысады және олар бір демалыс күні ішінде өткізіледі. World Rugby мүддесін одан әрі қолдау мақсатында, 1995 жылы ұйым Халықаралық Олимпиада комитеті мойындаған халықаралық федерация мәртебесін алды, бұл Кардифф қаласында Уэльс және Оңтүстік Африка командалары арасындағы матчтан бұрын президент Хуан Антонио Самаранчтың ресми қол қою рәсімімен белгіленді. World Rugby регби одағының жаһандық деңгейдегі қатысуын атап өтеді: 100-ден астам елде ерлер, ал 50-ден астам елде әйелдер осы спортпен айналысады; ұйымның Әлемдік допингке қарсы кодекске сәйкестігін; сондай-ақ регби-жетілік турнирін бір стадионда өткізуге болады (және көбінесе солай істеледі) және оның құны салыстырмалы түрде төмен.

Заңдар мен ережелер

Регби одағының ережелері Дүниежүзілік регби кеңесі құрған тұрақты Ережелер комитетімен басқарылады. Комитеттің қазіргі төрағасы – Билл Бомонт. Ойын ережелерін World Rugby жасайды, содан кейін оларды ұлттық одақтар таратады. Ойынның ресми ережелері ағылшын, француз, орыс және испан тілдерінде жазылған. 19 жасқа дейінгілер және жетілікті регби үшін де ерекшеліктер бар. Барлығы 21 ереже бар, олар анықтамалар, қатысу шарттары, жарнама, тәртіптік жазалар, допингке қарсы күрес және басқа да салаларды қамтиды. World Rugby жабдықтарды да бекітеді, олар мақұлданған сынақ орталығында тексеріледі.

Эксперименттік заңның өзгеруі

2006 жылы IRB заңдарға өзгерістер енгізу жөніндегі ұсыныстарды бастады, олар алғаш рет Оңтүстік Африкадағы Стелленбош университетінде жасалып, сынақтан өтті. 2007 және 2008 жылдарға қосымша сынақтар жоспарланды. Заңдарға енгізілген өзгерістердің мақсаты – қорғаныс пен шабуыл арасындағы тепе-тәуелді шабуылға қарай жылжыту, сондай-ақ пенальтилер мен бұзушылықтарға байланысты ойынды жиі тоқтатуды азайту болды.

Допингке қарсы іс-қимыл

World Rugby WADA кодексіне сәйкес келеді. World Rugby допингке қарсы бағдарламасына 19 және 21 жасқа дейінгі жастағылар, жетіліктен және 15 адамдық командалар арасындағы тестілеулер кіреді. Тестілеу World Rugby ұйымдастырған жарыстар кезіндегі жарыс барысындағы және жарыссыз тестілеулердің араласуын қамтиды, сондай-ақ ойыншы белгілеген нақты бір сағаттық уақыт ішінде жүргізілетін жарыссыз тестілеулер де бар. 2003 жылы, Әлем Кубогының жылында, World Rugby мүшелік одақтары шамамен 3000 тест өткізді. "Регбиді таза ұстайық" - бұл World Rugby допингке қарсы менеджері Тим Рикетс жүргізіп отырған науқандық үндеу. Бағдарламаға Брайан О'Дрисколл сияқты жұлдыздар қолдау көрсетуде.

Ерлер

Келесі кестеде әлемдегі ерлер регби одағының топ-20 елдері тізімделген.

Әйелдер

Келесі кестеде әлемдегі үздік 20 регбиден әйелдер құрамасының тізімі келтірілген.

Өмірбаян

World Rugby ерлер ұлттық регби құрамаларының (жақында әйелдер құрамалары үшін де) World Rugby рейтингтерін жариялайды және қолдайды. Бұл жүйе 2003 жылдың қазан айында, Австралияда өткен әлем чемпионатына орай бастау алды. Рейтингтер ұпай алмасу жүйесі бойынша есептеледі, онда елдер матч нәтижесіне қарай бір-бірінен ұпай алады немесе береді. Рейтингтік жүйені жасауға бірнеше жылдық зерттеу жұмыстары жұмсалды, 1871 жылдан бергі халықаралық матчтардың кең ауқымды дерекқоры пайдаланылды. Жүйенің дұрыстығы бірнеше объективті әдістермен бағаланады, оның ішінде қазіргі күшін болжау және форманың өзгеруіне ден қою. Жүйе өз алаңында ойнаудың артықшылығын ескереді, яғни үй еліне қосымша үш рейтингтік ұпай беріледі, бұл оларды шартылы түрде кемсітеді, себебі жеңіске жеткен жағдайда олар аз ұпай алады, ал жеңіліске ұшыраса, көбірек ұпай жоғалтады. Кездейсоқ нәтиже болған жағдайда, бір матчтан кейін елдің рейтингте қозғалысының шекті саны бар. Егер бір ел бірнеше жыл бойы ойнамаса, ол белсенді емес деп есептеледі және рейтингтен шығарылады, қайта келген кезде шығарылған жерінен бастайды. Егер бір ел бірігіп немесе бөлініп кетсе, ең жоғары рейтинг мұрагерлікке өтеді. Қазіргі уақытта барлық ресми халықаралық матчтар, олар жарыста өткізілсе де немесе жаттығу сипатта болса да, бірдей салмақта болады; бұған жалғыз ерекшелік – Әлем кубогының финалдық турнирі.