Кіріспе

Почта маркаларын алаяқтық түрде қайта пайдалану тәсілі

Почта маркаларын қайта пайдалану – жіберілген хаттардан алынған почта маркаларын алаяқтық жолмен қайта пайдаланып, почта ақысын төлеуден жалтарту әдісі.

Қайта пайдалану

Пошта маркасы – поштаға жабыстырылатын, қағаздың кішкентай бөлігі, ол пошта төлемақысы (хат жіберу құны) төленгенін көрсетеді. Көптеген хаттарға марка жабыстырылатындықтан, алынған хаттан марканы алып, басқа хатқа жабыстырып, қайта пайдалануға болады, осылайша дұрыс пошта төлемақысын төлемей. Көптеген елдерде, мысалы АҚШ-та, қолданылған маркаларды қайта пайдалану, олар жойылған болса да болмаса да, заңсыз болып табылады.

Өшіру (үлтіру)

Қолданылғаннан кейін көптеген маркалар пошта жүйесімен жойылған белгімен белгіленеді, бұл марканы бұзады және оны қайта пайдаланудан сақтайды. Жою белгісі әдетте маркаға қара жолақтар, пробкінің іздері немесе марканы бұзу үшін қолданылатын басқа да кедергі келтіретін пішіндер салынған "өлтіруші" элементті қамтиды. Кейбір елдерде бөлек белгіні пайдаланудың орнына, хатты жою үшін тікелей маркаға пошта таңбасын қояды.

Тоңазытқыш

АҚШ-та 1867 жылы гриль жасау тәжірибесі қолданылды, онда марка басылғаннан кейін қағазға ұсақ шаршылар басылды, мұның мақсаты қағаз талшықтарын бұзып, қағазға көбірек бояу сіңіру болды. Маркалардың жыртылу қаупі жоғары болғандықтан, 1871 жылға қарай гриль жасау тоқтатылды. Ерекше гриль түрлері көбінесе АҚШ-тың сирек маркаларында кездеседі.

Суда еритін сиялармен жобалау

1880 жылдары Ұлыбританияда суға ерігіш, осылайша жақсы жуылмайтын сиялар қолданылды. Бар болғаны лилак және жасыл түстер қол жетімді болды. Бірнеше жылдан кейін бұл тәсіл тоқтатылды, ал сақталып қалған жуылмаған маркалар коллекциялық заттарға айналды.

Жер бетін қаптау

Кейінгі тәжірибелер беткі жабындарды қамтиды. 1901 және 1907 жылдар аралығында Австрия басып шығару алдында қағазға лакталған жіптерді, жұқа диагональды лак жолақтарын жақты. Ресей 1909 мен 1915 жылдар аралығында да осылай істеді, лакты ромб тәрізді үлгімен жақты. Екі жағдайда да теория бірдей болды: басылған суретінің сиясы лакқа сіңбейтін, сондықтан жуу кезінде сурет қабыршақталып, жуылған маркада көзге көрінетін үлгі пайда болатын. АҚШ-та 20 ғасырдың басында бір долларлық кіріс маркаларының кейбіреулерін де лакпен жапты.

Перфин

Перфин – ұрлықтың алдын алу үшін әріптері немесе аты-жөні перфорацияланған марка. Пошта органдарымен келісім бойынша, перфин маркасы бар хатты тек сол перфиннің иесі ғана қолдана алады. Сондықтан ұрланған перфин маркасы рұқсатсыз қолданушыға ешқандай құндылыққа ие болмайды.

Түрлі

Көбінесе қолданылмаған ерекше әдістерге марканы жырту немесе кесу кіреді, бірақ бұл ұзаққа соқатын процесс әрі мазмұнына зиян келтіруі мүмкін, сондықтан мұндай тәсіл сирек қолданылды. Мысалы, 19 ғасырдағы Ауғанстанда марканы жою үшін оның бір бөлігін алып тастаған, бояу немесе беттік белгілерді қолданбаған.