Кіріспе
Теңіздік тас тіреулер – теңіз жағалауында толқындардың эрозиясынан пайда болатын, тік және көбінесе вертикальды тас бағаналарынан тұратын геологиялық жер бедері. Тас тіреулер жел мен судың әсерінен уақыт өте қалыптасады, бұл жағажай геморфологиясының процесі. Олар жартастың бір бөлігі гидравликалық әрекет, яғни теңіздің немесе судың тасқа шабу күшінен эрозияға ұшыраған кезде пайда болады. Судың күші жартастағы жарықтарды әлсіретіп, кейін олардың құлауына себеп болады, нәтижесінде тұрған тас тіреулер және тіпті кішкентай аралдар пайда болады. Судың үнемі болуы қажет емес, табиғи аркалар да ауадағы жел эрозиясы сияқты процестердің салдарынан гравитация күшімен құлап, тас тіреулерді қалыптастыруы мүмкін. Эрозия арканың құлауына әкеліп соқтырады, ал қатты тастың тірегі жағалаудан бөлініп тұрады. Соңында, эрозия тас тіреулердің құлауына себеп болып, оның тамырын қалдырады. Тас тіреулер теңіз құстары үшін маңызды ұялау орындары болып табылады және олардың көптегені тауға көтерілуге танымал. Көбінесе жанартаулық шығу тегі бар, оқшауланған, тік беткейлі тау жынысты мұхит аралдары да "тас тіреулер" немесе "жанартаулық тас тіреулер" деп аталады.
A stack or sea stack is a geological landform consisting of a steep and often vertical column or columns of rock in the sea near a coast, formed by wave erosion. Stacks are formed over time by wind and water, processes of coastal geomorphology. They are formed when part of a headland is eroded by hydraulic action, which is the force of the sea or water crashing against the rock. The force of the water weakens cracks in the headland, causing them to later collapse, forming free standing stacks and even a small island. Without the constant presence of water, stacks also form when a natural arch collapses under gravity, due to sub aerial processes like wind erosion. Erosion causes the arch to collapse, leaving the pillar of hard rock standing away from the coast—the stack. Eventually, erosion will cause the stack to collapse, leaving a stump. Stacks can provide important nesting locations for seabirds, and many are popular for rock climbing. Isolated steep sided, rocky oceanic islets typically of volcanic origin, are also loosely called "stacks" or "volcanic stacks".
Құрылу
Қаптамалар көбінесе көлденең қабатталған шөгінді немесе жанартау тастарында, әсіресе әктас жартастарында қалыптасады. Бұл тау жыныстарының орташа қаттылығы оларды абразивті және ығысу эрозиясына орташа төзімді етеді. Көбірек төзімді қабат бас тасқа айналуы мүмкін. (Балшық тас немесе жарықтары көп тас сияқты нашар тау жыныстары, үйінділер құру үшін тым жылдам құлайды және эрозияға ұшырайды, ал гранит сияқты қатты тастар басқаша эрозияланады.) Қалыптасу процесі әдетте теңіздің жартастың бетіндегі тік жарықтар немесе кішкентай жарық аймақтары сияқты әлсіз жерлерге шабуыл жасауымен басталады. Бұл жарықтар біртіндеп үлкейіп, үңгірлерге айналады. Егер үңгір мүйістің ішін тесіп өтсе, арка пайда болады. Эрозияның әрі қарайға қарай арка құлап, жағалаудан алыс тұрған қатты тастың тірегі – қаптама қалдырылады. Соңында, эрозия қаптаманың құлауына себеп болады, оның түбірі қалады. Бұл түбір әдетте кішкентай тас аралға айналады, ол толқын басығанда су астында қалады.