Кіріспе

Мұздық - су тамшылап түсіп қатып мұзға айналудан пайда болатын мұз тігізігі.

Құрылысы мен динамикасы

Мұз түйіршіктері ашық, күндізгі, бірақ нөлден төмен температурада пайда болуы мүмкін, онда күн сәулесімен немесе басқа жылу көзімен (мысалы, нашар оқшауланған ғимарат) еріген мұз немесе қар ашық жағдайда тамшылап, қайта қатып қалады. Уақыт өте келе, судың үнемі ағып кетуі мұз түйіршігінің өсуіне себеп болады. Тағы бір жағдай – мұздық дауыл кезінде, мұздықтан сәл төмен температурадағы ауаға түскен жаңбыр біртіндеп бұтақтардан, жапырақтардан, сымдардан ілінген көптеген кішкентай мұз түйіршіктер ретінде жиналады. Үшіншіден, мұз түйіршіктері судың тік беттерден, мысалы жолдың қиығынан немесе жартастан ағып шығу арқылы пайда болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда бұл мұздан пайда болған «мұздық» су тасқынына ұласуы мүмкін, оны мұзға шығушылар жақсы көреді. Мұз түйіршіктері тегіс, түзу немесе бейірленіп келген беттерде пайда болады, бұл өз кезегінде мұз түйіршігінің пішініне әсер етеді. Судағы қоспалар мұз түйіршігінің бетінде толқындардың пайда болуына себеп болуы мүмкін. Мұз түйіршіктері төмен қарай салсақ құйылған жерге түтік тәрізді мұздың өсуімен ұзарады. Бұл мұз түтігінің қабырғасы шамамен және ені болады. Осы өсу процесінің нәтижесінде өсіп келе жатқан мұз түйіршігінің ішкі бөлігі сұйық су болып табылады. Мұз түйіршігінің ұзындығы мен ені бойынша өсуін есептеуге болады, және ол ауа температурасының, желдің жылдамдығының және мұз түйіршігіне келіп түсетін су мөлшерінің күрделі функциясы болып табылады. Ұзындығы бойынша өсу жылдамдығы уақытқа байланысты өзгереді және қолайлы жағдайда минутына бір сантиметрден астам болуы мүмкін. Тиісті жағдайлар болғанда, мұз түйіршіктері үңгірлерде де пайда болуы мүмкін (осы жағдайда олар мұздық сталактиттері деп те аталады). Олар теңіз мұзынан шөгіп қалған тұзды судың (брайн) ішінде де пайда болуы мүмкін. Бұл «бринниклдер» теңіз кірпілерін және теңіз жұлдыздарын өлтіре алады, бұл фактіні BBC телеарнасының түсіру тобы Антарктидадағы Эребус тауының жанында байқаған.

Қауіптері

Мұз түйіршіктері жеке және құрылымдық қауіп тудыруы мүмкін. Кез келген заттан ілінген мұз түйіршіктері құлап, төмендегі адамдарға немесе нәрселерге жарақат немесе зақым келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, мұз жиналуының салмағы ауыр болуы мүмкін. Сым, арқалық немесе тірек сияқты затқа жеткілікті мұз түйіршіктері жиналса, мұздың салмағы оның құрылымдық тұтастығын бұзып, сынуына әкелуі мүмкін. Бұл шатырларға да қатысты, онда зақымдану жақын жерде тұрақталған көліктерге немесе ғимараттың ішіндегі заттар мен адамдарға зиян келтіруі мүмкін. Шатырдағы мұз түйіршіктері мұз бөгеттерінің пайда болуымен байланысты болуы мүмкін, бұл судың черепицаның астына ене білуіне және судың зақымдануына себеп болуы мүмкін. Тас жолдардың жанындағы тік жарларда пайда болатын ірі мұз түйіршіктері құлап, автокөліктерге зақым келтірген жағдайлар болған.