Кіріспе

Екі немесе одан көп жеке тұлғалар мен/немесе ұйымдардың ортақ мақсатқа жету үшін бірігуі – ерікті бірлестіктердің бір түрі. Консорциум – екі немесе одан көп жеке тұлғалардың, компаниялардың, ұйымдардың немесе үкіметтердің (немесе осы ұйымдардың кез келген комбинациясының) ортақ қызметке қатысуы немесе ортақ мақсатқа жету үшін ресурстарын біріктіру мақсатымен құрылған бірлестігі. Консорциум сөзі латын тілінен келген және "серіктестік", "бірлестік" немесе "қоғам" деген мағыналарды білдіреді, ал ол консорс ("мүлікте ортақтық"), кон ("бірге") және сорс ("тағдыр") сөздерінен туындаған.

Білім беру

АҚШ-тың орта батысы мен Атлантика ортасындағы Үлкен Он академиялық альянсы, Оңтүстік Калифорниядағы Клермонт колледждер консорциумы, Массачусетс штатындағы Бес колледж консорциумы және Consórcio Nacional Honda әлемдегі ең көне және ең табысты жоғары білім консорциумдары болып табылады. Big Ten Academic Alliance, бұрын Институционалдық ынтымақтастық комитеті деп аталатын, Big Ten спорттық конференциясының мүшелерін қамтиды. Five Colleges, Inc. қатысушылары: Амхерст колледжі, Хэмпшир колледжі, Маунт Холиок колледжі, Смит колледжі және Массачусетс Амхерст университеті. Консорциумның тағы бір мысалы - Огайо штатының Бес колледжі: Оберлин колледжі, Огайо Веслиан университеті, Кенион колледжі, Вустер колледжі және Денисон университеті. Жоғарыда аталған Клермонт консорциумы (Клермонт колледждері деп аталады) Помона колледжі, Клермонт аспирантурасы, Скриппс колледжі, Клермонт МакКенна колледжі, Харви Мудд колледжі, Питцер колледжі және Кек аспирантура институтынан тұрады. Бұл консорциумдар өздерінің мүше колледждері мен университеттерінің ресурстарын адам және материалдық активтерді бөлісу үшін, сондай-ақ академиялық және әкімшілік ресурстарды байланыстыру үшін біріктірді. Коммерциялық емес консорциумның мысалы - Кентукки штатының Ричмонд қаласында орналасқан Аппалачи колледждер қауымдастығы (ACA). Қауымдастық Кентукки, Солтүстік Каролина, Теннесси, Вирджиния және Батыс Вирджиниядағы орталық Аппалачи тауларында орналасқан 35 жеке меншік либералды өнер колледждері мен университеттерінен тұрады. Бұл жоғары оқу орындары шамамен 42 500 студентке қызмет көрсетеді. Аймақтағы алты зерттеу университеті (Кентукки университеті, Солтүстік Каролина университеті, Теннесси университеті, Батыс Вирджиния университеті, Вирджиния университеті және Вирджиния Тех) ACA-ға байланысты. Бұл мекемелер ACA-ға гранттар мен стипендияларға өтінімдерді қарау, семинарлар өткізу және техникалық көмек көрсетуде көмектеседі. ACA осы бес штаттың ауылдық аймақтарында жоғары білім беруді қамтамасыз ету үшін жұмыс істейді.

Коммерциялық

Коммерциялық консорциумның мысалы – несие беру үшін бірлесіп жұмыс істейтін банктер тобы. Мұндай қарыз көбінесе синдикатталған несие деп аталады. Англияда консорциумдар қаржылық қиындыққа тап болған футбол клубтарын сатып алып, оларды банкроттықтан сақтау жиі кездеседі. 1970 жылдары Транс-Аляска құбыр желісін салған Alyeska Pipeline Service Company бастапқыда BP, ARCO, ConocoPhillips, Exxon, Mobil, Unocal және Koch Alaska Pipeline Company компанияларының консорциумы болды.

Airbus мысалы

Airbus Industries 1970 жылы әуе-ғарыш өндірушілердің консорциумы ретінде құрылды. Серіктес компаниялардың өндірістік және инженерлік активтерін сақтап қалуы нәтижесінде Airbus Industries компаниясы сату және маркетингтік компанияға айналды. Бұл жағдай төрт серіктес компанияның мүдделер қақтығысына алып келді, себебі олар консорциумның акционерлері де, қосалқы мердігерлері де болды. Компаниялар Airbus ұшқыштарын әзірлеуде ынтымақтастық жасады, бірақ өз өндірістік қызметтерінің қаржылық есептерін құпия ұстады және қосалқы құралымдарының бағасын жоғарылатуға тырысты. 2001 жылы EADS (француз, неміс және испандық Airbus серіктес компанияларының бірігуінен құрылған) және BAE Systems (британдық серіктес компания) өзінің Airbus өндіріс активтерін жаңа компанияға, Airbus SAS-қа берді. Олар тиісінше 80% және 20% үлеске ие болды. Кейіннен BAE өзінің үлесін EADS-ке сатты.

Панавия Торнадо

Tornado ұшағы Panavia Aircraft GmbH компаниясымен әзірленді және құрастырылды. Бұл компания British Aerospace (бұрынғы British Aircraft Corporation), Батыс Германияның MBB және Италияның Aeritalia компанияларынан тұратын үш ұлттық консорциум еді. Ұшақ алғаш рет 1974 жылғы 14 тамызда ұшып, 1979–1980 жылдары қолдануға енгізілді. Көп мақсатты құрылымының арқасында, ол қолданушы әуе күштеріндегі бірнеше түрлі ұшақтарды алмастыра алды. Сауд Арабиясы Корольдік Әуе күштері (RSAF) үш бастапқы серіктес елдерден өзге, Tornado ұшағының жалғыз экспортты операторы болды. Барлық түрлерін есептегенде, 992 ұшақ салынды.

Коопэтиция

Coopetition – ынтымақтастық пен бәсекелестіктің қосылуынан туындаған термин, бәсекелес компаниялар өздерінің негізгі бизнесі үшін стратегиялық емес салаларда консорциум құрып, ынтымақтастық жасайтын жағдайды білдіреді. Олар осы стратегиялық емес салалардағы шығындарды төмендетуге және өзге салаларда, өздерін жақсырақ таныстыра алатын жерлерде бәсекелесуге ұмтылады. Мысалы, GENIVI Альянсы, қазір COVESA деп аталады, – түрлі автокөлік өндірушілері арасындағы коммерциялық емес консорциум, көлік ішіндегі ақпараттық-ойын-сауық жүйесін құруды жеңілдету мақсатында құрылған. Тағы бір мысал – World Wide Web Consortium (W3C), HTML, XML және CSS сияқты веб-технологияларын стандарттаумен айналысатын консорциум.

Үкімет, академия және өнеркәсіп

Азық-түлік қауіпсіздігі және денсаулық институты – Иллинойс технология институты, АҚШ Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасының Азық-түлік қауіпсіздігі және қолданбалы тамақтану орталығы және тамақ өнеркәсібі өкілдерінен құралған консорциум. Институтта жүргізілетін жұмыстардың арасында "жаңа және инновациялық азық-түлік қауіпсіздігі және сақтау технологияларын, өңдеу және қаптау жүйелерін, микробиологиялық және химиялық әдістерді, денсаулықты жақсартатын тағамдық құралымдарды және тәуекелді басқару стратегияларын бағалау және растау" бар.

Ауысымдық сатып алу консорциумы

АҚШ-та айналымдық жинақтау және несие қауымдастығы (ROSCA) деп жиі аталатын, сондай-ақ жинақтау клубтары, Рождестволық клубтар, сосу немесе тіпті ақша үйірмелері деп те аталады. Бұл әдетте бірдей құндылықтағы нәрсені сатып алудағы ортақ мақсатпен ақша жинап отырған адамдардың бейресми қауымдастығы. Осы қауымдастықта мүшелер ортақ қорға (әдетте ай сайын немесе апта сайын) тең мөлшерде үлестер төлеп, өз жарналарын қосады. Әр төлемнен кейін ортақ қор мақсатты сомаға жетеді және біреуге осы сома табыс етіледі. Осы сәттен бастап ол адам қарыз сияқты қалған соманың иесі болады. Бұл процесс әрбір мүшеге толық сома берілгенше қайталанады. Мұндай бейресми қауымдастықтар көшіп келгендердің арасында ерекше танымал, себебі олар дәстүрлі қаржыландыруға қарағанда арзан, және көбінесе ресми құжаттар, несие тарихы немесе тіпті банк шоттары қажет емес. АҚШ-тан тыс елдерде мұндай жинақтау клубтары ресми болып, тиісті заңнамаға ие болуы мүмкін. Мысалы, Бразилияда консорциумдар дәстүрлі банк жүйесінің ажырамас бөлігі болып табылады, онда жылжымайтын мүлік пен автомобильдерді сатып алуға, тіпті пластикалық хирургияға кеткен шығындарды өтеуге арналған клубтар бар. Соңғы жылдары осы ресми жинақтау қауымдастықтарына жеті миллионнан астам адам қатысып, 10 миллиардтан астам АҚШ долларын құрады. Бұл клубтардың мыңдаған мүшелері болғандықтан, сатып алынған өнімдер лотерея және бәсекелестік арқылы тағайындалады.

Ұлыбритания

Консорциумның да, бірлескен кәсіпорынның да Ұлыбритания заңдарында заңдық анықтамасы жоқ. Екінші термин көбінесе екі немесе одан көп тараптардың бірлесіп бизнес қызметін жүзеге асыру үшін жасасқан түрлі келісімдерін сипаттау үшін қолданылады. Мұндай жағдайларда, мысалы, пайданы бірлесіп бөлу, ақшалай қаражатты, мүлікті, білімді немесе дағдыларды бөлісу мүмкін. Консорциум мен бірлескен кәсіпорынды егжей-тегжейлі реттейтін заңдық ережелер болмағандықтан, осы типтегі келісімге қатысушы тараптар арасындағы қатынастар, бірлескен кәсіпорынды ынтымақтастық келісімі немесе арнайы серіктестік ретінде таңдаған кезде, ортақ құқық немесе серіктестік туралы заңның нормаларына бағынады. Консорциум келісімі, жалпы келісім-шарт заңына сәйкес, әдеттегі серіктестік келісіміне ұқсас, жеке құқықтық тұлғаны құрмайды.

Германия

Германияда консорциум азаматтық құқық бойынша ішкі серіктестік түрі деп есептеледі (BGB 705–740-баптар). Сыртқы қатынастарда консорциум мүшелері BGB-нің 421-бабында реттелген бірлескен және жеке жауапкершілік туралы шешім қабылдауға құқылы, ал ішкі қатынастарда кейде осы жауапкершіліктен босатылады. Бірлескен кәсіпорындарға көбінесе несиелік синдикаттар (Kreditkonsortien), бағалы қағаздарды шығаруға арналған консорциумдар, оның ішінде акциялар (Emissionskonsortien), құрылыс консорциумдары (Baukonsortien), сондай-ақ инвестициялық (Investitionskonsortien) және табыс топтары (Ergebnispools) кіреді. Кейде құрылыс нысандарын бірлесіп пайдалану үшін құрылған арнайы мақсаттағы серіктестіктер (Planungsgesellschaften) консорциум және пулмен бірге бір категорияда қарастырылады. Германия заңнамасына сәйкес жасалған ынтымақтастық шарттары бірыңғай құқықтық мәртебеге ие емес. Консорциумдық шарттар деп сақтықпен жіктелетін ынтымақтастықтың көптеген құқықтық формалары бар. Бұл, әсіресе, ішкі және эпизодтық (Gelegenheitsgesellschaft) түрлеріндегі азаматтық құқық серіктестігі, сондай-ақ құрылыс мердігерлерінің серіктестігі (ARGE) және жай ғана "консорциум" деп аталатын құрылымды қамтиды.

Польша

Польшаның құқықтық жүйесінде консорциум келісімінің құқықтық мәртебесі даулы. Басым көзқарас бойынша, консорциум – бұл азаматтық құқық серіктестігінен өзгеше, нарықта қызмет ететін экономикалық тәуелсіз ұйымдар арасында белгілі бір жобаны іске асыру мақсатында жасалған, олардың тұрақты қызметінің бір бөлігін құрайтын, аталмаған шарт негізіндегі, уақытша сипаттағы, институционалдық құрылымды барынша азайту және жеке меншік болмауымен, тараптардың бірлескен кәсіпорынға қатысу жолдарын нақтылау қажеттілігімен және жартылай өзіне тиесілі мүдделермен "қоғамдастық" құру ниеті болмайтын ынтымақтастық нысаны. Осы тұжырымдамаға сәйкес, ортақ экономикалық мақсатқа жету үшін белгілі бір тәртіппен ынтымақтасуға міндеттенген ұйымдар үшін көзделген азаматтық серіктестіктің кең мүмкіндіктеріне қарамастан, серіктестік шарты ынтымақтастықтың барлық формаларын қамтымайды және консорциум шарттарын серіктестік ретінде автоматты түрде қарастыруға рұқсат етілмейді.