Кіріспе

АҚШ-та дарға асылған афроамерикандық.

Сэм Хоузе (нағыз аты Самуэль Томас Уилкс; шамамен 1875 – 23 сәуір 1899) – зорлау қылмысына айыпталғаннан кейін Грузия штатының Коуэта округінде ақ нәсілді линчшілер тобымен азаптап өлтірілген афроамерикандық ер адам.

Жеке өмір

Сэм Хоз 1875 жыл шамасында Оңтүстік Джорджияда, Маршалвиллдің (Мейкон округі) жанында Том Уилкс болып дүниеге келді. Ол Мейкон округіндегі Джонс отбасына тиесілі фермада өсті; осы отбасы оның анасын меншіктеп алған. Оны білгендер мейірімді және зиялы деп сипаттады, ал 19 ғасырдағы Оңтүстікте қара нәсілді адам үшін ерекше жағдай, ол оқу мен жазуды үйренді. Қартайған анасы мен есі дұрыс емес ағасын күтуге мәжбүр болғандықтан, ол жоғары білім алу жоспарларын тастап, жұмысшы болып жұмыс істеді.

Қылмыстық іс

Уилкс Коуэта округіне көшіп, онда Сэм Хоуз деген атпен танылды. Хоуз ауырған анасын көру үшін демалыс сұраған еді. Хоуз оқиға орнынан қашып кетті, ал оны іздеу жұмысы көп ұзамай басталды. Оның тұтқындалуы үшін бес ақшалай сыйлық ұсынылды, соның ішінде сол кездегі губернатор Аллен Кэндлер, «Атланта Конституциясы» газеті, Коуэта округі, Пальметто қаласы және Атланталық Джейкоб Хасс. Олардың жалбауларын елемеген топ солтүстікке қарай Кранфордтың үйіне бет бұрды. Линч тобы шамамен 500 адамға дейін жетті, бірақ кейбір мәліметтерде 2000-ға жуық адам болғандығы айтылады. Хоуздың тұтқындалғаны туралы жаңалық Атлантаға жеткен соң, көптеген адамдар поездге мініп Ньюнанға бағыт алды. Бұл пойыздар әскермен толы деп жаңылысқан топ Ньюнанның солтүстігінде тоқтады, енді күте алмайтындарына шешім берді. Ерлер мен балалар жақын жердегі орманнан отын жинап, өртеу үшін шоғырландырды. Хоуздың бетінен терісі сыпырылып алынды, сосын оған керосин құйылды. Джорджия губернаторы Аллен Д. Кэндлер Альфред Кранфордтың қанына қан жұғырған қылмысын «қылмыс тарихындағы ең қатыгездік» деп атап, Джорджияның қара халықтың барлығын кінәлады. Кэндлер жас ұрпақ құлдыққа тап болмағандықтары үшін «сәтті» болмады деп шағымданып, ал ескі ұрпақ дұрыс құндылықтарды жеткізе алмады деді.

Линчтен кейінгі тергеу

Линч топтарының әрекеттері АҚШ пен Еуропаның көп бөлігінде айыпталып құбылайтын болды. Тарихшы Леон Литвак "Ақылдағы маза: Джим Кроу дәуіріндегі оңтүстік қаралар" еңбегінде, Уэллс Барнетт ұйымдастырған тергеуден бөлек, ақ детектив жүргізген тергеу барысында Кранфордтың әйелі Мэтти Хоуз үйге ешқашан кірмегенін, ал күйеуіне қарсы өзін-өзі қорғағанда әрекет еткенін мәлімдеді. Раск Мур Фордтағы линчтеуді еске алу мақсатында, линч орын алған жерге Джорджия тарихи белгісін орнатуға өтініш білдірді. Грузия тарихи қоғамы 1999 жылы Грузиядағы алғашқы тарихи белгіні орнатты, бұл елдегі алғашқылардың бірі болды. "Дастарқанға келіңіз" тобы Раск Хоуз линчтелген жерде де осындай шаралар қолдануға көмектеседі деп үміттенді. Халықтың қызығушылығын арттыру үшін Раск "Ньюнан Таймс Геральд" газетінің журналисі Уинстон Скиннермен сөйлесті. Кейін ол мақала туралы былай деді: "Мен осы мақала газеттің бесінші немесе алтыншы бетіне жарияланады деп күткенмін. Оның орнына ол бірінші бетке шықты. Мен таңғалатынымды білдіргенде, олар маған Сэм Хоузға қатысты кез келген ақпарат бірінші бетте жарияланатынын айтты". Раск Хоузды құрметтеу үшін еске алу шарасын ұсынды: "Біз көп жылдар өткен соң Сэм Хоузға құрмет көрсету арқылы жақсылыққа жетеміз деп үміттенеміз". Бір ақ әйел былай деп жазды: "Балтамен кісі өлтіріп, зорлаған, оның қылмыстары ең қатыгез деп сипатталған адамды линчтеу керек. Мен нәсіл, жыныс, бағдарламалық қағидалар және т.б. туралы ойланбаймын. Шындығында, егер сот жүйесі қылмыстарға лайықты жаза берсе, онда түрмеде үш тағам, кабельдік теледидар, жаттығу құралдары, кітапханалар мен стейкпен жайлы өмір сүруді күтудің орнына, қылмыс жасамас бұрын екі рет ойланатын адамдар болуы мүмкін. Неге бұл топ жақсы, адал адамды құрметтеуге тырыспайды, оның орнына оған лайық болған адамды құрметтеуге тырысады?" Тағы бір хат авторы Хоузға әділ қаралмағанын айтса да, былай деп жазды: "Әділ сот жүйесінің болмауы "Сэм Хоузға құрмет көрсету" міндеті емес. Егер біз кісі өлтірушілер мен зорлаушыларға құрмет көрсетуді бастасақ, онда біз марқұм Джеффри Дамерге, Тед Бандиге және Джон Уэйн Гейсиге де солай істеуіміз керек". Раск өзі Ньюнанға "Дастарқанға келіңіз" тобының мүшелерімен кездесу үшін барды, онда ол Ньюнанның көптеген ақ тұрғындары Хоуздың линчуаны туралы тек қана бір жақты ақпаратты білетінін және оны құрметтеуге тырысу олардың қаласының беделін түсірудің жолы деп ойлайтынын айтты.