Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық джаз саксофонист және композитор (1933–2023)
American jazz saxophonist and composer (1933–2023)
Уэйн Шортер (25 тамыз 1933 – 2 наурыз 2023) – американдық джаз саксофонист, композитор және топ жетекшісі. Ол 1960 жылдардың соңында тенор саксофоннан сопрано саксофонға көшкеннен кейін, осы аспаптағы шеберлігімен танымал болды және 1970 жылдан бастап DownBeat журналының жыл сайынғы сауалнамасында 10 жыл қатарынан сыншылардың, ал 18 жыл оқырмандардың дауысымен жеңіске жетті. «Нью-Йорк Таймс» газетінің музыка сыншысы Бен Ратлифф 2008 жылы Шортерді «жаз өнеріндегі ең ұлы шағын топ композиторы және ең ұлы импровизатор атануға лайық» деп сипаттады. 2017 жылы ол Polar Music Prize сыйлығымен марапатталды.
Wayne Shorter (August 25, 1933 – March 2, 2023) was an American jazz saxophonist, composer and bandleader. He was acclaimed for his mastery of the soprano saxophone since switching his focus from the tenor in the late 1960s and beginning an extended reign in 1970 as DownBeats annual poll winner on that instrument, winning the critics' poll for 10 consecutive years and the readers' for 18. The New York Times music critic Ben Ratliff described Shorter in 2008 as "probably jazz's greatest living small group composer and a contender for greatest living improviser". In 2017, he was awarded the Polar Music Prize.
Ерте өмір және білім
Уэйн Шортер Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласында дүниеге келді; Луиза мен Джозеф Шортерлердің ұлы. Ол 1952 жылы Ньюарк өнер мектебін бітірді. Бала кезінде ол комикстерді, ғылыми фантастиканы, сондай-ақ музыканы ұнататын. Шортерді ата-анасы 16 жасында кларнет сабақтарына жіберді, ал 1952 жылы Нью-Йорк университетіне түсуге дейін тенор саксофонға ауысты. Оның үлкен ағасы Алан алдымен альт-саксофонда ойнады, кейін колледжде трубаға ауысты. Оқушы кезінде Уэйн Ньюарктағы Нат Фиппс тобымен де өнер көрсетті. 1956 жылы Нью-Йорк университетін музыка білімі мамандығы бойынша бітіргеннен кейін, Шортер АҚШ армиясында екі жыл қызмет етті, сол кезде ол қысқа ғана уақыт бойы Хорас Сильвермен бірге ойнады. Армиядан босатылғаннан кейін ол Мейнард Фергюсонмен ойнады. Жастық шағында Шортер "Мистер Гон" деген лақап атқа ие болды, кейін бұл ат "Weather Report" тобының альбомының атауына айналды.
Wayne Shorter was born in Newark, New Jersey; the son of Louise and Joseph Shorter. He graduated from Newark Arts High School in 1952. He loved comic books and science fiction growing up, as well as music. Shorter was encouraged by his parents to take clarinet lessons at age 16 and then switched to tenor saxophone prior to enrolling at New York University in 1952. His older brother Alan played alto saxophone before switching to the trumpet in college. While in high school, Wayne also performed with the Nat Phipps Band in Newark. After graduating from New York University with a degree in music education in 1956, Shorter spent two years in the U. S. Army, during which time he played briefly with Horace Silver. After his discharge, he played with Maynard Ferguson. In his youth, Shorter had acquired the nickname "Mr. Gone", which later became an album title for Weather Report.
Мансап
Оның алғашқы шабыт көздері Сонни Роллинс, Джон Колтрейн және Кольман Хокинс болды. 1959 жылы Шортер Арт Блэкидің Jazz Messengers тобына қосылып, төрт жыл бойы сол топта болды, соңында музыкалық жетекшісі атанды және топ үшін күйлер жазды. Олар бірге АҚШ, Жапония және Еуропаны гастрольдеп, бірнеше альбом жаздырды. Осы кезеңде Шортер "жас саксофонистердің ең таланттыларының бірі" ретінде танылып, халықаралық деңгейде мойынға алды.
His early influences include Sonny Rollins, John Coltrane and Coleman Hawkins. In 1959, Shorter joined Art Blakey's Jazz Messengers where he stayed for four years, eventually becoming musical director and composing pieces for the band. Together they toured the US, Japan, and Europe, recording several albums. During this time, Shorter "established himself as one of the most gifted of the young saxophonists" and received international acknowledgment.
Майлс Дэвиспен бірге (1964 70)
Херби Хэнкок Майлс Дэвистің Екінші Ұлы Квинтетіндегі Шортердің еңбегі туралы былай деді: "Мен үшін сол топтағы шебер композитор Уэйн Шортер болды. Ол әлі де шебер. Уэйн Майлзге өзгешеленбеген музыка әкелген санаулы адамдардың бірі еді". Дэвис: "Уэйн – шынайы композитор. Ол нота жазады, әрбір музыкантқа қалай ойнау керектігін анықтап береді. Уэйн музыкалық ережелермен жұмыс істеуге деген жаңаша көзқарас әкелді. Егер ережелер жұмыс істемесе, ол оларды бұзатын, бірақ музыкалық сезімталдықпен; ол музыкадағы еркіндік – ережелерді білу және оларды өз қалауыңша бейімдеу мүмкіндігі екенін түсінді". Музыкант және Rough Guide авторы Ян Карр Дэвиспен Шортердің өзінің ерекше даусын тапқанын айтты. "Блэйкидің қарқынды, тікелей ырғақтары Шортердің тенор саксофонындағы күшті дыбысын шығарды, бірақ Дэвистің ырғақ тобының кең мүмкіндіктері оған жаңа эмоционалды және техникалық деңгейлерді зерттеуге жол берді". Beyond the Sound Barrier альбомы 2006 жылы «Үздік джаз аспаптық альбомы» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Шортердің 2003 жылғы Alegría альбомы (10 жылдан кейінгі, High Life альбомынан бергі алғашқы студиялық альбомы) 2004 жылы «Үздік джаз аспаптық альбомы» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығын алды. Онда квартет пен пианист Брэд Мельдау, барабаншы Терри Лайн Каррингтон және бұрынғы Weather Report тобының перкуссионисі Алекс Акуня сияқты көптеген музыканттар орындады. Шортердің композициялары, жаңалары да, Майлс Дэвис кезеңінен қайта өңделгендері де, оның Weather Report тобындағы жылдарында ерекшеленген күрделі латын ырғақтарын қамтиды.
Herbie Hancock said of Shorter's tenure in Miles Davis's Second Great Quintet: "The master writer to me, in that group, was Wayne Shorter. He still is a master. Wayne was one of the few people who brought music to Miles that didn't get changed." Davis said, "Wayne is a real composer. He writes scores, writes the parts for everybody, just as he wants them to sound. Wayne also brought in a kind of curiosity about working with musical rules. If they didn't work, then he broke them, but with musical sense; he understood that freedom in music was the ability to know the rules, in order to bend them to your own satisfaction and taste." Ian Carr, musician and Rough Guide author, said that with Davis, Shorter found his own voice as a player and composer. "Blakey's hard driving, straight ahead rhythms had brought out the muscularity in Shorter's tenor playing, but the greater freedom of the Davis rhythm section allowed him to explore new emotional and technical dimensions." Beyond the Sound Barrier received the 2006 Grammy Award for Best Jazz Instrumental Album. Shorter's 2003 album Alegría (his first studio album for 10 years, since High Life) received the 2004 Grammy Award for Best Jazz Instrumental Album; it features the quartet with a host of other musicians, including pianist Brad Mehldau, drummer Terri Lyne Carrington and former Weather Report percussionist Alex Acuña. Shorter's compositions, some new, some reworked from his Miles Davis period, feature the complex Latin rhythms that he specialized in during his Weather Report days.
Уэйн Шортер: Жердің тартылыссыз болуы
2015 жылы продюсер және режиссер Дорсей Алави Уэйн Шортердің өмірі туралы "Уэйн Шортер: Zero Gravity" атты деректі фильмді түсіре бастады. Герби Хэнкок, Эсперанса Сполдинг және Терри Лайн Каррингтон сияқты танымал музыканттар деректі фильмге қаржы жинау мақсатында өткізілген донорлық шарада өнер көрсетті; ең ірі екі қаржылай көмек Герб Альперт қоры мен Карлос Сантанадан түсті. 2018 жылы төрт сағаттық алдын ала монтаждалған нұсқасы аяқталды. Кейіннен Брэд Питт өзінің өндіріс компаниясымен жобаға қосылды. COVID-19 пандемиясының да әсерінен кейбір кешігулер болғаннан кейін, 2023 жылдың тамызынан бастап деректі фильм Amazon Prime Video платформасында үш сағаттық мини-сериал ретінде қолжетімді болды.
In 2015, producer/director Dorsay Alavi began filming a documentary about the life of Wayne Shorter called Wayne Shorter: Zero Gravity. A number of high profile musicians, including Herbie Hancock, Esperanza Spalding, and Terri Lyne Carrington, performed at a donor event to raise funds for the documentary; two of the largest donations came from the Herb Alpert Foundation and Carlos Santana. In 2018, a four hour preliminary cut was completed. Subsequently, Brad Pitt joined the project with his production company. After some delay, partly due to the Covid crisis, from August 2023, the documentary is available as a three hour miniseries on Amazon Prime Video.
Мега Нова
2016 жылы Шортер, Карлос Сантана және Герби Хэнкок Mega Nova деген атпен гастрольдік сапарға шығатыны жарияланды. Бұл супертопқа бас гитарист Маркус Миллер және барабаншы Синди Блэкман Сантана да кірді. Олардың бірінші бірлескен концерті 2016 жылдың 24 тамызында Голливуд Боулда өтті.
In 2016, it was announced that Shorter, Carlos Santana, and Herbie Hancock would begin touring under the name Mega Nova. Also included within the supergroup was bassist Marcus Miller and drummer Cindy Blackman Santana. Their first show together was on August 24, 2016, at the Hollywood Bowl.
Ифиген
2018 жылы Шортер денсаулығының нашарлауына байланысты 70 жылға жуық өнер жолынан зейнеткерлікке шықты. Ол композиторлық қызметін жалғастырып, ежелгі грек мифіне еркін бейімделген "Iphigenia" атты "жаңа опералық туынды" жасады; либреттосын Эсперанса Спалдинг жазды, ал декорацияларын архитектор Франк Гери жобалады, ол 2021 жылдың 12 қарашасында Катлер Майестик театрында тұңғыш рет көрсетілді.
In 2018, Shorter retired from his near 70 year performing career due to health issues. He continued working as a composer, creating a "new operatic work" titled Iphigenia, a loose adaptation of the ancient Greek myth; with Esperanza Spalding writing the libretto and architect Frank Gehry designing the sets, which premiered on November 12, 2021, at the Cutler Majestic Theatre.
Жеке өмір
1961 жылы Теруко (Ирен) Накагамимен танысты. Кейін олар үйленіп, Мияко есімді қыз балалары болды. Оның кейбір шығармаларына авторлық құқық "Мияко Музыка" деп тіркелген, ал Шортер "Мияко" және "Infant Eyes" шығармаларын қызына арнады. 1964 жылы жұбайлар ажырасып кетті. Шортер 1966 жылы Ана Мария Патрисиомен танысып, 1970 жылы үйленді. Ана Мария және жұбайлардың туған қызы Далила 1996 жылдың 17 шілдесінде Италиядағы Шортерді көру үшін сапарлап бара жатқанда TWA 800 рейсінің апатында қаза тапты. Далила – Ана Мария Шортердің әпкесі мен оның күйеуі, джаз әншісі Джон Люсьеннің қызы. 1999 жылы Шортер Ана Марияның жақын досы Каролина Дос Сантосқа үйленді. Шортер 50 жылдан астам бойы Нитирэн буддизмін ұстанды, сонымен қатар Soka Gakkai International буддистік бірлестігінің белсенді мүшесі болды. Әнші және актриса Тина Тернер өмірін Шортердің құтқарып қалғанын айтады. Тернердің 2020 жылғы рухани естеліктерінде "Бақыт сізге айналады" деп жазғандай, Шортер мен оның әйелі Ана Мария 1976 жылы Тина Тернер зорлық көретін күйеуі Айк Тернерді тастап кеткеннен кейін алты ай бойы оған баспана берген. Шортер 2023 жылдың 2 наурызында 89 жасында Лос-Анджелесте қайтыс болды.
Shorter met Teruko (Irene) Nakagami in 1961. They were later married and had a daughter, Miyako. Some of his compositions are copyrighted as "Miyako Music" and Shorter dedicated the pieces "Miyako" and "Infant Eyes" to his daughter. The couple separated in 1964. Shorter met Ana Maria Patricio in 1966 and they were married in 1970. Ana Maria and the couple's niece, Dalila, were both killed on July 17, 1996, in the crash of TWA Flight 800, while travelling to visit Shorter in Italy. Dalila was the daughter of Ana Maria Shorter's sister and her husband, jazz vocalist Jon Lucien. In 1999, Shorter married Carolina Dos Santos, a close friend of Ana Maria. Shorter practiced Nichiren Buddhism for more than 50 years as a longtime member of the Buddhist association Soka Gakkai International. Singer and actress Tina Turner credits Shorter with saving her life. In Turner's 2020 spiritual memoir Happiness Becomes You, she states that Shorter and his wife Ana Maria provided Turner with critical refuge at their home for six months after Turner left her abusive husband, Ike Turner, in 1976. Shorter died in Los Angeles, California, on March 2, 2023, at the age of 89.
Құрметтер мен марапаттар
1999 жылы Шортер Беркли музыка колледжінен музыка ғылымының құрметті докторлық дәрежесін алды. 2013 жылдың 17 қыркүйегінде Шортер Герби Хэнкок джаз институтының (бұрынғы Телониус Монк джаз институтының) өмірлік жетістіктері үшін сыйлығымен марапатталды. 2014 жылдың 18 желтоқсанында Recording Academy Шортердің "мәдениетіміз бен тарихымызға жасаған мол үлесі" үшін "Грэмми" сыйлығының өмірлік жетістіктері санаттарында марапатталғанын жариялады. 2016 жылы Шортер музыка композициясы саласында Гуггенхайм стипендиясын алды, бұл жылы осы құрметке ие болған жалғыз джаз орындаушысы болды. 2017 жылы Шортер Polar Music Prize сыйлығының бірлескен жеңімпазы атанды. Сыйлық комитеті: "Уэйн Шортердің музыкалық ізденістері болмаса, қазіргі заманғы музыка осы деңгейде тереңдемеген болар еді" деді. 2022 жылдың 29 сәуірінде Шортердің туған қаласы Ньюарк (Нью-Джерси штаты) оның құрметіне көшенің атауын өзгертті. Парк-плейс көшесі "Уэйн Шортер жолы" деп аталды. 2023 жылдың 22 сәуірінде BBC Radio Three журналының J to Z бағдарламасы Джулиан Джозеф жүргізген 90 минуттық арнайы құрмет бағдарламасын эфирге шығарды. 2023 жылдың тамызында Герби Хэнкок Голливуд Боулда Карлос Сантана мен Джони Митчелл сияқты көптеген орындаушылар қатысқан құрмет концертін ұйымдастырды.
In 1999, Shorter received an Honorary Doctorate of Music from the Berklee College of Music. On September 17, 2013, Shorter received a Lifetime Achievement Award from the Herbie Hancock Institute of Jazz (formerly Thelonious Monk Institute of Jazz). On December 18, 2014, the Recording Academy announced that Shorter was awarded the Grammy Lifetime Achievement Award in honor of his "prolific contributions to our culture and history". In 2016, Shorter was awarded a Guggenheim Fellowship in the field of music composition, the only jazz artist to receive the honor that year. In 2017, Shorter was announced as the joint winner of the Polar Music Prize. The award committee stated: "Without the musical explorations of Wayne Shorter, modern music would not have drilled so deep." On April 29, 2022, Shorter's home town of Newark NJ renamed a street in his honor. Park Place was renamed "Wayne Shorter Way". On April 22, 2023, the BBC Radio Three magazine program J to Z broadcast a 90 minute tribute edition for Shorter, hosted by Julian Joseph. In August 2023, Herbie Hancock hosted a tribute concert at Hollywood Bowl, featuring a large number of performers including Carlos Santana and Joni Mitchell.