Кіріспе

Чесапик және Делавэр каналы (C&D Canal) – 14 миль (23 км) ұзындығы, 450 фут (137 м) ені және 35 фут (11 м) тереңдігі бар кеме каналы, ол Делавэр өзенін Чесапик шығанағымен байланыстырады, бұл АҚШ-тың Делавэр және Мэриленд штаттарында орналасқан. 17 ғасырдың ортасында картограф Августин Герман осы үлкен су алаптарының арасында тек тар құрлық ғана бар екенін байқаған. 1764 жылы Делмарва түбегі арқылы өтетін су жолдарының мүмкіндіктері зерттелді, бірақ көп іс істелмеді. Бұл идея 1788 жылы аймақтық бизнес лидерлері, оның ішінде танымал филадельфиялықтар Бенджамин Франклин және Бенджамин Раш тарапынан қайта көтерілді. 1802 жылы коммерциялық жобаның басталуына қарамастан – Англия мен Уэльстегі «Канал маниясымен» (Canal Mania) сәйкес келеді – C&D Canal Company су жолының «бизнес үшін ашық» екенін тек 1829 жылы ғана жариялай алды. Оның құрылысының құны 3,5 миллион доллар (1829 жылғы 3,5 доллардың шамамен соңғы жылдардағы <есептелген сома> миллион долларға тең) оны сол кездегі ең қымбат канал жобаларының бірі етті. Қазіргі уақытта C&D каналының иесі және операторы Филадельфия округінің АҚШ Әскери инженерлік корпусы болып табылады. Мэриленд штатының Чесапик қаласындағы жобалық кеңседе C&D Canal мұражайы және Бетел көпірінің маяк үйі орналасқан. Канал Делавэр өзеніндегі Уилмингтон немесе Филадельфия мен Чесапик шығанағындағы Балтимор арасындағы маршрутты шамамен 300 мильге қысқартады, Делмарва түбегінен айналып өту қажеттігін жояды. Канал өзі Делавэр штатының маңызды ландшафтық және мәдени шекарасы болып табылады, штаттың қалаланған солтүстік бөлігі мен жергілікті жерде «Төменгі Делавэр» (Lower Delaware) деп аталатын ауылдық оңтүстік бөлігі арасындағы шекара ретінде қарастырылады және Делмарва түбегіне бейресми солтүстік шекараны белгілейді.

Алғашқы жылдар

XVII ғасырдың ортасында, голландиялықтардың елшісі қызметін атқарған, Прага тумасы, карта жасаушы Августин Герман Делавэр өзені мен Чесапик шығанағының арасын тар жер ғана бөліп тұрғанын байқады. Герман екі су жолының арасын жалғайтын су арнасын салуды ұсынды. Бір ғасырдан астам уақыт өткен соң ғана алғашқы қадамдар жасалды. 1764 жылы Делмарва түбегі арқылы өтетін су жолдарының мүмкіндіктері зерттелді. Филадельфия (Пенсильвания) қаласынан келген квакер Томас Гилпин аға бір ұсыныс жасады. Ол, қазіргі Мерлиленд штатының Миллингтон қаласы маңындағы Честер өзенін Делавэр өзенімен қосатын Делмарва түбегі арқылы канал салуды ұсынды. Ол тіпті Миллингтон және оның төңірегіндегі жерлерді сатып алды, бірақ каналды салу жоспары ондаған жылдар бойы іске аспады. 1788 жылы аймақтық бизнес лидерлері, соның ішінде танымал филадельфиялықтар Бенджамин Франклин мен Бенджамин Раш бұл идеяны қайта көтерді. Канал Филадельфия мен Балтимор арасындағы су жолының ұзындығын шамамен 500 шақырымға қысқартатын еді. 1802 жылы Мэриленд, Делавэр және Пенсильвания штаттарының заң шығарушы органдарының шешімімен, саудагер және банкир Джозеф Татналл президенті болып тағайындалған Чесапик және Делавэр канал компаниясы құрылды. Одан кейін бірнеше зерттеулер жүргізілді және 1804 жылы Бенджамин Латроуб басшылығымен канал құрылысы басталды. Бұл сол кездегі ең қымбат жобалардың біріне айналды. 1825 жылы Бенджамин Райттың күш-жігерінің нәтижесінде компания каналдың бас инженері Джон Ренделді қызметтен босатып, оның жолын зерттеген және қиын шығыс бөлігін салған инженерді жұмыстан шығарды. Рендел компанияға келісімшартты бұзғаны үшін сотқа жүгінді және 1834 жылы сот шешімімен Ренделге сол кездегі үлкен сома – 226 885,84 доллар төленді. Канал компаниясының шағымдары АҚШ Жоғарғы Сотына дейін жетті, ол төлем туралы шешімді растады. Компания сот үкімін орындаудан жалтарды, бірақ Мэриленд және Делавэр штаттарының заң шығарушы органдары канал компаниясының бес жыл ішінде қарызын өтеуін талап ететін заң қабылдады. Бұл үлкен сома компанияны банкроттыққа жеткізуге айналды.

1829 жылдан 1919 жылға дейін

Чесапик шығанағы мен Делавэр өзені енді 23 шақырымға жуық ұзындықтағы, 3 метр тереңдіктегі, 20 метр ендегі және 11 метр ені бар кеме жүзе алатын арнамен байланыстырылды. Делавэр штатындағы Саммит қаласындағы "Deep Cut" арқылы өтетін жабық ағаш көпір салынды, оның тіректері арасындағы қашықтық 76 метрді құрады. Көпір едені канал түбінен 27 метр (90 фут) биік болды. Канал арқылы үш айналмалы ағаш көпір де салынды. Кемелерді су жолының әртүрлі деңгейлерінен өткізу үшін шлюздер Делавэр қаласында (Делавэр штаты), Сент-Жорж (Делавэр штаты) және Чесапик қаласында екеуі салынды. Олардың әрқайсысының ұзындығы 30 метр, ені 7 метр болды, кейін ұзындығы 67 метрге, ені 7 метрге дейін кеңейтілді. Мұздай суға тартылған айғырлар мен жылқылар канал арқылы жүк және жолаушылар баржаларын, шхуналарын және шлюптарын сүйреп жүрді. Жүктерге күнделікті өмірге қажетті барлық нәрсе кірді: ағаш, астық, шаруашылық өнімдері, балық, мақта, көмір, темір және виски. Кейіннен жүк тасымалдау үшін кемелер пайда болды. Мұндай кәсіптердің бірі – Балтимор мен Филадельфия арасында жүретін және 1940 жылдарға дейін канал арқылы жолаушылар мен жүк тасымалдауды жалғастырған Эрикссон желісі. 1872 жылы жүк көлемі рекордтық деңгейге жетті – канал арқылы 1,3 миллион тоннадан астам жүк өтті. Делмарва түбегінің үстінен өтетін бағытта кем дегенде алты маяк баржалар мен басқа да кемелерге көпірлер мен шлюздерге жақындап келе жатқанда ескерту берді. Бұл кішкентай ағаш маяктардың үстіне қызыл шамдар орнатылған. Эрикссон желісі бастапқыда тек жүк тасымалы үшін салынған бу кемелерінен құралды; алайда, 1876 жылы Филадельфиядағы жүз жылдық көрменің кезінде саяхатқа сұраныс артқандықтан, желі жолаушылар кемелеріне айналды. Балтимор мен Филадельфия параход компаниялары Эрикссон желісін басқарды, жүк бөлімшесімен қатар жетпіс-сексен кабинасы бар кемелерді жасап, жабдықтады. Бұл кемелер 100 тоннадан астамнан 600 тоннаға дейін өсіп, Балтимордан Филадельфияға саяхаттық қашықтықты ұлғайтты. Эрикссон желісі алғашқы кемесінің – Джон Эрикссонның есімімен аталып, ол Чесапик және Делавэр каналы үшін арнайы жасалған винтті бұралағышты ойлап тапқан Джон Эрикссонның құрметіне аталды. Эрикссон 1843 жылы Филадельфиядағы Reanie & Neafie кеме жасау шеберханасында Энтони Гроувз-мүсінші жасаған. 1844 жылы капитан Ноа Ф. Ирландия басшылығымен жұмысын бастаған кеменің ұзындығы 24 метр, салмағы 80 тонна болды. Эрикссон желісі 75 жыл бойы Балтимордың No. 1 Light Street Pier портынан жұмыс істеді, канал бойындағы жолаушылар мен жүк тасымалын қамтамасыз етіп, тіркелген тридцать бу кемесімен қызмет көрсетті. Эрикссон желісінің табысы каналға пайдалылық пен өркендеу әкелді, сондай-ақ оның өсуі және Чесапик және Делавэр каналының Атлантикалық терең су жолдары қауымдастығымен байланысы арқылы сауданың кеңеюіне ықпал етті. Шлюздердегі судың жоғалуы бастапқыда проблема болды. Кемелер Чесапик қаласынан өтіп бара жатқанда, каналдың төменгі бөлігінде толық шлюз көлеміндегі су жоғалып кетті. Бұл шығын, канал жағалаулары арқылы ағып кету және қалыпты буланумен бірге, суды жобаның жоғарғы бөлігіне көтеру құралын жасауды қажет етті. 1837 жылы Бэк-Крик өзенінен су көтеру үшін бумен жұмыс істейтін сорғы сатып алынды, ал 1852 жылы Чесапик қаласындағы сорғы үйіне бу қозғалтқышы мен үлкен су доңғалағы орнатылды. Диаметрі 12 метр, ені 3 метр болатын темір және ағаштан жасалған су доңғалағы 12 сулы ойықтан тұрды, олар айналғанда сумен толды, содан кейін су доңғалақтың білігінен ағып, каналдың ең жоғарғы деңгейіне құйылды. 1854 жылы екінші бу қозғалтқышы пайдалануға берілді. Екі қозғалтқыш тәулігіне сегіз тонна көмір тұтынды, ал бір минутта 170 тонна суды каналға көтерді. Су доңғалағы мен бу қозғалтқыштары 1920 жылдардың ортасына дейін үздіксіз пайдаланылды. 19 ғасыр бойы каналдың қолданылуы өзгеріп, оның жалғыз басты бәсекелесі болған Жаңа Касл және Френчтаун Turnpike және Rail Road болды. Бу күші ірі және терең суға жүзуге қабілетті кемелерді әкелді, олар шектеулі шлюздерден өте алмады. 20 ғасырдың басында каналдағы көлік ағынының төмендеуі және пайдалану мен жөндеуге кеткен шығындар каналдың кірісін азайтты. Осыған байланысты үлкен, кең және терең су жолы қажет болды. Алайда сол кезде қолданыстағы каналды жақсарту туралы көп ойлар жоқ еді. Оның орнына кем дегенде алты жаңа канал бағыттарын қарастыратын жаңа компаниялар құрылды, бірақ мәселені зерттеу үшін тағайындалған комитеттер мен комиссиялар келісімге келе алмады. 1906 жылы президент Теодор Рузвельт каналды "еркін және ашық су жолына" айналдыру мүмкіндігін бағалау үшін жаңа комиссия тағайындады.

1920-1970 жылдар

1919 жылы федералды үкімет каналды 2,5 миллион долларға сатып алып, оны "Делавэр өзенінен Чесапик шығанағына дейінгі ішкі жағалау су жолы, Делавэр және Мэриленд" деп атады. Сатып алуға алты көпір және Пенсильвания темір жолына тиесілі теміржол көпірі кірді. 1920 жылдары бұл көпірлер төрт тік көтеру көпірімен және жаңа теміржол көпірімен ауыстырылды. Су жолын пайдалану, күтіп ұстау және жақсарту жауапкершілігі Уилмингтон округінің инженерлік корпусына жүктелді. 1920 жылдардың ортасында Делавэр-Ситидегі шығыс кіреберіс Рееди-Пойнт, Делавэрге бірнеше шақырым оңтүстікке көшіріле бастады. Барлық шлюздер (Делавэр-Ситидегі шлюзден басқа) алынып тасталды, ал су жолы 12 фут (4 метр) тереңдікте және 90 фут (27 метр) енде теңіз деңгейінде жұмыс істеуге бейімделді. Бұл жақсартуларға 10 миллион доллар жұмсалды. Жаңа шығыс кіреберістегі екі тас жағалау 1926 жылы аяқталды. Делавэр-Ситидегі жалғыз қалған шлюз – ағаш негізде тұрған, ағаш едені бар тас құрылым – кейін сақталды және 1975 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Канал арқылы өтетін автомобиль жолдарының қажеттілігіне байланысты каналды тереңдету және кеңейту кезінде жаңа көпірлер салу қажет болды. Сент-Жорж және Чесапик-Ситидегі екі механикалық көпір кемелердің соқтығысуынан құлап, 1940 жылдары жоғары деңгейдегі автомобиль көпірлерімен ауыстырылды (бұрынғы Сент-Жорж көпірінің орнына 1995 жылы ашылған сенатор Уильям В. Ротт-младший атындағы жаңа көпір салынды). 1954 жылғы жақсарту бағдарламасының аясында тағы екі жоғары деңгейлі автомобиль көпірі – 1960 жылы Саммит көпірі және 1968 жылы Риди-Пойнт көпірі салынды. 1966 жылы Корпус жаңа теміржол көпірін (Чесапик және Делавэр каналының теміржол көпірін) аяқтады және оны жүк тасымалдау үшін Пенсильвания темір жолына тапсырды. Теміржол және Саммит көпірлері Америкалық болат құрылыс институтымен аяқталған жылы өз түрлерінің ең әдемі көпірлері деп танылды. 1927 жылы қазіргі заманғы теңіз деңгейіндегі канал ашылғаннан кейін, Армия инженерлік корпусы басқаратын пилоттық қайықтар су жолының екі шетінде жұмыс істеді, біреуі Делавэр өзеніндегі Рееди-Пойнтке, ал екіншісі Мэриленд штатындағы Елк өзеніндегі Таун-Пойнтке тағайындалды. Бұл қайықтар кемелерді қарсы алып, қозғалысты бақылап, қарауылдап, қажет болған жағдайда құтқару жұмыстарын жүргізді. Бірақ Каналға жаңа технология келді, жабық схемалы теледидар, радар және радиобайланыстың жетілуі кемелерді қарсы алу және басқа да міндеттерді ескірді. 1968 жылдың 19 қарашасында патрульдік қайықтардың жұмысы тоқтатылды және заманауи, орталықтандырылған технология міндеттерді өз мойнына алды.

1970-жылдардан кейінгі

Қазіргі кездегі канал – заманауи теңіз деңгейіндегі, электрондық басқару жүйесімен жабдықталған коммерциялық су жолы. Балтимор портына кіретін және шығатын барлық кемелердің 40 пайызы осы канал арқылы жүзеді. 1933 жылдан бері Корпустың Филадельфия ауданы Мэриленд штатының Чесапик қаласындағы каналдың оңтүстік жағалауында орналасқан екі қабатты ақ ғимараттан канал мен автомобиль көпірлерін басқарып келеді. Жүк тасымалдайтын кемелер, танкерлер, контейнер тасымалдайтын кемелер (барлығы Seawaymax класына дейін), буксирлермен бірге жүретін баржалар және көптеген демалыс қайықтары үздіксіз қозғалыс құрайды. Заманауи оптикалық талшық және микротолқын байланыс желілері арқылы диспетчерлер жабық телеарна және радио жүйелерін пайдаланып, су жолындағы кемелердің қауіпсіз қозғалысын бақылайды және реттейді. Теңіз кемелерін жүргізу үшін теңізшілік дағдысының жоғары деңгейде болуы қажет, ал күшті ағыстар мен қолайсыз ауа райы жағдайлары тәуекелді арттырады. Шет елдік саудамен айналысатын кемелер каналдан, Делавэр өзені мен шығанағынан, сондай-ақ Чесапик шығанағынан өту үшін АҚШ Жағалау күзетінің сертификатталған пилоты міндетті түрде болуы керек. Көптеген кеме компаниялары Делавэр өзені мен шығанағының немесе Мэриленд пилоттар қауымдастығының пилоттарын пайдаланады. Делавэр өзені мен шығанағының пилоты кемеге Делавэр шығанағына кіре бергенде, Левес, Делавэр қаласынан жақын жерде кемеге көтеріліп, кемені шығанақ бойымен және каналға, Чесапик қаласына дейін бағыттайды. Содан кейін Мэриленд пилоты басқаруды өз қолына алып, кеменің Чесапик шығанағы арқылы Балтимор немесе Мэриленд штатының Аннаполис қаласына қарай қозғалысын жалғастырады. Шығысқа бағытталған кемелер үшін бұл процедура кері тәртіппен орындалады. Чесапик қаласында "пилоттардың ауысуы" жүзеге асады, ал пилоттар кемесі тоқтамай-ақ кеменің қасында маневр жасайды. Пилоттар кемеге көтерілу немесе түсу үшін кеме жолағын, пилоттық баспалдақты немесе порттың кіреберісін пайдаланады.

C&D каналы мұражайы

АҚШ Армиясының Инженерлер корпусы Мэриленд штатының Чесапик қаласында C&D Canal мұражайын басқарады. Мұражай су дөңгелегі мен сорғылау қозғалтқыштары бар бастапқы каналдың сорғы үйінде орналасқан. Мұражай каналдың тарихы мен жұмыс істеуі туралы көрсетеді. Канал арқылы өтетін кемелердің мезгіл-мезгіл орналасқан жерін теледидар мониторы арқылы көруге болады. Мұражайға кіру тегін, және мемлекеттік мерекелерден басқа, жыл бойы дүйсенбіден жұмаға дейін ашық. Мұражайдан қысқа қашықтықта 9 метрлік (30 фут) Бейтел көпірінің толық көлемді маяк мүсіні орналасқан. Алғашқы маяк 1927 жылғы канал өзгерістерінен бұрын кемелерді құлыптар мен көпірлерден ескерту үшін пайдаланылған.