Unix жүйесіндегі «talk» бағдарламасы: тарихы мен ерекшеліктері
Talk (software)
Unix-тағы «talk» бағдарламасы – ескі мәтіндік чат құралы. Желідегі басқа қолданушылармен хабар алмасуға арналған, бірақ қазір IRC сияқты жаңа бағдарламалармен ауыстырылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стандартты Unix құралы
Standard Unix utility
talk – Unix мәтіндік чат бағдарламасы, бастапқыда бірнеше пайдаланушысы бар компьютерге кірген пайдаланушылар арасында ғана хабар алмасуға мүмкіндік берді, бірақ кейіннен басқа жүйелердегі пайдаланушылармен де чатқа қатысуға рұқсат етілді. IRC және басқа да қазіргі заманғы жүйелермен ығыстырылғанымен, ол әлі де көптеген Unix сияқты жүйелерге, соның ішінде Linux, BSD жүйелері және macOS-ке енгізілген.
talk is a Unix text chat program, originally allowing messaging only between the users logged on to one multi user computer—but later extended to allow chat to users on other systems. Although largely superseded by IRC and other modern systems, it is still included with most Unix like systems today, including Linux, BSD systems and macOS.
Тарих
Бұған ұқсас мүмкіндіктер Multics, CTSS, PLATO және NLS сияқты алдыңғы жүйелерде де болған. «Сөйлесудің» алғашқы нұсқалары әр пайдаланушының мәтінін бөліп көрсетпеді. Егер әрбір пайдаланушы бір уақытта теруге тырысса, әрбір пайдаланушының әріптері араласып кететін еді. Сол кезде қолданылған баяу телепринтерлік пернетақталардың жылдамдығы секундына 11 әріптен аспайтындықтан, пайдаланушылар бір-бірінің аяқтауын күте алмайтын. Ұзақ теретін пайдаланушының, араласу орын алғанда, тыңдаушының жауабын көру үшін тоқтауы әдетке айналған. Бұл жеке сөйлескенде ұзақ монологты үзіп сөйлеумен бірдей еді. Қазіргі заманғы нұсқалары әр пайдаланушы үшін терминалды бірнеше аймаққа бөлу үшін «curses» кітапханасын пайдаланады, осылайша мәтіннің араласуын болдырмайды. 1983 жылы «сөйлесудің» жаңа нұсқасы 4.2BSD жүйесімен бірге Unix командасы ретінде ұсынылды және әртүрлі машиналардағы пайдаланушылар арасында электрондық әңгімелерге де мүмкіндік берді. «Сөйлесуге» жақын бағдарламалардың ішінде ntalk, Britt Yenne-нің ytalk және Roger Espel Llima-ның utalk бар. ytalk екі пайдаланушыдан артық арасында әңгімелесуге мүмкіндік берген алғашқы бағдарлама болды және әртүрлі ендікке (endianness) ие компьютерлердегі пайдаланушылар арасында байланыс орнату үшін жазылған. utalk қалғандары қолданатын TCP орнына UDP арқылы арнайы протоколды пайдаланады, ол тиімдірек және бүкіл экранды өңдеуге мүмкіндік береді. Бұл бағдарламалардың барлығы интерфейсті әрбір қатысушы үшін бөлек бөлімдерге бөледі. Интерфейстер әртүрлі қатысушылар теріп жазған мәлімдемелердің әңгіме журналына қандай ретпен жиналатынын көрсетпейді. Сонымен қатар, үш бағдарлама да нақты уақыт мәтінін қолданады, яғни әрбір әріп терілген кезде жіберіледі. Бұл жаңадан пайдаланушыларға таныс болған жедел хабар алмасу клиенттерінен немесе IRC-ден гөрі әңгімеге көбірек тікелей қатысу сезімін береді. Басқа да тез мәтіндік байланыс түрлеріне үйренген пайдаланушылар кейде бірдеңе жазып, кейіннен мәлімдемесінен бас тартқанда, өзін ұятты жағдайға түсіріп алатын, себебі әңгімелесушілердің басқа қатысушылары оның әрбір перне соғуын нақты уақытта көргенін білмейді. VMS жүйелерінде phone деп аталатын ұқсас бағдарлама бар.
Similar facilities existed on earlier system such as Multics, CTSS, PLATO, and NLS. Early versions of talk did not separate text from each user. Thus, if each user were to type simultaneously, characters from each user were intermingled. Since slow teleprinter keyboards were used at the time (11 characters per second maximum), users often could not wait for each other to finish. It was common etiquette for a long typing user to stop when intermingling occurred to see the listener's interrupting response. This is much the same as interrupting a long monologue when speaking in person. More modern versions use curses to break the terminal into multiple zones for each user, thus avoiding intermingling text. In 1983, a new version of talk was introduced as a Unix command with 4.2BSD, and would also accommodate electronic conversations between users on different machines. Follow ons to talk included ntalk, Britt Yenne's ytalk and Roger Espel Llima's utalk. ytalk was the first of these to allow conversations between more than two users, and was written in part to allow communication between users on computers with different endianness. utalk uses a special protocol over UDP (instead of TCP used by the rest) that is more efficient and allows edition of the entire screen. All of these programs split the interface into different sections for each participant. The interfaces did not convey the order in which statements typed by different participants would be reassembled into a log of the conversation. Also, all three programs are real time text, where they transmit each character as it was typed. This leads to a more immediate feel to the discussion than recent instant messaging clients or IRC. Users more familiar with other forms of instant text communication would sometimes find themselves in embarrassing situations by typing something and deciding to withdraw the statement, unaware that other participants of the conversation had seen every keystroke happen in real time. A similar program exists on VMS systems called phone.
Қауіпсіздік
1990 жылдардың басында "flash" деп аталатын танымал бағдарлама, ол сөйлесу протоколы арқылы бұрмаланған ақпаратты жіберді, әдемі әзілшілердің бақытсыз нысананың терминал шығысын бұзуы үшін жиі пайдаланылды. Ол мұны сұраныс жасаған адамның атын көрсетуге арналған өріске терминал командаларын қосу арқылы жасады. Жәбірленуші сөйлесу сұранысын алғанда, сұранысты жіберген адамның аты оның экранында пайда болар еді. Бұл терминал командаларын орындауға себеп болып, дисплейді қайта орнатуға дейін оқылмайтын ететін. "Talk" бағдарламасының кейінгі нұсқалары "flash" әрекеттерін тоқтатып, пайдаланушыны осы әрекет жасалғаны туралы ескертті. Кейіннен әртүрлі терминал командаларын жіберу арқылы пайдаланушыға командаларды орындау мүмкіндігі берілетіні анықталды. Терминалға сенімсіз деректерді шығаратын барлық бағдарламаларды түзету мүмкін болмағандықтан, қазіргі заманғы терминал эмуляторлары осы шабуылды тоқтату үшін қайта жазылды, бірақ кейбіреулері әлі де осал болуы мүмкін.
A popular program called "flash", which sent malformed information via the talk protocol, was frequently used by pranksters to corrupt the terminal output of the unlucky target in the early 1990s. It did this by including terminal commands in the field normally designated for providing the name of the person making the request. When the victim would receive the talk request, the name of the person sending the request would be displayed on their screen. This would cause the terminal commands to execute, rendering the person's display unreadable until they reset it. Later versions of talk blocked flash attempts and alerted the user that one had taken place. Later it became clear that, by sending different terminal commands, it is even possible to have the user execute commands. As it has proven impossible to fix all programs that output untrusted data to the terminal, modern terminal emulators have been rewritten to block this attack, though some may still be vulnerable.