Кіріспе

1984 жылғы ғылыми фантастикалық фильм
фильм

"Терминатор" – Джеймс Кэмеронның режиссерлік еткен, Кэмерон мен Гейл Энн Хёрд жазған және Хёрд продюсерлік еткен 1984 жылғы американдық ғылыми фантастикалық әрекет фильм. Басты рөлде Арнольд Шварценеггер – 2029 жылдан 1984 жылға уақытқа кері жіберілген, Сара Коннорды (Линда Хамильтон) өлтіруге жіберілген кибернетикалық саскін. Сараның туылмаған ұлы бір күні Skynet деп аталатын жауымдас жасанды интеллекттен адамзатты құтқарады. Кайл Риз (Майкл Биен) – Сараны қорғау үшін уақытқа кері жіберілген сарбаз. Сценарий Кэмерон мен Хёрдке жатқызылады, ал қосымша жазушы Уильям Уишер Жр. "қосымша диалог" үшін марапатталды. Кэмерон фильмнің идеясын өзінің алғашқы фильмі "Пиранья II: Шаруашылық" (1982) фильмін Римде түсіріп жатқанда көрген түсінен алған және осы идеяны Уишермен бірлесіп дамытқан. Ол жобаның құқықтарын New World Pictures компаниясының түлегі Хёрдке фильмді өзі режиссерлік етсе ғана өндіріске алатын шартымен сатты. Хёрд ақырында Orion Pictures компаниясымен тарату туралы келісімге келді, ал Hemdale Film Corporation компаниясының атқарушы продюсерлері Джон Дейли мен Дерек Гибсон фильмнің қаржыландыруын және өндірісін ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Бастапқыда Риз рөліне Orion компаниясы Шварценеггерді қарастырған, бірақ ол Кэмеронмен дос болғаннан кейін басты рөлге келісті. Түсірілім көбінесе Лос-Анджелесте түнде өтті, бірақ Шварценеггердің "Қаршылаушы Конан" (1984) фильміндегі міндеттемелеріне байланысты кейінді. Осы уақытта Кэмерон "Рэмбо: Бірінші қан – ІІ бөлім" (1985) және "Жаугерлер" (1986) фильмдерінің сценарийлерін жазуға үлкерді. Фильмнің арнайы эффекттерін, миниатюралар мен тоқтатылған анимацияны Стэн Уинстон мен Джин Уоррен кіші басқарған суретшілер тобы жасады. Премьераға дейін төмен күтілімдерге қарамастан, "Терминатор" АҚШ прокатында екі апта бойы көшбасшы болды және 6,4 миллион долларлық бюджетке қарсы 78,3 миллион доллар жинады. Бұл фильм Кэмеронның кино мансабын бастады және Шварценеггердің жетекші актер ретінде беделін нығайтты. Фильмнің сәттілігі бірнеше жалғастар, телесериал, комикстер, романда мен бейне ойындардан тұратын франшизаға әкелді. 2008 жылы "Терминатор" АҚШ Ұлттық кино реестрінде сақтау үшін Конгресс кітапханасы таңдады.

Сюжет

Киборг 2029 жылдан 1984 жылғы Лос-Анджелес қаласына жіберіледі; Терминатор деп аталатын қаскөй, адам еркек кейпінде маскировкаланып, Сара Коннор есімді әйелді іздеуге және өлтіруге бағдарламаланған. Ал жеке, Кайл Риз есімді солдат та келіп, оны тоқтатуға тырысады, екеуі де оқ-дәрі мен киім-кешек ұрлайды. Телефон анықтамасынан мекенжайларды іздегеннен кейін Терминатор Сараның атымен аталатын әйелдерді жүйелі түрде өлтіреді, содан кейін нағыз Сараның ізін түнгі клубқа дейін созады, бірақ оны Риз құтқарады. Екеуі көлік ұрлап қашады, Терминатор ұрланған полицей машинасымен оларды қуалайды. Олар тұраққа жасырынып, Риз Сараға Cyberdyne Systems жасаған Skynet деп аталатын жасанды интеллектілі қорғаныс желісі жақын арада өзін-өзі танып, адамзатты құрту үшін жаһандық ядролық соғыс бастайтынын түсіндіреді. Сараның болашақ ұлы Джон аман қалғандарды біріктіріп, Скайнетке және оның механикалық күштеріне қарсы қарсылық қозғалысын жетектейді. Қарсылықтың жеңісіне азық болғанда, Скайнет Терминаторды уақытқа кері жіберіп, Сараны жоюға, осылайша Джонның дүниеге келуіне бөгет қояды. Терминатор – өте тиімді және табанды өлтіру машинасы, дауысты мінсіз еліктей алады және адам сияқты көріну үшін тірі тіндермен жабылған берік металл эндоскелеті бар. Полиция Риз бен Саранды Терминатормен болған келесі кездесуден кейін ұстайды. Терминатор полицей бөліміне шабуыл жасап, Сараны іздеу кезінде бірнеше офицерлерді өлтіреді. Риз мен Сара қашып, тағы бір көлік ұрлап, мотельде жасырынады, онда бірнеше құбырлы бомба жинап, келесі қадамын жоспарлайды. Риз Джон берген фотосуретте Саранды көргеннен бері оны сүйгенін және оған деген махаббаты үшін уақытқа саяхаттағанын мойындайды. Сара оның сезіміне жауап беріп, оны сүйеді, олар жыныстық қатынасқа түсіп, Джонды ұсынады. Терминатор Сараның анасына қоңырау шалу арқылы оның орнын анықтайды. Олар Ризбен бірге мотельден пикаппен қашып кетеді, ал Терминатор оларды мотоциклмен қуалайды. Қуғын кезінде Риз Терминаторға құбырлы бомба лақтырғанда оқтан ауыр жарақат алады. Сара Терминаторды мотоциклінен құлатады, бірақ жүк көлігін басқаруды жоғалтады, ол аударылып кетеді. Терминатор, қазір қанға батқан және қираған, танк жүк көлігін ұрлап, Саранды қағып өтіп кетуге тырысады, бірақ Риз құбырлы бомбаны жүк көлігінің шланғына тығып, оны жарылып, Терминаторды эндоскелетіне дейін айналдырады. Ол оларды Cyberdyne-ге тиесілі зауытқа қуып жетеді, онда Риз оны шатастыру үшін машиналарды іске қосады, бірақ ол ақырында оларды табады. Риз содан кейін оның ортасына соңғы құбырлы бомбасын тығып, оны жарылып тастайды, бірақ өміріне қауіп келтіреді. Оның әлі де жұмыс істейтін денесі Сараны қуып жетеді, бірақ ол оны біржола жою үшін гидравликалық пресске тартып алады. Бірнеше айдан кейін Джонды күтіп жүрген Сара Мексика арқылы саяхаттап, оған аудиотаспалар жазады. Бензин құю станциясында бір ұл оның суретін түсіреді, дәл сол суретті Джон кейін Ризге сыйлайды, ол оны сатып алады. Газ станциясының иесі дауыл жақындап келе жатқанын айтады, ал Сара оған қарсы тұруға дайын екенін, адамзаттың Скайнетке қарсы болашақ соғысына сілтеме жасайды.

Актерлік құрам

Арнольд Шварценеггер Терминатор рөлінде, адам кейпіндегі кибернетикалық андроид, Сара Коннорды өлтіру үшін өткенге жіберілген. Майкл Биен – Кайл Риз, Скайнетке қарсы тұрушылардың мүшесі, Сараны қорғау үшін өткенге жіберілген. Линда Хамильтон – Сара Коннор, жас қызметкер, асханадағы официант, Терминатордың нысанасы, ол болашақта қарсылық күштерінің көшбасшысы Джонның анасы болады. Пол Уинфилд – Эд Тракслер, Сараны қорғауға тырысатын полиция лейтенанты. Ланс Хенриксен – Хэл Вукович, Лос-Анджелес полиция департаментінің қызметкері. Бесс Мотта – Джинджер, Сараның бөлмедесі, Терминатор оны қателікпен Сара деп ойлап өлтіреді. Рик Россович – Мэтт, Джинджердің жігіті, Терминатор оны да жояды. Эрл Боен – доктор Питер Сильберман, криминалды психолог. Басқа актерлердің арасында Шон Шеппс – Нэнси, Сараның асханадағы әріптесі; Дик Миллер – қару дүкенінің сатушысы; кәсіби бодибилдер Франко Колумбу – болашақтағы Терминатор; Билл Пакстон және Брайан Томпсон – Терминатор кездесіп, жоятын панктер; Марианна Мюллерлейл – Терминатор өлтіретін "Сара Коннор" есімді тағы бір әйел; Рик Айелло – Терминатор Сараны тапқан жергілікті түнгі клубтың күзетшісі; және Билл Уишер – Ризге шабуыл жасау және қашу туралы хабарлаған полиция қызметкері, Терминатор оны есінен айырып, машинасынан айырылады.

Даму

Италияның Рим қаласында «Piranha II: The Spawning» (1982) фильмінің түсірілімі кезінде режиссер Камерон ауырып, ас үй пышақтарын ұстаған металл дене жарылыстан шығып келе жатқанын түсінеді. «Halloween» (1978) слэшер фильмін аз бюджетпен түсірген Джон Карпентерден шабыттанған Камерон, арманын слэшер стиліндегі фильм жазу үшін «іске қосылатын платформа» ретінде пайдаланды. Камеронның агенті қорқынышты фильмнің алғашқы тұжырымын ұнатпай, басқа бір жобамен айналысуын сұрады. Содан кейін Камерон агентінен бас тартты. Камерон Калифорниядағы Помонаға оралып, ғылыми фантастика жазушысы Рэндалл Фрейкстің үйінде тұрып, «Терминатор» сценарийінің жобасын жазды. Камеронның ықпалында 1950 жылдардағы ғылыми фантастика фильмдері, 1960 жылдардағы «The Outer Limits» фантастикалық телесериалы, сондай-ақ «The Driver» (1978) және «Mad Max 2» (1981) сияқты заманауи фильмдер болды. Сценарийді дамыту үшін Камерон өзінің досы Билл Уишерді шақырды, оның оқиға айтуға ұқсас көзқарасы бар еді. Камерон Уишерге Сара Коннор және полиция бөлімі туралы сахналарды жазуды тапсырды. Уишер Камероннан алыс тұрғандықтан, екеуі телефон арқылы жазғандарын таспаға түсіріп, идеялармен бөлісті. Фрейкс пен Уишер кейіннен фильмнің АҚШ-та шыққан романының авторы болды. Сценарийдің бастапқы жоспары өткенге екі Терминаторды жіберуді көздеді. Біріншісі фильмдегі Терминаторға ұқсас болса, екіншісі сұйық металдан жасалған және оны қадімгі қарумен жою мүмкін емес еді. Камерон сол кездегі технология сұйық Терминаторды жасауға қабілетсіз деп ойлады және бұл идеяны «Terminator 2: Judgment Day» (1991) фильмінде Т-1000 кейіпкері пайда болғанға дейін сақтап қалды. Гейл Энн Хёрд Джеймс Камероннан «Терминатордың» құқықтарын бір долларға сатып алды. Камерон Хёрдке құқықтарды бір долларға сатты, бірақ егер ол режиссер болса ғана фильмді өндіріске қоятынына уәде берді. Хёрд сценарийге түзетулер енгізді және фильмде сценарийші ретінде көрсетілді, бірақ Камерон ол «ешқандай нақты жазу жұмысын жасамағанын» айтты. Кейін Камерон құқықтарды бір долларға сату шешіміне өкінді. Камерон мен Хёрдтың бұрын Корманмен жұмыс істеген және қазір «Orion Pictures» (қазір «MGM» құрамында) компаниясында жұмыс істейтін достары болды. «Orion» Камерон басқа жерден қаржылай қолдау тапса, фильмді таратуға келісті. Сценарийді «Hemdale Film Corporation» компаниясының төрағасы және президенті Джон Дейли иеленді. Дейли және оның атқарушы вице-президенті және өндіріс жетекшісі Дерек Гибсон жобаның атқарушы продюсерлері болды. Камерон Дейлиге ұсынысын келісімді бекіту үшін жасады және оның досы Лэнс Хенриксен кездесуге ертерек келді, Терминатор сияқты киініп, оның мінезін сомдады. «Терминатордың» бастапқы бюджеті 4 миллион доллар болды, кейіннен ол 6,5 миллион долларға дейін көтерілді. «Hemdale» компаниясынан басқа, «Pacific Western Productions», «Euro Film Funding» және «Cinema '84» фильмнің шығарылымынан кейін өндіріс компаниялары ретінде көрсетілді.

Кастинг

Кайл Риз рөліне Орион АҚШ-та танымалдылығы артып келе жатқан, бірақ сонымен қатар шетелде де танымал болатын актерді іздеді. «Орион» компаниясының негізін қалаушы Майк Медавой Арнольд Шварценеггермен кездесіп, оның агентіне «Терминатор» сценарийін жіберді. Студия директоры Майк Медавой О.Дж. Симпсонды ұсынды, бірақ Кэмерон сол кезде Симпсонның кісі өлтіруші рөлін ойнауына сенбеді. Кэмерон Шварценеггермен кездесуге келісті және оны кастингтен шығару үшін жоспар жасады: оны ұрысқа шақырып, «Хемдейл» компаниясына оралып, рөлге жарамсыз деп тағайындауды көздеді. Алайда, Кэмерон Шварценеггердің актерлік шеберлігіне қызығушылық танытты, ол кейіпкерді қалай ойнау керектігі туралы әңгімелеп берді. Содан кейін Кэмерон оның бейнесін дәптерге сызуды бастады және Шварценеггерден үндемеуін, тыныш тұруын сұрады. Кездесуден кейін Кэмерон Дейлиге Шварценеггердің Риз рөліне жарамайтынын, бірақ «ол керемет Терминатор болатынын» айтты. Шварценеггер фильмге аса қызығушылық танытпады; «Конан-жойғыш» түсірілімінде берген сұхбатында одан «Терминатор» киімдеріне тиесілі аяқ киім туралы сұрады. Шварценеггер: «Мен қазір бірнеше аптаға созылатын фильм түсіріп жатырмын», - деп жауап берді. Ол өзінің «Тотальды еске алу» атты естеліктерінде бастапқыда күмәнмен қарағанын, бірақ қазіргі заманғы фильмде робот рөлін ойнау – «Конан-варвардан» өзгеше жаңа тәжірибе болар еді, ал фильм сәтсіз аяқталса, оның мансабына зиян келтірмейтінін айтты. Кейіннен GQ журналына берген сұхбатында ол студиямен бірге оны тағы бір B класты экшн фильм ретінде қарастырғанын мойындады, себебі «Жыл бұрын «Exterminator» шықты, енді «Терминатор» шықты, енді не болады деген сияқты». Тек фильмнің алғашқы монтаждаудан 20 минутынан кейін ғана ол «бұл шынымен де қарқынды, бұл керемет, мен бұрын мұндай нәрсені көрген емеспін» деп ойлады және «бұл біз ойлағаннан да үлкен болуы мүмкін» деп түйіндеді. Рөлге дайындалу үшін Шварценеггер үш ай бойы қарумен жаттығу жасап, оларды қолдануға үйренді. Риз рөліне рок-музыкант Стинг сияқты басқа да актерлер ұсынылды. Риз рөліне қарастырылғандардың қатарында Кристофер Рив, Мэтт Диллон, Курт Рассел, Трит Уильямс, Томми Ли Джонс, Скотт Гленн, Майкл О’Киф және Брюс Спрингстин болды. Кэмерон Майкл Биенді таңдады. Биен, жақында «Таксиші» фильмін көрген және Аль Пачино, Роберт Де Ниро және Роберт Редфорд сияқты актерлермен бірге ойнауға ұмтылған, бастапқыда фильмді әдемі емес деп санады. Бірақ Кэмеронмен кездескеннен кейін ол ойын өзгертті. Хард: «Аудицияға келгендердің көпшілігі соншалықты қатал болды, сіз Сара Коннор мен Кайл Риздің арасындағы адамдық байланысқа сенбедіңіз. Олардың махаббатқа уақыты аз болды. Көптеген адамдар келді, бірақ олар рөлді орындай алмады». Риз кейіпкеріне ену үшін Биен Екінші дүниежүзілік соғыстағы Польша қарсылық қозғалысын зерттеді. Сценарийдің алғашқы беттерінде Сара Коннор «19 жаста, кішкентай және нәзік ерекшеліктері бар. Сәл кемшіліктерімен әдемі, қол жетімді. Ол бөлмеге кіргенде қонақтарды тоқтатпайды, бірақ сіз онымен танысқыңыз келеді. Оның осалдығы тіпті өзі де білмейтін күшті жасырады». Лиза Лэнглоиске рөл ұсынылды, бірақ ол «Слаггердің әйелі» фильмін түсіріп жатқандықтан бас тартты. Дженифер Джейсон Ли, Мелисса Сью Андерсон және Джессика Харпер де Сара Коннор рөліне қарастырылды. Розанна Аркетт пен Лия Томпсон да бұл рөлге үміткер болды. Кэмерон Ланс Хенриксенге Вукович рөлін берді, өйткені Хенриксен фильмге қаржы табуға көмектескен. Арнайы эффектілерді түсіру үшін Кэмерон «Крестный отец» және «Таксист» фильмдерінде жұмыс істеген Дик Смитты шақырды. Смит Кэмеронның ұсынысын қабылдамай, өзінің досы Стен Уинстонды ұсынды.

Түсірілім

Терминатор фильмінің түсірілімі 1983 жылдың басында Торонтода басталуға тиіс еді, бірақ продюсер Дино Де Лаурентис Шварценеггердің келісімшартындағы оны тоғыз айға қолжетімсіз ететін опцияны қолданғанда тоқтап қалды, ол «Коннан-жойқын» фильмін түсіріп жатқан кезде. Күту кезеңінде Кэмерон «Рэмбо: Бірінші қанның екінші бөлігі» сценарийін жазуға шарт жасады, «Терминатор» сценарийін жетілдірді және продюсерлер Дэвид Гиллер мен Уолтер Хиллмен кездесіп, 1986 жылы шыққан «Чужой» фильмінің жалғасы туралы талқылады. «Орион» студиясының араласуы шектеулі болды. «Орион» ұсынған екі ұсыныстан бірі – Риске ит тәрізді андроид қосу, бірақ Кэмерон одан бас тартты, ал екіншісі – Сара мен Ристің арасындағы махаббат сезімін күшейту, оны Кэмерон қабылдады. Терминатордың келбетін жасау үшін Уинстон мен Кэмерон эскиздерді бір-біріне жіберіп алмастырып, ақырында Кэмеронның Римде салған түпнұсқа суретіне ұқсас дизайнды таңдады. Уинстон жеті суретшінің тобына Терминатордың қуыршағын жасауға алты ай жұмыс тапсырды; ол алдымен саздан, содан кейін болат тіреулермен нығайтылған гипстен жасалды. Бұл бөліктер содан кейін тегістеліп, боялып, хромдалды. Уинстон Шварценеггердің бетін әртүрлі поздарда силикон, саз және гипстен мүсіндеді. Фильмде Терминатордың эндоскелетіне қатысты бірнеше сахналарда тоқтатылған кадрлар қолданылды. Кэмерон көрермендерді құрылғының моделі Шварценеггердің істегенін жасай алады деп сендіргісі келді. Осы мақсатта Шварценеггердің жарақаттанып, ақсап келе жатқан көрінісі түсірілді; бұл ақсау модельге Шварценеггерді еліктеуді жеңілдетті. Фильмде және фильмнің постерінде көрсетілген тапаншалардың бірі – Эд Рейнольдс «SureFire» компаниясынан лазерлік нысананы қосу үшін өзгерткен «AMT Longslide» тапаншасы болды. Бұл құрылғының жұмыс істейтін және жұмыс істемейтін нұсқалары жасалды. Фильм түсірілген кезде диодты лазерлер қолжетімді болған жоқ; жоғары қуат талабына байланысты, нысанадағы гелий-неон лазеріне Шварценеггер қолмен қосатын сыртқы қуат көзі қажет болды. Рейнольдс жоба үшін алған жалғыз сыйлығы – фильмнің жарнамалық материалдары екенін айтады. 1984 жылдың наурыз айында фильм Лос-Анджелесте түсіріле бастады. Кэмерон Шварценеггер түсірілім алаңында болғанда фильмнің стилі өзгергенін сезді, ол: «Фильм өмірден гөрі үлкен көрініске ие болды. Мен түсірілім алаңында өзім жасамасам деп ойлаған нәрселерді істеп жүрдім – жай ғана қорқынышты, бірақ енді олар тым әсем болып шықты» деді. «Терминатор» фильмінің көптеген әрекет сахналары түнде түсірілді, бұл күн шығар алдында тартымды түсірілім кестесіне әкелді. Түсірілім басталғанға бір апта бұрын Линда Гамильтонның білезігі ауысып кетті, нәтижесінде түсірілім кестесінде Гамильтонның жүгіруі керек болған сахналар мүмкіндігінше кейінге қалдырылды. Гамильтонның білезігі күнде таспамен оралып, фильм түсірілімінің көп бөлігінде ол ауырып жүрді. Шварценеггер «Мен қайтып келемін» деген сөзді өзгертуге тырысты, өйткені «Мен» деген сөзді айту оған қиын болды. Кэмерон «Мен қайтып келемін» деген сөзді «Мен қайтып келе жатымын» деп өзгертуден бас тартты, сондықтан Шварценеггер бұл сөзді мүмкіндігінше жақсы айтуға тырысты. Кейіннен ол осы сөзді өзінің мансабында көптеген фильмдерде айтты. «Терминатор» фильмінің түсірілімі аяқталғаннан кейін кейбір пост-өндірістік кадрлар қажет болды. Оларға Терминатордың Сара Коннордың пәтерінен тыс жерде жүргені, Ристің дене қапқа салынуы және Терминатордың басының престе қирауы кірді.

Музыка

Терминатор саундтрегін Брэд Фидел синтезаторда орындады және шығарды. Фидель Горфайн/Шварц агенттігінде жұмыс істеді, онда жаңа агент Бет Донахью Кэмеронның «Терминатор» фильмінде жұмыс істеп жатқанын біліп, оған Фидельдің музыкасының кассетасын жіберді. Фидель Камерон мен Хёрдпен бірге фильмнің көрсетіліміне шақырылды. Музыканың көбісі тікелей орындалды. Ол «көңілді», ал «алдаулы түрде қарапайым» мелодия Prophet 10 синтезаторына жазылған деп сипатталды. Фидель Риз бен Коннор полиция бөлімшесінен қашқандағы «батырлық сәт» үшін лайықты музыка жазды. Камерон бұл тақырыпты қабылдамады, себебі ол көрермендердің қызығуын жоғалтады деп ойлады. Фильмнің алғашқы көрсетілімінде актерлердің агенттері продюсерлерден фильмді сыншыларға көрсетуді талап етті. Камерон «Терминатордың» «жазғы және Рождестволық блокбастерлер арасындағы нарыққа қатысты» сәттілікке жеткенін айтты. «Бірақ кішкентай тоғандағы үлкен балық болу, керісінше, жақсы». «Терминатор» АҚШ пен Канадада 38,3 миллион доллар, ал басқа елдерде 40 миллион доллар жинап, жалпы әлемдік кассасы 78,3 миллион долларды құрады. Time журналының Ричард Корлисі фильмде «сенімсіздер мен әрекетке құмар жанкүйерлерді қанағаттандыру үшін жеткілікті технологиялық жаңалықтар бар» деді. Time журналы «Терминаторды» 1984 жылғы «10 үздік» тізіміне қосты. Orange Coast журналында «Терминатордың ерекшелігі – оның үздіксіз кернеуі. Бастапқы минуттардан бастап оқиғаны дамытуға уақыт кетпейді, тек әрекет пен зорлық-зомбылық, бұл Dirty Harry фильмінің оңайлатылған нұсқасы сияқты, түсіндірме жоқ; тек қару, қару және тағы да қару» делінген. 1985 жылғы Cinefantastique журналының мамыр айындағы санында фильм «бір уақытта туынды да, түпнұсқа да бола алады, себебі «Жол сарбазынан» кейін жанрда мұндай шамадан тыс қантөгіс көрінбеді» және «Кэмеронның ақылға сыймайтын тәсілі оны ізделіспен қадағалайтын тауарға айналдырады» деп жазылған. Ұлыбританияда Monthly Film Bulletin журналы фильмнің сценарийін, арнайы эффектілерін, дизайнын және Шварценеггердің ойынын жоғары бағалады. Колин Гренланд «Imagine» журналы үшін «Терминаторды» қарап шығып, оны «керемет SF қорқынышты фильмі» деп атады. Ол былай деді: «Линда Хамильтон қауіп-қатерде болған әйел ретінде өзінің аман қалу күшін тапқандығы үшін таңғажайып, ал Арнольд Шварценеггер тоқтатылмайтын киборг ретінде керемет». Басқа сыншылар фильмнің зорлық-зомбылығы мен оқиғаны баяндау сапасын сынады. The New York Times газетінің журналисі Джанет Маслин фильмді «ерекше талғаммен жасалған B-фильм» деп сипаттады. «Оның көп бөлігі күмәнді және жекеленіп тұр, тек міндетті хаос ғана жалықтырады. Соңғысы тым көп, көлік қуу, атыс және мырза Шварценеггердің жолына келетіннің бәріне қатыгездікпен соққы беруі». Pittsburgh Press фильмге теріс пікір жазып, оны «Өрт көшелері мен Blade Runner сияқты көркем сұмдыққа толы фильмдердің бірі» деп атады. Chicago Tribune газеті фильмге екі жұлдыз беріп, «кейде қорқынышты түрде зорлық-зомбылық пен күмән тудырады, ал кейде өзімен күлдіреді. Бұл шизоидтық стиль көмектеседі, ғылыми фантастиканың сюжеті тым баяу немесе диалог тым әзілге айналған кезде аз ғана юмор сыйлайды». Newhouse News Service фильмді «жаман, зорлық-зомбылық, өркөкірек» деп атады. Шотландиялық жазушы Гилберт Адейр фильмді «соңғы дәрежеде қорқынышты» деп атап, оны «жасанды нацизмге» ұқсатып, «фашизмнің, моданың және қызығушылықтың қасиетсіз қоспасынан» туындаған деп айыптады.

Ретроспективті

1991 жылы Entertainment Weekly журналының Ричард Шикель фильмді қарап, оған "А" бағасын беріп, "бастапқыда біршама кеңейтілген, бірақ жомарт және күшті картина болып көрінген нәрсе, қазір өте жақсы кішкентай фильм болып көрінеді" деп жазды. Ол оны "1980-ші жылдардың ең өзгеше фильмдерінің бірі және жасалған ең жақсы ғылыми-фантастикалық фильмдердің бірі болып қала береді" деді. 1998 жылы Halliwell's Film Guide "Терминаторды" "тартымды, бірқатар жағымсыз, бірақ күшті комикс оқиғасы" деп сипаттады. Film4 оған бес жұлдыз беріп, "Джеймс Камерон мен Арнольд Шварценеггердің мансабын биіктерге көтерген ғылыми-фантастикалық триллер. Қызықтылығын әлі де жоймаған" деп атады. TV Guide фильмге төрт жұлдыз беріп, оны "таң қалдыратын тиімді картина, оның шағын бюджеті ескерілгенде одан да әсерлі" деп сипаттады. Empire оған бес жұлдыз беріп, "көрген көрермендерден қызығушылықты оятуда, басты кейіпкер мақсаттарын орындауындай тиімді" деді. AllMovie дерекқоры оған бес жұлдыз берді, "Джеймс Камеронды әрекет, арнайы эффекттер және мифтік интрига шебері ретінде орнықтырды, ал Арнольд Шварценеггерді 1980-ші жылдардың мықты жұлдызына айналдырды" деді. Алан Джонс Radio Times журналына бес жұлдыз берді, "максималды қызығушылық алғашқы кадрдан басталады және динамикалық қызығушылық соңғы, жүйкелерді кернеуге дейін сақталады. Зейінділігімен және естілген әдемі тілімен, бұл ғылыми-фантастикалық әрекеттің тамаша үлгісі" деп жазды. The Guardian газетінің Питер Брэдшоу оған бес жұлдыз берді, "осы картинаның күшімен Камерон Карпентер мен Спилбергпен тең тұра алады. Өкінішке орай, ол мағынасыз және нашар жалғастар тізімін тудырды, бірақ алғашқы Терминатор өте жақсы, керемет энергиямен және қызығушылықпен көзге түседі".

Плагиат және оның салдары

Жазушы Харлан Эллисон "фильмді жақсы көргенін, одан қатты әсер алғанын" айтты, бірақ сценарийдің "Әскер" атты жазған қысқа әңгімесі мен "The Outer Limits" телесериалының бір бөлігіне негізделгенін сенді және авторлық құқықтың бұзылуы үшін сотқа бермекке уәде берді. Orion компаниясы 1986 жылы мәмілеге келді, Эллисонға белгісіз сомада ақша төледі және фильмнің кейінгі таралымдарына оның есімін қосты. Бірақ Эллисон "Терминатордың" "Шыны қолды жыннан" емес, "Әскерден" көшірме екенін нақты айтты.

Тематикалық талдау

Психоаналитик Дарьян Лидер "Терминаторды" киноның еркектік ұғымын қалай бейнелегенін көрсететін мысал ретінде қарастырады; ол былай деп жазады: Бізге еркек болу үшін еркектің биологиялық денесі ғана жеткіліксіз екені қайта-қайта көрсетіледі: оған қосымша нәрсе қажет. Яғни, адам болу үшін денемен қатар символдық нәрсе керек, ол толығымен адамгершілікке жатпайды. Сондықтан "The Six Million Dollar Man" фильмінен бастап, адам-машина мотиві жиі кездеседі.

"Терминатор" жасанды интеллекттің үстемдігі мен көтерілісінің әлеуетті қауіптерін де зерттейді. Болашақта роботтар өздерін-өздеріне жетеді, адам билігін мойындамайды және адамзатты жою қажет деп шешеді. Бұл тақырыптың әсері соншалықты күшті, осыдан "Терминатор" роботы жасанды интеллект қаупінің ең көп таралған бейнесіне айналды.

Мұра

Терминатор Rotten Tomatoes шолу агрегатор веб-сайтындағы кәсіби шолулар бойынша мақұлдау рейтингісіне ие, оның орташа рейтингісі құрайды. Сыншылардың консенсусы: "Таң қалдырарлық экшн-сахналары, тартымды режиссурасы және аяусыз жылдамдығымен Терминатор ғылыми фантастика мен әрекет фильмдеріне әсерін тигізе беретіні анық". Metacritic (салмақты орташа есеппен) 21 сыншының бағасы бойынша Терминаторға 100 балдан 84 балл берді, бұл "көпшіліктің жоғары бағалауын" көрсетеді. Терминатор үш Сатурн сыйлығын жеңіп алды: үздік ғылыми-фантастикалық фильм, үздік макияж және үздік сценарий. Фильм сондай-ақ Америка кино институтынан мойынды алды, AFI-нің "100 жыл – 100 қызықты сәттер" тізімінде 42-орынға ие болды, бұл Американың ең қоздыратын фильмдерінің тізімі. Терминатор кейіпкері AFI-нің "100 жыл – 100 батыр және жауыз" тізіміндегі ең ұлы кино жауыздарының 22-сі деп танылды. Шварценеггердің "Мен қайтып келемін" деген сөзі қанатты сөз болып, AFI бойынша ең ұлы кино цитаталардың 37-сі деп дауыс берілді. 2005 жылы Total Film оны жасалған ең жақсы фильмдердің 72-сі деп атады. Шварценеггердің өмірбаясын жазған Лоренс Лимер Терминатордың "қара түсті ғылыми фантастиканың бір буынға әсер еткен маңызды фильм екенін және бұл Арнольдтың ең жақсы рөлдерінің бірі болғанын" жазды. 2008 жылы Empire журналы Терминаторды "Барлық уақыттың 500 ең ұлы фильмі" тізіміне енгізді. Empire сондай-ақ T-800-ді "Ең ұлы кино кейіпкерлерінің 100-і" тізімінде 14-орынға қойды. 2008 жылы Конгресс кітапханасы Терминаторды "мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп таныды және оны АҚШ Ұлттық кино тізіміне сақтау үшін іріктеді. 2010 жылы Independent Film & Television Alliance фильмді соңғы 30 жылдың ең маңызды 30 тәуелсіз фильмінің бірі деп таңдады. 2015 жылы Терминатор "Көруге тиіс 1001 фильм" кітабына енді. 2019 жылы Radio Times басылымындағы Хью Фуллертон оны франшизадағы алты фильмнің ішіндегі екінші ең жақсы фильм деп атады, "Терминатор 1984 жылы шыққан кезде керемет, түпнұсқа және шынайы түрде қорқынышты фильм болды, және әсерлі эффектілер оның әсерін жойған жоқ". 2021 жылы /Film-нің Далин Роуэлл оны Камеронның мансабындағы төртінші ең жақсы фильм деп атады, "Оның қарқыны мен сюжеттік құрылымы жалғасы сияқты тығыз болмаса да, Терминатор мәдениеттің ең танымал туындыларының бірі болып қала береді". Syfy-тің Фил Пирелло оны "Ең қорқынышты ғылыми фантастика фильмдерінің 25-і" тізімінде жетінші орынға қойды, "Камерон жанрды және Шварценеггердің мансабын Терминатормен мәңгілікке өзгертті, бұл ғылыми фантастиканы, әрекетті және қорқынышты фильм элементтерін Голливудтан шыққан ең жақсы туындылардың біріне біріктіретін шиеленіске толы фильм. [ ] Камеронның жақсы құрылымдалған сценарийі таза, майсыз және шиеленістің көптігімен толы, бұл оны бүгінгі күнге дейін классика болып қалуына көмектеседі".

Тауарлар

1984 жылы фильмнің саундтрегі жарық көрді, оған Брэд Фиделдің музыкасы және клуб сахналарында қолданылған поп және рок әндері енді. Шоун Хатсон фильмнің романына негізделген туындысын жазды, ол 1985 жылғы 21 ақпанда Лондон қаласындағы Star Books баспасынан шықты; ал Рэндал Фрейкс және Уильям Вишер Bantam/Spectra үшін басқа романына негізделген туындысын жазды, ол 1985 жылғы қазанда жарық көрді. 1988 жылдың қыркүйегінде NOW Comics фильм бойынша комикс шығарды. 1990 жылы Dark Horse Comics фильм оқиғасынан 39 жыл өткеннен кейін комикс жариялады. «Терминатор» фильміне негізделген бірнеше бейне ойын 1991 және 1993 жылдар аралығында түрлі Nintendo және Sega жүйелері үшін шығарылды.

Жалғасы

Бес жалғасы "Терминатор" фильмінен кейін жарық көрді: "Терминатор 2: Сот күні" (1991), "Терминатор 3: Машиналардың көтерілісі" (2003), "Терминатор: Құтқару" (2009), "Терминатор: Жаратылысы" (2015) және "Терминатор: Қараңғы тағдыр" (2019), бірақ ешқайсысы "Терминатор" немесе "Терминатор 2" фильмінің табысын қайталаған жоқ. Шварценеггер "Терминатор: Құтқару" фильмінен басқа барлық фильмдерге қайтып келді, ал Камерон мен Гамильтон "Терминатор 2" оқиғаларының тікелей жалғасы болған "Қараңғы тағдыр" үшін ғана түсті. "Терминатор 2" фильмінен кейінгі басқа жалғастарға қарағанда сыншылар тарапынан жақсы бағаланғанына қарамастан, "Қараңғы тағдыр" да сәтсіздікке ұшырады. Сарапшылар көрермендердің қызығуын жоғалтуын "Терминатор 2" фильмінен бері сериалдың сапасының төмендеуіне және оны қайтадан бастау әрекеттеріне байланысты деп түсіндірді. "Терминатор: Сара Коннор жылнамасы" (2008–2009) телесериалы да "Терминатор 2" оқиғасынан кейін өрбуді, ал "Терминатор 3" және одан кейінгі оқиғаларды ескермейді.