Нигериялық Англикан шіркеуі

Кіріспе

Нигериядағы Англикан шіркеуі – Нигериядағы Англикан шіркеуі. Бұл Англия шіркеуінен кейін, шомылдырылған мүшелерінің саны бойынша (қатысушылар саны емес) Англиялық қауымдағы екінші ірі провинция. 2016 жылы шіркеу мүшелерінің саны "18 миллионнан астам" екенін, ал Нигерияның жалпы халқы 190 миллионнан астам адамды құрайтынын мәлімдеді. Бұл "қауымдағы ең ірі провинцияға" жақын. Белсенді мүшелерінің саны бойынша Нигерия шіркеуінде шамамен 2 миллион шомылдырылған мүше бар. Кембридж университеті баспасынан шыққан "Англикандық зерттеулер журналында" жарияланған зерттеуге сәйкес, Нигерияда 4,94 миллионнан 11,74 миллионға дейін англикан бар. Нигерия шіркеуі Африка құрлығындағы ең ірі Англикан провинциясы болып табылады, Сахара асты Африкадағы англиканның 41,7% құрайды және "белсенді мүшелерінің саны бойынша қауымдағы ең үлкені болуы мүмкін". 2002 жылдан бері Нигерия шіркеуі 14 шіркеулік провинцияға бөлінген. 2002 жылы 91 епархия мен епископтың саны 2013 жылғы қаңтарға дейін 161-ге дейін жылдам өсті. Әкімшілік штаб-пәтері Абуджа қаласында орналасқан. Архиепископ Генри Ндукуба 2020 жылы шіркеудің приматы болды.

Тарих

Христиан діні Нигерияға 15 ғасырда Португалиядан келген Августин және Капуцин монахтары арқылы келді. Англия шіркеуінің алғашқы миссиясы тек 1842 жылы Генри Таунсендтің Бадагриде құрылған болатын. 1964 жылы Кентербери архиепискобы Чарльз Лонгли Нигер миссиясы үшін епископ Сэмюэл Ажайи Кроутерді тағайындады, осылайша ол Нигер аумақтарының алғашқы африкалық епискобы және епискобы болды, кейіннен оның штаб-пәтері Онитшада орналасқан Батыс Экваторлық Африка епархиясы деп аталды. Батыс Экваторлық Африка епархиясы Лагос епархиясы (1919) және Нигер епархиясы (1920) болып бөлінді. Екі епархиядан (Лагос және Нигер) кейіннен тағы 14 епархия пайда болды. 1979 жылы 24 ақпанда Нигерияның он алты епархиясы Нигерия шіркеуіне бірікті, ол жаңадан құрылған Англиялық қауымның провинциясы болды, Тимоти О. Олуфосой, ол кездегі Ибадан епискобы, оның алғашқы архиепискобы, приматы және митрополиті болды. 1980-1988 жылдар аралығында тағы сегіз епархия құрылды. 1986 жылы оның орнын 1999 жылға дейін басқаратын Нигерияның екінші приматы және митрополиті болған Дж. Абиодун Адетилойе иеленді. 1989 жылы Нигерияның жаңа астанасы аумағында Абуджа епархиясы құрылды, оның бірінші епископы Питер Акинола болды. 1990 жылдар Нигерия шіркеуінің евангелизациясы онжылдық болды, ол Мина, Кафанчан, Кацина, Сокото, Макурд, Йола, Майдугури, Баучи, Эгбадо және Ифе миссионерлік епархиялары үшін миссионерлік епископтарды тағайындаудан басталды. 1993 және 1996 жылдар аралығында ол тоғыз епархия құрды: Оке Осун, Сабонгидда Ора, Солтүстік Окигве, Оңтүстік Окигве, Икале Илаже, Кабба, Нневи, Эгбу және Солтүстік Нигер дельтасы. 1996 жылдың желтоқсан айында солтүстікте тағы бес миссионерлік епархия қосылды – Кэбби, Дутсе, Даматуру, Джалинго және Отукпо – және олардың алғашқы епископтары сайланды. 1997 және 1998 жылдары тағы төрт епархия құрылды; Усаса, Абакалики, Угелли және Солтүстік Ибадан. 1999 жылы Нигерия шіркеуі 13 жаңа епархияны қосты; шілдеде төрт (Оджи өзені, Идеато, Ибадан Оңтүстік және Оффа), қарашада сегіз (Лагос батысы, Экити батысы, Гусау, Гомбе, Нигер дельтасы батысы, Гвагвалада, Лафия және Бида) және желтоқсанда Олег. Осылайша 10 жыл ішінде 27 жаңа тұрақты епархиялар және 15 миссионерлік епархиялар құрылды. Кентерберий архиепискобы Нигерия шіркеуі Англия қауымының ішіндегі ең жылдам өсіп келе жатқан шіркеу деп жариялады. 1997 жылы Нигерия шіркеуі үш шіркеулік провинцияға бөлінді (төменде қараңыз). 2000 жылы архиепископ Питер Акинола архиепископ Адетилойдің орнын басып, Нигерия шіркеуінің жетекшісі болды. Оның бірінші іс-әрекеттерінің бірі 400 епископ, діни қызметкерлер, діндарлар мен Аналар одағының мүшелерін жинап, Нигерияның бұрынғы президенті Эрнест Шонеканның төрағалығымен Нигерия шіркеуінің көрінісін әзірлеу болды. Визиясы: Нигерия шіркеуі (Англикан қауымы) Киелі кітапқа негізделген, рухани серпінді, бірлікте, тәртіпте, өзін-өзі қамтамасыз ететін, прагматикалық евангелизмге, әлеуметтік қамқорлыққа және Мәсіхтің шынайы сүйіспеншілігін бейнелейтін шіркеу болады. Іс-қимыл бағдарламасына литургияның қосымша аудармалары, дінге және ғибадат ету бостандығын қамтамасыз ету үшін заңдық қолдауды құру, теологиялық колледждер мен университеттерді құру, барлық епархиялар үшін интернетке қол жеткізу, евангелистерді, діни қызметкерлер мен олардың әйелдерін оқыту, әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламалары, ауруханалар, орта мектептер, сауаттылық курстары және коттедждік өндірістерді құру кірді. 2005 жылы Нигерия шіркеуінің көзқарасының мақсаттарының бірі ретінде Ойодағы шіркеудің иелігіндегі Ажай Кроутер университетіне Нигериядағы жеке университет ретінде жұмыс істеу үшін лицензия берілді.

Christianity came to Nigeria in the 15th century through Augustinian and Capuchin Friars from Portugal. The first mission of the Church of England was, though, only established in 1842 in Badagry by Henry Townsend. In 1964, Charles Longley, the then Archbishop of Canterbury consecrated Rev Samuel Ajayi Crowther Bishop for the Niger mission, thus becoming the first African Bishop and Bishop of the Niger Territories, which was subsequently renamed Diocese of Western Equatorial Africa with its headquarters in Onitsha. The Diocese of Western Equatorial Africa was divided into Diocese of Lagos(1919) and Diocese on the Niger(1920). The two existing dioceses (Lagos and on the Niger) later gave birth to additional 14 dioceses. On 24 February 1979, the sixteen dioceses of Nigeria were joined in the Church of Nigeria, a newly founded province of the Anglican Communion, with Timothy O. Olufosoye, then Bishop of Ibadan, becoming its first archbishop, primate and metropolitan. Between 1980 and 1988, eight additional dioceses were created. In 1986, he was succeeded by J. Abiodun Adetiloye who became the second primate and metropolitan of Nigeria, a position he would hold until 1999. In 1989 the Diocese of Abuja was created on the area of the new capital of Nigeria with Peter Akinola as first bishop. The 1990s was the decade of evangelization for the Church of Nigeria, starting with the consecration of mission bishops for the mission dioceses of Minna, Kafanchan, Katsina, Sokoto, Makurdi, Yola, Maiduguri, Bauchi, Egbado and Ife. Between 1993 and 1996 the primate founded nine dioceses; Oke Osun, Sabongidda Ora, Okigwe North, Okigwe South, Ikale Ilaje, Kabba, Nnewi, Egbu and Niger Delta North. In December 1996 five more mission dioceses were added in the north — Kebbi, Dutse, Damaturu, Jalingo and Otukpo — and their respective first bishops elected. In 1997 and 1998 four more dioceses were established; Wusasa, Abakaliki, Ughelli and Ibadan North. In 1999 the Church of Nigeria added 13 new dioceses; four in July (Oji River, Ideato, Ibadan South and Offa), eight in November (Lagos West, Ekiti West, Gusau, Gombe, Niger Delta West, Gwagwalada, Lafia and Bida) and Oleh in December. So within 10 years there were 27 new regular dioceses and 15 mission dioceses created. The Archbishop of Canterbury declared the Church of Nigeria to be the fastest growing church in the Anglican Communion. In 1997 the Church of Nigeria was split into three ecclesiastical provinces (see below). In 2000, Archbishop Peter Akinola succeeded Archbishop Adetiloye as primate of the Church of Nigeria. One of his first actions as primate was to get together 400 bishops, priests, lay members and members of the Mothers' Union to elaborate a vision for the Church of Nigeria under the chairmanship of Ernest Shonekan, a former President of Nigeria. The vision elaborated was:
The Church of Nigeria (Anglican Communion) shall be; Bible based, spiritually dynamic, united, disciplined, self supporting, committed to pragmatic evangelism, social welfare and a Church that epitomizes the genuine love of Christ. The program of action included among others additional translations of the liturgy, establishing a lay fundraising team, establishing a legal support to ensure freedom of religion and worship, establishing theological colleges and universities, internet access for all dioceses, training evangelists, priests and their wives, social welfare programs, hospitals, secondary schools, literacy courses and setting up cottage industries. In 2005, as one of the goals of the Vision of the Church of Nigeria, the church owned Ajayi Crowther University in Oyo was granted license to operate as a private university in Nigeria on 7 January 2005.

Бастапқылар

Он төрт архиепископтың әрқайсысы өз провинцияларында метрополиттік билікке ие. Олардың бірі қосымша Примат болып табылады және "Барлық Нигерияның Приматы" деген атақты алып жүреді. Нигерия шіркеуінің приматтары:

Аты Жылдар
Тимоти О. Олуфосой 1979–1986
Жозеф Абиодун Адетилой 1986–1999
Питер Акинола 2000–2010
Николас Окох 2010–2020
Генри Ндукуба 2020

Англикандық қайта құру

Нигерия шіркеуі АҚШ-тың Епископальдық шіркеуі мен Канаданың Англикан шіркеуінің либералды бейімділіктеріне қарсы тұрып келеді, бұл гомосексуалдықты және гомосексуалды дін қызметкерлерін қабылдауға әкелді. Шіркеу сондай-ақ Англия шіркеуінің бір жынысты қатынастар мен бір жынысты қатынастағы дін қызметкерлерін, соның ішінде азаматтық одақтардағы некелерін қабылдауына қарсылық білдірді. Бұрынғы примат Питер Акинола Англикан қауымындағы консерваторлардың көшбасшысы ретінде танымал болды. Жұбайы бар гей-еркек Джин Робинсон Нью-Гэмпшир епархиясының епископы болып тағайындалғаннан кейін, ол бұл шара Англикан қауымын бөлінуі мүмкін деп ескертті. Алғашқы қадам ретінде шіркеу 2003 жылдың 21 қарашасында АҚШ-тың Епископальдық шіркеуімен «бұзылған қарым-қатынаста» екенін жариялады. 2005 жылдың қыркүйегінде Нигерия шіркеуі конституциясын қайта жазды, осы арқылы Англикан қауымын өз көзқарасы бойынша қайта анықтады – енді «Кентербери архиепископымен қарым-қатынастағы провинциялар» емес, «бір қасиетті, католик және апостолдық шіркеудің тарихи сенімін, ілімін, құрметті және тәртібін ұстанып, сақтайтын барлық Англикан шіркеулері, епархиялары мен провинциялары» деп белгіледі. Сондай-ақ 2005 жылы архиепископ Акинола Англия шіркеуін бір жынысты азаматтық серіктестіктегі дін қызметкерлеріне рұқсат бергені үшін сынады, ол «бір жынысты некелерді барлық жағынан, бірақ тек атауымен ғана ұсынады және азаматтық одаққа тіркелген гей дін қызметкерлерінің жыныстық қатынастан бас тарту туралы уәде беруі «толыққанды орындалмайды» және «алдау мен мазаққа шақырады» деді. 2021 жылы архиепископ Ндукуба «АҚШ, Канада және Ұлыбританияның Епископальдық шіркеулерінің» іс-әрекеттеріне қарсылығын және GAFCON-ға адалдығын қайталады. 2005 жылдың 12 қарашасында шіркеу Реформацияланған Епископальдық шіркеу және Американың Англикан провинциясымен, екі консервативті топпен «Конкордат келісімін» жасады. 2006 жылдың қазан және желтоқсан айларында Вирджиниядағы бірнеше Епископальдық шіркеулер гомосексуализмге қатысты ұстанымдарына наразылық білдіріп, АҚШ-тың Епископальдық шіркеуімен қарым-қатынасын үзді және Солтүстік Америкадағы Англикандардың шақыруы арқылы Нигерия шіркеуіне қосылды. Бұл шақыру Нигерия шіркеуінің АҚШ-тағы нигериялық англикандықтарды қолдау үшін бастаған миссиясы еді. Қазіргі уақытта ол көбінесе нигериялық емес, теологиялық тұрғыдан консервативті американдық англикандықтардан тұрады және бастапқыда екі епископтың бақылауымен құрылды: епископ Мартин Миннс және суффраган епископ Дэвид Бена, олар бір мезгілде Нигерия шіркеуінің епископтары болып табылады. Нигерия шіркеуі қазіргі уақытта Солтүстік Америкадағы Англикан шіркеуімен толық қарым-қатынаста. Ол 2009 жылдың маусым айында АҚШ-тың Епископальдық шіркеуі мен Канаданың Англикан шіркеуінің либералды бейімділіктеріне консервативті балама ретінде құрылды. Нигерия шіркеуі құрған ACNA үшін төрт жаңа американдық епархияның біріншісі, CANA миссионерлік епископының бақылауымен, 19 тамызда 2012 жылы архиепископ Николас Окох ашты. Қазір Нигерияның Солтүстік Америкалық миссиясы ретінде қайта құрылған CONNAM негізінен нигериялық иммигранттардан тұратын АҚШ-тың екі епархиясынан тұрады. 2022 жылы ACNA мен Нигерия шіркеуі арасында қақтығыс туды, өйткені Нигерия шіркеуінің епископы наразылық көтеріп, ACNA қауымының мүшелеріне шабуыл жасады деген хабар бар. Нигерия шіркеуі архиепископ Николас Окох басқарып, бірнеше архиепископтар мен епископтарды қамтитын 470 адамнан тұратын делегацияны 2013 жылдың 21-26 қазанында Найробиде өткен GAFCON II-ге қатыстырды. Нигерия шіркеуі 2018 жылдың 17-22 маусымында Иерусалимде өткен GAFCON III-те 472 мүшеден тұратын делегациямен өкілдік етті, бұл кез-келген англикандық провинциядан ең ірі делегация болды.

The Church of Nigeria has continuously opposed the liberal inclinations of the Episcopal Church of the United States and the Anglican Church of Canada, which led to the acceptance of non celibate homosexuality and non celibate homosexual clergy. The church has also opposed the decisions made by the Church of England to accept celibate same sex relationships and clergy in celibate same sex relationships, including civil unions. The former primate, Peter Akinola, become prominent as a leader of conservatives within the Anglican Communion. After the ordination of a partnered gay man, Gene Robinson, as a bishop of the Diocese of New Hampshire, in the United States, he threatened that it was a measure that could split the Anglican Communion. As a first step, the church declared itself in "impaired communion" with the Episcopal Church USA on 21 November 2003. In September 2005 the Church of Nigeria reworded its constitution to redefine, from its point of view, the Anglican Communion, no longer as "Provinces in communion with the See of Canterbury" but instead "all Anglican Churches, Dioceses and Provinces that hold and maintain the ‘Historic Faith, Doctrine, Sacrament and Discipline of the one Holy, Catholic, and Apostolic Church'." Also in 2005, Archbishop Akinola criticised the Church of England for allowing clergy in same sex civil partnerships saying that "[it] proposes same sex marriage ‘in everything but name’ and that the proposal to extract a promise from gay clergy who register for civil unions to abstain from sexual relations is ‘totally unworkable’ and 'invites deception and ridicule'." In 2021, Archbishop Ndukuba reiterated the church's opposition to actions within the churches of "The Episcopal Church of the USA, Canada, [and the] UK " and his commitment to GAFCON. On November 12, 2005, the church entered into a "Covenant of Concordat" with the Reformed Episcopal Church and the Anglican Province of America, two conservative groups of Anglican origin but outside the Anglican Communion, which do not recognize the Episcopal Church USA. In October and December 2006, several Episcopal churches in Virginia declared themselves out of communion with the Episcopal Church USA due to their opposition to their stance on homosexuality and joined the Church of Nigeria through the Convocation of Anglicans in North America, a mission originally started by the Church of Nigeria to support Nigerian Anglicans in the United States. It now mostly consists of non Nigerian, theologically conservative American Anglicans, and initially began under the oversight of two bishops; Bishop Martyn Minns and a suffragan bishop, David Bena, who are simultaneously bishops of the Church of Nigeria. The Church of Nigeria is currently in full communion with the Anglican Church in North America, founded in June 2009, launched as a conservative alternative to the liberal tendencies of the Episcopal Church of the United States and the Anglican Church of Canada. The first of four new American dioceses for the ACNA established by the Church of Nigeria, under the oversight of the missionary bishop of CANA, was the Missionary Diocese of the Trinity which was inaugurated on 19 August 2012 by Archbishop Nicholas Okoh. Now reconstituted as the Church of Nigeria North American Mission, CONNAM consists of two U. S. dioceses primarily composed of Nigerian immigrants. In 2022, conflict emerged between the ACNA and the Church of Nigeria as a bishop from the Church of Nigeria led a mob and reportedly attacked members of the ACNA congregation. The Church of Nigeria took a 470 members delegation, led by Archbishop Nicholas Okoh and including several archbishops and bishops to the GAFCON II, that took place from 21 to 26 October 2013, in Nairobi, Kenya. The Church of Nigeria was represented at GAFCON III, held in Jerusalem, on 17–22 June 2018, by a 472 members delegation, the largest from any Anglican province.

Әйелдердің діни қызметке тағайындалуы

Нигерия шіркеуі әйелдерді дін қызметкері немесе епископ қызыметіне бекітуді мойындамайды. 2010 жылы архиепископ Николас Око әйелдерді шектеулермен диакондыққа бекітуге рұқсат берді.

Экуменикалық қатынастар

2009 жылдың қазан айында Нигерия шіркеуінің басшылығы Ватиканның наразы болған дәстүршіл англикандықтар үшін жеке ординариаттар құру ұсынысына жауап ретінде, экуменикалық диалогты құптаса да және Рим-католик шіркеуімен ортақ моральдық теологияға ие болса да, Африкадағы консервативті англикандықтардың рухани және пасторлық қажеттіліктерін қазіргі GAFCON құрылымдары толыққанды қанағаттандыратынын мәлімдеді.