Кіріспе
Оргазмға жеткілікті стимуляция болса да, оргазмға жете алмау.
Аноргазмия – бұл адамның жеткілікті стимуляцияға қарамастан оргазмға жете алмайтын жыныстық дисфункцияның бір түрі. Аноргазмия әйелдерде (4,6 пайыз) ерлерге қарағанда әлдеқайда көп кездеседі және жас ерлерде өте сирек болады. Бұл мәселе менопаузадан өткен әйелдерде жиірек кездеседі. Жыныс мүшелерін кесу (кез келген жыныста), жыныс мүшелеріне жасалған хирургиялық араласыптың салдары, кіші келеңге зақымдану (мысалы, өрмелеу қабырғасына, велосипедке немесе гимнастика құрылғысына құлаудан туындаған жарақат), гормоналды дисбаланс, толық гистерэктомия, жұлын зақымдануы, cauda equina синдромы, жатыр эмболизациясы, босану кезіндегі жарақаттар (қынды жарып алу табиғи жолмен немесе щипцет немесе сорғы қолдану арқылы немесе үлкен немесе толық жабылмаған эпизиотомия арқылы), вульводиния және жүрек-қан тамырлары аурулары.
Есірткі әсерінен пайда болған
Аноргазмияның әйелдер мен ерлерде жиі кездесетін себебі антидепрессанттарды, әсіресе селективті серотонинді кері сіңіру ингибиторларын (СИОИ) қолдану. СИОИ-дың жанама әсері ретінде аноргазмия туралы хабарлау дәл болмаса да, зерттеулер мұндай препараттарды қолданушылардың 17–41% жыныстық дисфункцияның әлдебір түріне тап болатынын көрсеткен. Аноргазмияның тағы бір себебі – кокаин қолдану және опиаттарға, әсіресе героинге тәуелділік.
Негізгі аноргазмия
Алғашқы аноргазмия – оргазмды ешқашан сезінбеген жағдай. Бұл әйелдерде жиі кездеседі, бірақ гладипудендальдық (бульбокаверноздық) рефлексі жоқ ерлерде де болуы мүмкін. Осы жағдайға тап болған әйелдер кейде жыныстық қозбаның салыстырмалы түрде төмен деңгейіне қол жеткізе алады. Қан тамырларының толуынан туындағандықтан, көңілсіздік, тынышсыздық, кіші кезеңде жамбас аймағында ауыру немесе ауырлық сезімі пайда болуы мүмкін. Кейде оргазмға жетуге кедергі келтіретін ешқандай анық себеп болмайды. Мұндай жағдайларда әйелдер, мейірімді, тәжірибелі серіктері болса да, жеткілікті уақыт пен жеке кеңістікке ие болса да, жыныстық қанағатқа әсер ететін медициналық мәселелердің жоқтығына қарамастан, оргазмға жете алмайтындарын айтады. Әйелдердің шамамен 15%-ы оргазмға жетуде қиындықтарды бастан өткерсе, АҚШ-тағы әйелдердің 10%-ы ешқашан оргазмға жеткен емес. Әйелдердің 29%-ы өз серіктерімен әрқашан оргазмға жетеді. Кейбір әлеуметтік теоретиктер оргазмға жете алмаудың себебі әйелдердің жыныстық құштарлығының қате екен деген психоәлеуметтік түсініктермен байланысты болуы мүмкін деп санайды және бұл түсінік Виктория дәуіріндегі шектеулерден туындаған. Бұл көзқарас, әсіресе көбірек шектеулі ортада тәрбиеленген әйелдерге, табиғи және дені сау жыныстық сезімді сезінуге кедергі келтіруі мүмкін.
Екіншілік аноргазмия
Екіншілік аноргазмия – оргазмға жету қабілетінің жоғалуы (алғашқы аноргазмиядан өзгеше, ол оргазмға ешқашан жетпеген адамды көрсетеді) немесе бұрынғы деңгейдегі оргазмға жету қабілетінің жоғалуы. Мұның себебі алкоголизм, депрессия, қайғы, кіші кезең операциясы (мысалы, толық гистерэктомия) немесе жарақаттар, белгілі бір дәрілер, қысыммен ұстау, ауру, менопаузамен байланысты эстроген тапшылығы немесе зорлау болуы мүмкін.
Простатектомия
Екіншілік аноргазмия простатектомиядан өткен еркектердің шамамен 50% -ында, ал радикалды простатектомиядан өткендердің 80% -ында кездеседі. Мұның себебі көбінесе жыныстық мүше аймағына қызмет ететін және простата безінің жанынан өтетін негізгі жүйкелердің зақымдалуы болып табылады. Простата безін алып тастау осы жүйкелерге зақым келтіруі немесе оларды толығымен жоюы мүмкін, бұл жыныстық жауап беруді тым қиын жасайды.
Аноргазмияның жағдайы
Кейбір жағдайларда оргазмға жететін адамдар, басқа жағдайларда жете алмайды. Адам бір түрлі тітіктеуден оргазмға жете алады, бірақ басқа түрлісінен емес, бір серіктеспен оргазмға жетеді, бірақ екіншісімен емес, немесе белгілі бір жағдайларда ғана, немесе белгілі бір түрде немесе мөлшерде алдағы ойынмен ғана оргазмға жете алады. Мұндай жиі кездесетін айырмашылықтар қалыпты жыныстық өрнек шеңберінде болады және проблемалық деп есептелмеуі керек. Жағдайлық аноргазмиядан мазасыздық сезінетін адамды, шаршау, эмоционалдық алаңдаушылық, қызығушылық болмағанда жыныстық қатынасқа түсуге қысым көрсету, немесе серіктің жыныстық дисфункциясы сияқты оргазмға жетуіне әсер ететін факторларды жеке және серіктесімен бірге зерттеуге ынталандыру керек. Пенис-вагинальды жыныстық қатынас кезінде әйелдерде салыстырмалы түрде жиі кездесетін жағдайлық аноргазмияның кезінде, кейбір жыныстық терапевтер жұптарға жыныстық қатынас кезінде қолмен немесе вибратормен тітіктеуді қосуды, немесе әйелдің үстінен жатқан позыцияны пайдалануды ұсынады, себебі бұл пенис немесе ұялы симфиз немесе екеуі арқылы клиторды көбірек тітіктеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ әйелге қозғалысты жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді.
Диагностика
Аноргазмияны тиімді емдеу себебіне байланысты. Психологиялық сексуалдық жарақат немесе шектелулерге тап болған әйелдерге психосексуалдық кеңес беру ұсынылуы мүмкін, оны жалпы тәжірибелі дәрігерге (ГП) бағыттау арқылы алуға болады. Нақты психологиялық себебі жоқ аноргазмиясы бар әйелдерді аурудың жоқтығын анықтау үшін дәрігер тексеруі керек. Сонымен қатар, қан талдауы жасалуы тиіс (толық қан есебі, бауыр функциясы, эстрадиол, жалпы тестостерон, SHBG, FSH/LH, пролактин, қалқанша безі функциясы, липидтер және аш қарындағы қан қанты) диабет, овуляцияның болмауы, қалқанша безінің жеткіліксіз қызметі немесе гормоналдық дисбаланс сияқты басқа да жағдайларды тексеру үшін.
Емдеу
Ерлердегі эректильді дисфункция сияқты, әйелдердегі жыныстық функцияның жетіспеушілігі гормоналды тепе-теңдікті түзету үшін гормоналды жамдар немесе таблеткалар, клиторальды вакуумдық сорғы құрылғылары және қан ағынын, жыныстық сезімді және қоздырылуды жақсарту үшін дәрі-дәрмектермен емделуі мүмкін. Осы зерттеуде тоғыз әйелдің сегізіне 50 мг силденафил қажет болды, ал тоғызыншы әйелге 100 мг силденафил қажет болды. ССЖС (селективті серотониннің кері сіңірілуін тежегіштер) салдарынан туындаған аноргазмиясы бар әйелдер үшін тағы бір нұсқа – варденафилді қолдану. Варденафил – 5-ші типті фосфодиэстераза (ФДЭ5) ингибиторы, ол қанағаттануға көмектеседі және ерлерде пенистің эрекциясын жақсартады. Дегенмен, әйелдердің жыныстық дисфункциясын емдеуде қолданылатын препараттың тиімділігі туралы пікір қарама-қайшы. Варденафил силденафилге ұқсас, бірақ варденафил арзан және кейбір сақтандыру жоспарларында қамтылуы мүмкін. А.К. Эштонның зерттеуі көрсеткендей, бір әйелдің жағдайында варденафилдің әсері силденафилге қарағанда тиімділігі жағынан ғана емес, сонымен қатар варденафил арзан және жыныстық дисфункцияны жою үшін кішірек доза қажет. Қазіргі уақытқа дейін Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) варденафилді тек ерлерге қолдануға рұқсат берді. Ұлттық денсаулық институты (NIH) мәлімдегендей, йохимбин гидрохлориді адамдарға жасалған зерттеулерде эректильді дисфункциядан немесе ССЖС қолданудан (мысалы, аноргазмия) туындаған ерлердің импотенциясын емдеуде тиімді болуы мүмкін. Жарияланған мәліметтерде ол ерлердегі оргазмдық дисфункцияны емдеуде тиімді екені көрсетілген. Допамин D2 рецепторларының агонисті, пролактин өндірісін тежейтін каберголин кішкентай зерттеуде аноргазмиясы бар субъектілердің үштен бірінде оргазмды толыққанды қалпына келтірді, ал тағы үштен бірінде оргазмды ішінара қалпына келтірді. Шешікті деректерге сүйенсек, амантадин ССЖС салдарынан туындаған жыныстық дисфункцияны жеңілдетуге көмектеседі. ССЖС-ге байланысты аноргазмияны емдеу үшін ципрогептадин, буспирон, стимуляторлар, мысалы амфетаминдер (антидепрессант бупропионды қоса), нефазодон және йохимбин қолданылды. ССЖС дозасын азайту аноргазмия мәселелерін де шеше алады.