Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кениялық философ Джон Сэмюэл Мбити (1931–2019) – кениялық, христиан дінін ұстанатын философ және жазушы. Ол англикандық пастор болған және «қазіргі африка теологиясының әкесі» деп есептеледі.
Kenyan philosopher
John Samuel Mbiti (1931–2019) was a Kenyan born Christian philosopher and writer. He was an ordained Anglican priest, and is considered "the father of modern African theology".
Ерте өмір
Джон Мбити 1931 жылғы 30 қарашада Шығыс Кенияның Китуи округіне қарасты Муланго қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы – екі шаруа, Самуэль Мутуви Нгаанги және Валеси Мбанди Киимба. Ол алты баланың бірі болды және қатаң христиандық ортада тәрбиеленді. Оның христиандық тәрбиесі Африка ішкі шіркеуі арқылы білім алуына көмектесті. Ол Найробидегі Альянс орта мектебінде оқыды және 1953 жылы Макерере университетін бітірді. Мбити АҚШ-та академиялық білімін жалғастырып, 1956 жылы Род-Айленд штатындағы христиандық либералды өнер мектебі – Баррингтон колледжінен бакалавр дәрежесін, ал 1957 жылы теология бакалавры дәрежесін алды. Содан кейін ол Кембридж университетінде теология ғылымының докторы ғылымын қорғады, ол 1963 жылы бітірді. К. Ф. Д. Мульдің жетекшілігімен жасалған докторлық диссертациясы «Африкалық қоғамдарға христиандық дін терең және берік сіңіп, тиімді жауап беру үшін қандай шаралар қабылдануы керек?» деген сұраққа жауап іздеді.
John Mbiti was born on 30 November 1931 in Mulango, Kitui County, eastern Kenya. His parents were two farmers, Samuel Mutuvi Ngaangi and Valesi Mbandi Kiimba; He was one of six children and was raised in a strong Christian environment. His Christian upbringing encouraged his educational journey through the African Inland Church. He attended Alliance High School in Nairobi and continued his education at University College of Makerere where he graduated in 1953. Mbiti furthered his academic education in the US and received his Bachelor of Arts degree in 1956 and a Bachelor of Theology degree in 1957 from Barrington College, a Christian liberal arts school in Rhode Island. He then earned his Doctor of Philosophy in theology at the University of Cambridge, from where he graduated in 1963. Supervised by C. F. D. Moule, his doctoral work sought to answer the question, "How can African societies be effectively evangelized so that the Christian faith can penetrate deeply and firmly into the African soil?"
Кейінгі өмір және өлім
Мбити 1964 жылдан 1974 жылға дейін Уганданың Макерере университетінде дін және теология пәнін оқытты, содан кейін Швейцарияның Богис-Боссейдегі Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің экуменикалық институтының директоры болды. Ол әлемнің көптеген университеттерінде қонақ профессор болып жұмыс істеді және философия, теология және африкалық ауызша дәстүрлер туралы көптеген еңбектер жариялады. Мбитидің "Африка діндері мен философиясы" (1969) атты маңызды еңбегі дәстүрлі африкалық діни идеялардың "шайтандық және христиандыққа қарсы" екендігі туралы христиандық пікірге алғаш рет қарсы келді. Оның дәстүрлі діндерге деген ықыласы кең көлемді далалық зерттеулерге негізделген. Мбити осы діндерді түсіндіруде берік христиандық тұрғыда екенін нақты айтты және оның жұмысының бұл аспектісі кейде қатаң сынға ұшырады. Мбитидің ғылыми қызығушылықтары Африка мен Азиядағы теология және экуменизмді қамтыды. Ол сонымен қатар құрлықтың әртүрлі аймақтарынан жиналған африкалық мақал-мәтелдер жинағын жасауға қатысты. 2005 жылдан бастап 2019 жылы қайтыс болғанға дейін Мбити Берн университетінің құрметті профессоры және Швейцарияның Бургдорф қаласындағы зейнеткерлікке шыққан пастор болды. Ол Верэна Мбити Зигенталерге үйленген, оның төрт баласы мен бес немересі бар. Мбити 2019 жылдың 5 қазанында Бургдорф қаласында дүние салды.
Mbiti taught religion and theology in Makerere University, Uganda, from 1964 to 1974 and was subsequently director of the World Council of Churches' Ecumenical Institute in Bogis Bossey, Switzerland. He held visiting professorships at universities across the world and published extensively on philosophy, theology and African oral traditions. Mbiti's seminal book, African Religions and Philosophy (1969), was the first work to challenge Christian assumption that traditional African religious ideas were "demonic and anti Christian". His sympathetic treatment of traditional religions was based on massive field work. Mbiti was clear that his interpretation of these religions was from a firmly Christian perspective, and this aspect of his work was sometimes severely criticized. Mbiti's research interests included theology in Africa and Asia, and ecumenism. He also collaborated on a book of African proverbs, collected from across the continent. From 2005 up until his death in 2019, Mbiti was an emeritus professor at the University of Bern and a retired parish minister to the town of Burgdorf, Switzerland. He was married to Verena Mbiti Siegenthaler and had four children and five grand children. Mbiti died in Burgdorf on 5 October 2019.
Діни қызмет
Кембридж университетін бітіргеннен кейін ол Англия шіркеуінің англикан дін қызметкеріне бекітілді. 1964 жылы Макеререге оралғанға дейін Англияда приход дін қызметкері болып қызмет етті. 1980 жылдан 1996 жылға дейін Мбити Швейцарияның Бургдорф қаласында приход пасторы болды және 1983 жылдан бастап Берн университетінде оқытумен бірге жұмыс істеді.
After graduating from Cambridge University he was ordained an Anglican priest of the Church of England. He served as a parish priest in England until he returned to Makerere in 1964 to teach traditional African religions. From 1980 to 1996 Mbiti was a parish minister in Burgdorf, Switzerland and taught at the same time from 1983 onwards at the University of Bern.
Академиялық жұмыс
Мбити Макерере университетіне оралып, 1964 жылдан 1974 жылға дейін африкалық дәстүрлі діндерді оқытты. Осы уақытта ол өзінің алғашқы кітабын – «Африка діндері мен философиясы» (1969) атты еңбегін жазды. Оның бірінші кітабындағы басты мақсаты – африкалық дәстүрлі діндердің христиандыққа қарсы, зұлымдыққа толы құндылықтарға негізделген деген кең таралған пікірге қарсы тұру және дәстүрлі африкалық діндердің христиандық, ислам, иудаизм және буддизммен тең құрметке лайық екенін көрсету болды. Ол бұл тұжырымын Киелі кітаптағы барлық нәрсенің жаратылысы – Құдай екендігіне, демек Құдайдың өзін барлық жаратылысқа ашқандығына негіздеді. Мбитидің африкалық дәстүрлі діндер туралы білімі шектеулі болды, себебі ол мұндай діндердің терең ауызша дәстүрлеріне байланысты оның негіздері туралы бұрынғы дәрістерден хабарсыз еді. Ол оқыту үшін жеке зерттеу жүргізуге мәжбүр болды. Ол өрістегі зерттеулер жүргізе отырып, 300-ден астам африкалық халықтар мен тайпалардан мәліметтер жинады. Студенттерінің өтінішімен ол жинаған зерттеулерін, жазбаларын және дәрістерін 1969 жылы жарық көрген алғашқы кітабында біріктірді. Макерередегі қызметтен кейін ол әлемнің көптеген университеттерінде қонақ профессоры болып жұмыс істеді, онда философия, теология және африкалық ауызша дәстүрлер туралы кітаптар жазуын жалғастырды.
Mbiti returned to Makerere University, where he taught African traditional religion from 1964 to 1974. While he was here he wrote his first book, African Religions and Philosophy (1969). His primary focus in his first book was to challenge the widely held views that African traditional religions were rooted in demonic anti Christian values and to stress that traditional African religions deserve the same respect as Christianity, Islam, Judaism, and Buddhism. He based his claim on his knowledge that in the Bible, God is the creator of all things, therefore meaning that God has revealed himself to all things. Mbiti had little knowledge of African Traditional religion, as he was unaware of previous lectures regarding its foundations due to the deep oral traditions of such religions. He sought out his own personal research to teach the class. He gathered ideas from over 300 African peoples or tribes while conducting field research. Being asked by his students for a collection of his research compelled him to compile his notes and lectures into his first book, which was published in 1969. Following his career at Makerere, he held visiting professorships at universities across the world where he continued publishing books on philosophy, theology and African oral traditions.
Сындар
Мбити өз аргументтерін Батыс қалыптастырған интеллектуалдық тұрғыда ұсынғаны үшін Уганда жазушысы Окот п'Битек тарапынан сынға ұшырады. Оның ең басты сын-пікірі – Африкалық космологиялардың ақырында христиандық Құдай туралы көзқараспен, яғни Оның құдіретті, барлық жерде болу және мәңгілік екендігімен сәйкес келетіні болды. П’Битек өзінің "Африкалық діндер Батыс ғылымында" атты кітабында африкалық дәстүрлі діндердің ауылдағы қатарлы африкалықтар үшін танылмас нәрсеге айналғанын жазды. Мичиган университетінің тарих және Африка зерттеулері профессоры Дерек Петерсонның сөзіне сүйенсек, Мбити бұл сынға жауап бермеген. Сол сияқты, Тсенай Серекеберхан Мбитиді этнофилософия дәстүріне жатқызды және Мбити африкалықтардың ішкі әлемін христиан, мұсылман немесе модернизацияланған еуропалық африкалықтардың сын көзіне ашуға тырысады деп айтты.
Mbiti faced criticism from the Ugandan writer Okot p'Bitek for casting his arguments in intellectual terms that had been established by the west. Specifically, his biggest criticism was that African cosmologies ultimately align with Christian views of God as omnipotent, omnipresent and eternal. P’Bitek wrote in his own book African Religions in Western Scholarship that the African traditional religions are beyond recognition to the ordinary Africans in the countryside. Mbiti supposedly never responded to the criticism, according to Derek Peterson, a professor of history and African studies at the University of Michigan. Similarly, Tsenay Serequeberhan placed Mbiti in the tradition of ethnophilosophy and argued that Mbiti tries to "expose the interiority of the African to the subversive gaze of the Christian, Muslim, or modernizing Europeanized African."