Ерте шәует және оның себептері

Кіріспе

Жыныстық қатынасты бастағаннан кейін эякуляция мен оргазмның тез арада пайда болуы – медициналық жағдай.

Ерте эякуляция (ЭЭ) – ер адамның жыныстық қатынасты бастағаннан кейін, минималді жыныстық стимуляциямен сперма шығарып (әдетте оргазмға жетуімен) кездесетін жыныстық дисфункциясы. Бұл жағдай ерте себу, жылдам эякуляция, жылдам оргазм, ерте оргазм және (тарихи тұрғыдан) ejaculatio praecox деп те аталады. "Ерте" деген ұғымды біркелкі анықтайтын нақты шешім жоқ, бірақ Халықаралық жыныстық медицина қоғамы сарапшыларының пікірінше, енуден кейін шамамен бір минут ішінде эякуляция жасау – осы жағдайдың белгісі. ЭЭ-мен күресетін еркектер көбінесе эмоционалдық және қарым-қатынас мәселелеріне тап болады, ал кейбіреулері ұяттан жыныстық қатынасқа түсуден жаңылғандықтан бас тартады. Әйелдер еркектерге қарағанда ЭЭ-ні аз мәселе деп санайды, бірақ бірнеше зерттеулер бұл жағдай әйел серіктестерге де ыңғайсыздық тудыратынын көрсетіп тұр.

Себеп

Ерте шығудың себептері нақты белгісіз. Көптеген теориялар ұсынылған, соның ішінде ерте жас кезінде ұсталмау үшін жылдам мастурбациялау, өзін көрсетуге қатысты алаңдаушылық, пассивті-агрессивті мінез-құлық немесе жыныстық қатынастың аз болуы; бірақ осы теориялардың ешқайсысын қолдайтын нақты дәлелдер жоқ. Ерте шығуға себеп болатын бірнеше физиологиялық механизмдер бар деп болжанады, олар серотонин рецепторлары, генетикалық бейімділік, қапақтың жоғары сезімталдығы және жүйке өткізудің ерекшеліктері кіреді. Ғалымдар ерте шығудың кейбір түрлеріне генетикалық байланыс бар деген күдікпен ұзақ уақыттан бері келеді. Дегенмен, өмір бойы ерте шығуға жауапты генді анықтау бойынша жүргізілген зерттеулер әлі де нақты нәтиже берген жоқ. Мидың парагигантоцеллюлярлық ядросы эякуляцияны бақылауға қатысады деп анықталды. Простатит ерте шығуға себеп болуы мүмкін.

Механизм

Эякуляцияның физиологиялық процесі екі кезеңді қамтиды: шығарылым және бөліну. Шығарылым – бірінші кезең. Оған ампулярлық үрімтал тамырларынан, ұрық қуысынан және простата безінен сұйықтық артқы несеп құбырына түсуі кіреді. Екінші кезең – бөліну кезеңі. Ол көк шұңқыр мойнының жабылуын, содан кейін кіші таздың және көк шұңқыр бұлшық еттерінің ырғақты жиырылуын, және ер адамның сыртқы несеп құбыры сфинктерінің аралық босаңсуын қамтиды. Симпатикалық моторлық нейрондар эякуляция рефлексінің шығарылым кезеңін реттейді, ал бөліну кезеңін соматикалық және вегетативтік моторлық нейрондар жүзеге асырады. Бұл моторлық нейрондар кеуде-бел және бел-қабыршақ омыртқа миында орналасқан және эякуляциялық шегіне жеткілікті сезімталдық ақпарат орталық нерв жүйесіне түскен кезде үйлесімді түрде белсендіріледі.

Интромиссия уақыты

1948 жылғы Кинси есебінде ерлердің үштен екісінің жыныстық қатынас басталғаннан кейін екі минут ішінде шәует шығаратыны, осының жартысынан астамында осылай болатыны көрсетілген. Қазіргі зерттеулер 18-ден 30 жасқа дейінгі еркектердегі орташа жатыр ішілік шәуеттену кешігу уақытының (IELT) алты жарым минутты құрайтынын дәлелдейді. Егер бұл бұзылыс IELT-нің 2,5%-дан төменгі шегі ретінде анықталса, онда екі минуттан кем IELT ерте шәуеттенуді білдіруі мүмкін. Алайда, кейбір еркектерде IELT шамадан тыс төмен болғанымен, олар өздерінің жыныстық қабілеттеріне қанағаттанғандықтан және бақылаудың жоқтығын сезінбеуі мүмкін. Сол сияқты, IELT көрсеткіші жоғары еркектер де өздерін ерте шәуеттенушілер деп санап, ерте шәуеттенумен байланысты өмір сапасының нашарлауына тап болуы және тіпті дәрілік емес емнің нәтижесін көруі мүмкін.

Диагностика

Психикалық аурулардың диагностикалық және статистикалық нұсқаулығы, Бесінші басылым (DSM 5) ерте шәуетті "Жұптасқан жыныстық қатынас кезінде, қынапқа енгеннен кейін шамамен 1 минут ішінде және адам қаламайтын кезде болатын, тұрақты немесе қайталама шәует үлгісі" деп анықтайды, сонымен қатар бұл жағдай 6 айдан астам уақыт бойы сақталуы, клиникалық маңызды стресс тудыруы және қарым-қатынастағы мәселелермен, басқа психикалық аурумен немесе дәрілердің қолданылуымен жақсы түсіндірілмеуі керек. Бұл факторлар диагностикалық тест арқылы емес, адаммен сөйлесу арқылы анықталады.

Өзін- өзі емдеу

Көптеген еркектер ерте шәуеттенуді емдеу үшін, назарын аударту арқылы көмектесуге тырысады, мысалы, жыныстық күйзелістен ойын шығаруға тырысады. Бұл әдіс тиімді екенін көрсететін аз ғана дәлел бар, және ол екі жақта да жыныстық қанағат алуға кедергі келтіруі мүмкін. Басқа өздігінен емдеу әдістеріне: икемдеуді баяулату, мүшені толығымен шығарып алу, жыныстық қатынасқа дейін уытты сұйықтықты (сперманы) өз еркімен шығару және бірнеше презерватив қолдану жатады. Бірнеше презерватив қолдану ұсынылмайды, себебі үйкеліс салдарынан олар жиі жыртылып кетеді. Кейбір еркектер мұның көмектескенін айтады.

Жыныстық терапия

Жыныстық терапевтер бірнеше әдістерді әзірлеп, қолданды, соның ішінде Кегель жаттығулары (кіші кезең бұлшық еттерін нығайту үшін) және Мастерс пен Джонсонның "тоқтау-бастау әдісі" (еркектің жауап беруін төмендету үшін) және "сығу әдісі" (шамадан тыс қоздырылуды азайту үшін). Ерлер өздерінің қоздырылу үрдісіне жақын назар аударып, эякуляцияның жақын және тоқтатылмайтын сезім тудыратын "қайта оралу жоқ" нүктесіне дейін қалай сезінетінін білуге үйренді. Оны сезген кезде, олар серігіне сигнал беруі керек еді, ол пенистің басын бас бармағы мен көрсету саусағымен қысып, эякуляциялық рефлексті басады және еркектің ұзаққа созуына мүмкіндік береді. Сығу әдісі тиімді болды, бірақ көптеген жұптар оны қиындық тудыратын деп тапты. 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейін жыныстық терапевтер Мастерс пен Джонсонның әдісін жетілдірді, көбінесе сығу әдісінен бас тартып, "тоқтау-бастау" әдісі деп аталатын қарапайым және тиімді әдіске көшті. Жыныстық қатынас кезінде еркек оргазмға жақындап келе жатқанда сезінгенде, екі серіктес де қозғалысты тоқтатады және еркектің эякуляцияның тоқтатылмайтындығы сезімі басылғанша қозғалмай тұрады, содан кейін олар белсенді жыныстық қатынасты қайта бастауға болады. Франсуа де Каруфель мен Жиль Трудель әзірлеген ерте эякуляцияны емдеуге арналған функционалдық сексологиялық тәсіл, жыныстық белсенділікті тоқтатпай, жыныстық функцияны жақсартуға бағытталған жаңа әдіс ұсынады. Бұл емдеу, сығу және тоқтау-бастау сияқты дәстүрлі мінез-құлық әдістерінен өзгеше, жыныстық қатынас ұзақтығы, жыныстық қанағаттану және жалпы жыныстық функцияда айтарлықтай жақсаруды көрсетті. Де Каруфель мен Трудельдің (2006) зерттеуі осы тәсілдің тиімділігін көрсетеді. Сонымен қатар, ерте эякуляцияға арналған психосоциалдық араласулар туралы Кохрейн шолуы Де Каруфельдің зерттеуінің бұрмалану тәуекелі төмен екенін мойындайды, бұл оның психосоциалдық араласу зерттеулері арасындағы әдістемелік тұрақтылығын көрсетеді. Бұл мойындау функционалдық сексологиялық емдеуді ерте эякуляциямен күресіп жатқан жеке адамдар мен жұптар үшін перспективті бағыт ретінде көрсетеді, бұл саланың қазіргі заманғы және эмпирикалық негізделген емдеулерге қарай бет бұруын ұсынады.

Several techniques have been developed and applied by sex therapists, including Kegel exercises (to strengthen the muscles of the pelvic floor) and Masters and Johnson's "stop start technique" (to desensitize the male's responses) and "squeeze technique" (to reduce excessive arousal). Men were instructed to pay close attention to their arousal pattern and learn to recognize how they felt shortly before their "point of no return", the moment ejaculation felt imminent and inevitable. Sensing it, they were to signal their partner, who squeezed the head of the penis between thumb and index finger, suppressing the ejaculatory reflex and allowing the male to last longer. The squeeze technique worked, but many couples found it cumbersome. From the 1970s to the 1990s, sex therapists refined the Masters and Johnson approach, largely abandoning the squeeze technique and focused on a simpler and more effective technique called the "stop start" technique. During intercourse, as the male gets the sensation of approaching climax, both partners stop moving and remain still until the male's feelings of ejaculatory inevitability subside, at which point, they are free to resume active intercourse. The functional sexological approach to treating premature ejaculation, as developed by François de Carufel & Gilles Trudel, offers a novel method focusing on sexual function improvement without interrupting sexual activity. This treatment, distinct from traditional behavioral techniques like the squeeze and stop start methods, has demonstrated significant improvements in the duration of intercourse, sexual satisfaction, and overall sexual function. A pivotal study by De Carufel & Trudel (2006) showcases the effectiveness of this approach. Moreover, the Cochrane review on psychosocial interventions for premature ejaculation recognizes the De Carufel study as having a low risk of bias, highlighting its methodological robustness among psychosocial intervention studies. This acknowledgment points to the functional sexological treatment as a promising avenue for individuals and couples grappling with premature ejaculation, suggesting a shift towards more contemporary and empirically supported treatments in the field.

Дәрі-дәрмектер

Дапоксетин, серотонинді қайта сіңірудің селективті ингибиторы (ССИИ), бірнеше елде ерте шығуды емдеу үшін бекітілген. Басқа ССИИ препараттары да ПЭ-ні емдеу үшін белгіленбеген түрде қолданылады, оның ішінде флуоксетин, пароксетин, циталопрам, эскиталопрам және кломипрамин. Опиоидты трамадол, ерекше ауыздық анальгетик те қолданылады. Зерттеулер көрсеткендей, PDE5 ингибиторлары ССИИ-мен бірге қолданғанда тиімді. Дегенмен, кейде бұл препарат жыныс мүшесіндегі сезімді төмендетуіне және серіктес үшін (дәрі серіктеске тигендіктен) ұнамайтын жағдайға алып келуі мүмкін. Тағы бір зерттеу 21 ер адаммен жүргізілді, олар кездейсоқ таңдалып (15-і емделді, 6-ы плацебо алды) және толық бақылау деректері жиналды. Бастапқы орташа ± стандартты қатеу IELT емделуші және плацебо топтарында тиісінше 74,3 ± 31,8 және 84,9 ± 29,8 секунд болды (p=0,39). 2 айдан кейін емделуші топтағы ерлерде IELT айтарлықтай жақсарды, орташа өсім 231,5 ± 166,9 секундты құрады (95% сенімділік интервалы 139-323 секунд), бұл плацебо алған ерлерге қарағанда (94,2 ± 67,1 секунд, p=0,043) айтарлықтай жоғары болды.

Хирургиялық емдеу

Оңтүстік Кореяда әзірленген екі түрлі хирургиялық араласып кіреу ерте шығуды қанағаттандыратын емдеу үшін қолжетімді: селективті арқалық нейректомия (СДН) және гиалурон қышқылы гелін пайдалану арқылы қапақтың мөлшерін арттыру. Сүндеттеудің ерте шығуға (ПЭ) ешқандай әсері жоқ. Халықаралық жыныстық медицина қоғамының ұсынымдарында, жыныстық функцияның қанағаттандырылмайтын жоғалу қаупі және жеткілікті сенімді деректердің болмауына байланысты хирургиялық емдеу ұсынылмайды. Бұл операциялар Азия елдерінде танымал. Дегенмен, эякуляцияға қажетті уақыттың және серіктердің қалаған жыныстық қатынас ұзақтығының өзгеруіне байланысты, ПЭ-нің нақты таралу деңгейін анықтау қиын. "Америкадағы сексуалдық өмір" сауалнамаларында (1999 және 2008 жылдар), Чикаго университетінің зерттеушілері жасөспірім шақтан бастап 59 жасқа дейінгі ерлердің шамамен 30% -ы соңғы 12 айда кем дегенде бір рет ПЭ-ге тап болғанын, ал шамамен 10% -ы эректильді дисфункцияға (ЭД) шақырғанын анықтады. Ерлер арасында ЭД 60 жастан асқанда ең көп кездесетін сексуалдық мәселе болып табылады және кейбір бағалаулар бойынша жалпы ПЭ-ден де көп кездесуі мүмкін. Алайда, ерте шығу маңызды мәселе болып қалады, сауалнамаға сәйкес, 65-74 жас аралығындағы ерлердің 28 пайызы және 75-85 жас аралығындағы ерлердің 22 пайызы осы мәселеге тап болады. Жастарда ерте шығу қаупі жоғары және жас ұлғайған сайын оның жиілігі төмендейді деген жалған пікір бар. Алайда, таралу деңгейін зерттеулер ПЭ көрсеткіштерінің жас топтары бойынша салыстырмалы түрде тұрақты екенін көрсетті. Эякуляцияны бақылау мәселелері 1500 жылдан астам уақыттан бері тіркеліп келеді. 4 ғасырдағы үнділік неке нұсқаулығы "Камасутра" былай деп мәлімдейді: "Егер ер адам ұзаққа созылса, әйел оны одан да көп жақсы көреді, бірақ егер ол тез бітсе, ол оған қанағаттанбайды". Вальдингер 20 ғасырдың басындағы мамандардың пікірлерін қорытындылайды. Сексуалдық зерттеуші Альфред Кинси жылдам эякуляцияны проблема деп санамады, оны "еркектің күштілігінің" белгісі деп қарады, оны әрқашан емдеуге болмайды. Оны ауру емес, қалыпты нұсқа деп қарастыру қажеттігі туралы пікірге кейбір қазіргі зерттеушілер де қарсы шықты.

Two different surgeries, both developed in South Korea, are available to permanently treat premature ejaculation: selective dorsal neurectomy (SDN) and glans penis augmentation using a hyaluronan gel. Circumcision has shown no effect on PE. The International Society for Sexual Medicine guidelines do not recommend either surgical treatment due to the risk of permanent loss of sexual function and insufficient reliable data and these surgeries are popular in Asian countries. however, because of the variability in time required to ejaculate and in partners' desired duration of sex, exact prevalence rates of PE are difficult to determine. In the "Sex in America" surveys (1999 and 2008), University of Chicago researchers found that between adolescence and age 59, approximately 30% of men reported having experienced PE at least once during the previous 12 months, whereas about 10 percent reported erectile dysfunction (ED). In males, although ED is the most prevalent sex problem after age 60, and may be more prevalent than PE overall according to some estimates, premature ejaculation remains a significant issue that, according to the survey, affects 28 percent of men age 65–74, and 22 percent of men age 75–85. There is a common misconception that younger men are more likely to develop premature ejaculation and that its frequency decreases with age. Prevalence studies have indicated, however, that rates of PE are relatively constant across age groups. Ejaculatory control issues have been documented for more than 1,500 years. The Kamasutra, the 4th century BCE Indian marriage handbook, declares that “if a male be long timed, the female loves him the more, but if he be short timed, she is dissatisatisfied with him.”

Waldinger summarizes professional perspectives from early in the twentieth century. Sex researcher Alfred Kinsey did not consider rapid ejaculation a problem, but viewed it as a sign of "masculine vigor" that could not always be cured. The belief that it should be considered a disease rather than a normal variation, has also been disputed by some modern researchers.

Медициналық көмек

XIX ғасырда Уильям Актон 1857 жылы «сперматорея» деп аталатын жаңа симптомды қалыптастырды, яғни шамадан тыс немесе қасақана емес ұрық шығару. Бұл симптом сол кезде бойдақ болудың медициналық негіздемесі ретінде пайдаланылды. Кейіннен сперматорея ұрыққа тигізетін әсеріне байланысты басқа симптомдық жиынтықтарға жіктелді. 20 ғасырдың ортасында Зигмунд Фрейд жылдам эякуляцияның невроздың салдарынан туындайтынын, енгізіп жыныстық қатынас жасау ғана әйелдің оргазмына жетудің дұрыс жолы екенін, ал ер адамның эрекциясы әйелдің оргазмы үшін қажетті екенін айтқан, кеңінен қабылданған және күмән тудырмаған теорияларын жариялады. Онда еркектердің ерте эякуляция жасауы әйелдерге құпия жаулық сезімінен туындайды, сондықтан олар тез эякуляция жасайды, бұл оларды қанағаттандырса да, серіктестерін ренжітеді, себебі олар оргазмды осылай тез сезінуі мүмкін емес. Фрейдшілер ерте эякуляцияны психоанализ арқылы емдеуге болатынын мәлімдеді. Бірақ психоанализдің көп жылдық әрекеттері ерте эякуляцияны емдеуде көбінесе нәтиже бермеді.