Кіріспе
Гомосексуализмді қанағаттандырмайтын қозғалыс. "Экс-гей" қозғалысы адамдарды бір жынысты қатынастарға түсуден немесе оларды жалғастырудан бас тартуға, гомосексуалистік құштарлықты жоюға, гетеросексуалдық құштарлықты дамытуға немесе гетеросексуалдық қатынастарға түсуге шақыратын адамдар мен ұйымдардан тұрады. 1970 жылдардың ортасында Love In Action және Exodus International ұйымдарының құрылуымен басталып, бұл қозғалыс 1980 және 1990 жылдары қарқынды өсімді бастан өткерді, ал 2000 жылдары төмендеді. Ол бұрын өзін гей, лесбиянка немесе бисексуал деп санаған, бірақ енді олай емес адамдардың қатысуына негізделген; бұл адамдар бір жынысты адамдарға деген тартымдылықтарын толығымен жойғанын немесе осы тартымдылыққа әрекет етуден бас тартқанын айта алады. 2013 жылы Exodus International тарағаннан кейін, "қалпына келтірілген үміт желісі" ретінде бірнеше "экс-гей" ұйымдары әрекетін жалғастыруда. Бұл қозғалыстың консервативті діни пікірталасқа үздіксіз әсері "гей" терминін сексуалдық бағдарламаны білдіру үшін қолданудан аулақ болуда және оның орнына "бір жынысты тартымдылық" тілін пайдалануда көрінеді. Бұл қозғалысқа қатысты түрлі дау-дамалар болды, соның ішінде өздерін "экс-гей" деп жариялаған кейбір адамдардың бір жынысты қатынаста табылуы (оларды жоққа шығарғандарына қарамастан), сондай-ақ гомосексуал жасөсперімдердің өз еркіне қарсы "экс-гей" лагерлеріне жіберуі және қозғалысқа байланысты ұйымдардың конверсиялық терапияның тиімсіз екенін ашық мойындауы да бар. Көптеген зерттеулер мен жаһандық ғылыми консенсус гей, лесбиянка немесе бисексуал болудың қалыпты психикалық денсаулық пен әлеуметтік бейімделумен үйлесімді екенін көрсетеді. Осы себепті, психикалық денсаулық саласындағы жетекші кәсіби ұйымдар адамдарды сексуалдық бағдарын гетеросексуалдыққа өзгертуге тырысудан ауыз қоюға шақырады және мұндай әрекеттер зиян келтіруі мүмкін екенін ескертеді.
The ex gay movement consists of people and organizations that encourage people to refrain from entering or pursuing same sex relationships, to eliminate homosexual desires and to develop heterosexual desires, or to enter into a heterosexual relationship. Beginning with the founding of Love In Action and Exodus International in the mid 1970s, the movement saw rapid growth in the 1980s and 1990s before declining in the 2000s. It relies on the involvement of individuals who formerly identified themselves as gay, lesbian, or bisexual but no longer do; these individuals may state either that they have eliminated their attraction to the same sex altogether or that they abstain from acting on such attraction. After the collapse of Exodus International in 2013, a small number of ex gay ministries continue as the Restored Hope Network. The movement's ongoing impact on conservative religious discourse can be seen in an aversion to use of the term gay to refer to sexual orientation and its substitute with the language of "same sex attraction". There have been various scandals related to this movement, including some self claimed ex gays having been found in same sex relationships despite having denied this, as well as controversies over gay minors being forced to go to ex gay camps against their will, and overt admissions by organizations related to the movement that conversion therapy does not work. A large body of research and global scientific consensus indicates that being gay, lesbian, or bisexual is compatible with normal mental health and social adjustment. Because of this, major mental health professional organizations discourage and caution individuals against attempting to change their sexual orientation to heterosexual, and warn that attempting to do so can be harmful.
Сипаттамалары
Түрлі экс-гей ұйымдары өзгерістің жұмыс істеп тұратын анықтамаларын ұсынады. Exodus International ұйымы, бұл ауруды емдеу туралы идеядан бас тартуға дейін, өзгерісті "гомосексуалистік мінез-құлықтан бас тарту, гомосексуалистік құштарлықты азайту, ер немесе әйелдік өзін-өзі сезінуді нығайту, бір жынысты және қарама-қарсы жынысты адамдармен қарым-қатынас жасаудың бұрмаланған үлгілерін түзету" деп сипаттаған. People Can Change ұйымы өзгерісті "көптеген адамдар үшін гетеросексуалдық ең маңызды мақсат емес екенін ескере отырып, үлкен бейбітшілікке, қанағатқа және толыққандылыққа, сондай-ақ ұят, депрессия және қараңғылықтан арылуға қадам жасайтын кез келген дәрежедегі өзгеріс" деп анықтайды. 1980 жылы "экс-гей" термині ғылыми әдебиетке енгізілген кезде, Э. Манселл Паттисон оны "сексуалдық бағдарының түбінен өзгерген" адамды сипаттау ретінде түсіндірді. Кейбір экс-гейлер өзгеріс процесінің бір бөлігі ретінде гетеросексуалдық некеге кіруді (немесе одан шықпауды) жақтайды. Аралас бағдарлы некедегі кейбір адамдар сексуалдық тартымдылықтарының басым бөлігі гомосексуалистік екенін мойындайды, бірақ олардың некелерін сақтап қалуға тырысады. Ал кейбір адамдар христиан дініне келгеннен кейін немесе дұға арқылы, түрлендіру терапиясына бармастан, енді өзін гей ретінде таныстырмайды.
Қатысушылардың мотивациясы
Американдық психологиялық қауымдастық кейбір экс-гей топтары азшылықтың стрессін, шеттетуді және оқшаулануды басқа қолдау топтары сияқты, әлеуметтік қолдау, бауырластық, үлгілер ұсыну және бірегей философиялар немесе идеологиялар арқылы проблеманы қараудың жаңа тәсілдері арқылы жеңілдетуге және қорғауға көмектесе алатынын хабарлады. Сонымен қатар, сол зерттеушілер экс-гей топтарына адамдардың қосылу себептері: басқа әлеуметтік қолдау көздерінің жетіспеуі; танымдық және эмоционалдық күресуді қоса, белсенді күресуге деген ниет; және сексуалдық бағдарды зерттеу және қайта құру әдістеріне қол жеткізу екенін анықтады. Сол есепте кейбір адамдар экс-гей топтарын "бір жынысты сексуалдық тартымдылығы үшін консервативті шіркеулер мен отбасыларынан, ал консервативті діни сенімдері үшін гей ұйымдары мен әлеуметтік желілерден шеттетілгендер үшін пана" деп сипаттаған. Үш жыл өткен соң, басқа экс-гей ұйымдарымен бірігіп, Exodus International құрылды, ол ең ірі экс-гей ұйымы және Exodus Global Alliance-тың ең ірі ұйымы болды. 2013 жылдың маусым айында Exodus басқармасы қызметін тоқтатуға шешім қабылдады, президент Алан Чемберс топтың келтірген ауыртпалығы мен жарақаты үшін өтініш айтты және сексуалдық бағдарды өзгертуге болатынына сенбейтінін мәлімдеді. Одан кейін Чемберс пен оның әйелі барлық адамдар үшін сексуалдық бағдар туралы әңгімелерді насихаттайтын Speak. Love. ұйымын құрды. 2014 жылдың қыркүйегінде Speak. Love. Чемберстің жеке сайтына біріктірілді. Дегенмен, Exodus International-мен байланысы үзілген Exodus Global Alliance өз қызметін жалғастыруда. Басқа экс-гей ұйымдары нақты діни топтарға қызмет етеді, мысалы, католиктерге арналған Courage International, LDS шіркеуіне арналған North Star, яһудилерге арналған JONAH, католик және протестант христиандарына арналған Joel 2:25 International және пресвитериандарға арналған OneByOne. Кейбір топтар нақты техниканы қолданады, мысалы, Анонимді гомосексуалдар, Анонимді алкоголиктердің он екі қадамдық бағдарламасының үлгісімен құрылған. Басқа экс-гей ұйымдарына экс-гейлер мен гейлердің ата-аналары мен достары кіреді. АҚШ-та The Changed Movement ұйымы экс-гейлер өзгерістерін талқылайтын "Азаттық шеруі" атты қоғамдық іс-шараларды өткізеді.
Бұрынғы гейлер қозғалысымен байланысты адамдар
Джо Даллас – «Genesis Counseling» бағдарламасының директоры және адамның жыныстық қатынасы туралы алты кітаптың авторы. Дони МакКларкин өзінің гомосексуализммен байланысты тәжірибесі туралы «Мәңгілік құрбан, мәңгілік жеңімпаз» атты кітабында жазған. Ол өзін «құтқарылған және қасиетті» деп сипаттайды. МакКларкин гомосексуализмді қарғыс деп айтқаны үшін сынға ұшырады. Ол осы тәжірибелерін концерттері мен сөздерінде пайдаланады. 2004 жылы республикалық ұлттық конвенцияда ән салды. Бұл оқиға конвенция ұйымдастырушыларына және МакКларкинге гомосексуализм туралы жасаған мәлімдемелері үшін сын тудырды. Джозеф Николоси – американдық клиникалық психолог, Калифорния штатының Энсино қаласындағы Томас Аквинский психологиялық клиникасының негізін қалаушы және директоры, сондай-ақ гомосексуализмді зерттеу және терапиялау жөніндегі ұлттық қауымдастықтың (NARTH) негізін қалаушы және бұрынғы президенті. Джеффри Сатиновер – американдық психиатр, психоаналитик және физик. Ол NARTH ғылыми кеңес комитетінің мүшесі. Чарльз Сокарид – американдық психиатр, психоаналитик, дәрігер, педагог және жазушы. Ол 1992 жылы NARTH құруға көмектесті.
Бұрынғы гейлер қозғалысын қолдамайтын адамдар
Джон Полк, сол кездегі Focus on the Family's Love Won Out конференциясының жетекшісі және Exodus International Солтүстік Американың басқарма төрағасы, 2000 жылдың қыркүйек айында Вашингтондағы гей-бардың біріне барғаны байқалды. Уэйн Безен оны бардың сыртынан артынан суретке түсірді, ал кейін ол екі ұйымнан да қызметтен кетті. 2013 жылы ол экс-гей тұжырымдамасын насихаттаудағы қатысы үшін және оның жұмысының келтірген зияны үшін ресми түрде кешірім сұрады. Питерсон Тоскано консервативті христиандық сенімдерін сақтағандықтан, өзінің сексуалдық бағдарын өзгерту үшін конверсиялық терапия мен дінге негізделген экс-гей бағдарламалары арқылы экс-гей қозғалысының бір бөлігі ретінде он жеті жыл өткізді. Пасторалдық кеңес алудан, конверсиялық терапиядан және шәкірттік оқытудан басқа, ол бірнеше экс-гей бағдарламаларына қатысты, соның ішінде Нью-Йорктегі Life Ministries (1983–1991) және Мемфистегі Love in Action (Мемфис, Теннесси) тұрақты экс-гей бағдарламасына қатысты. 2007 жылдың сәуірінде Тоскано мен Кристин Бакке Beyond Ex Gay ұйымын құрды, ол мұндай ұйымдардың салдарынан зардап шеккен адамдарға қолдау көрсетеді. Энтони Вен Браун – Құдайдың Ассамблеясындағы бұрынғы австралиялық жақтаушы және оның кітабында Австралиядағы алғашқы экс-гей бағдарламасындағы тәжірибесін баяндайтын автор. Вен Браун шіркеуден шыққан және экс-гей қозғалысынан шеттетілген ЛГБТ адамдарына қолдау көрсететін Freedom2b ұйымын құрды. 2007 жылы ол Австралиялық экс-гей лидерлерінің бес еуінен жасалған мәлімдемені жариялауды үйлестірді, олар өткен іс-әрекеттері үшін ашық түрде кешірім сұрады. Джон Смид Мемфистегі Love In Action ұйымының жетекшісі болды. Ол 2008 жылы осы лауазымынан кетіп, 2010 жылы келтірген зиян үшін кешірім сұрады, оның жасөспірімдерге арналған бағдарламасы "өмірде өте қиын жағдайдағы жасөспірімдерге қосымша зиян келтіргенін" атап өтті. Ол әлі де гомосексуал екенін және өзінің тобында ешбір ер адамның гетеросексуалдыққа сәтті айналғанын көрмегенін мойындады. Уоррен Трокмортон – Америкалық Психикалық Денсаулық Кеңесшілері Ассоциациясының бұрынғы президенті. Ол экс-гейлер туралы "Мен бармын" атты деректі фильмін жазды және түсірді, бірақ кейіннен "сексуалдық тартымдылықтың, әсіресе ерлер үшін, санаттық түрде өзгеруі сирек кездеседі" деп сенді және фильмдегі кейбір мәлімдемелерінен бас тартты. Exodus кеңесшілерге "өз жынысына деген барлық тартымдылықты толығымен жоя аламын немесе гетеросексуалдық тартымдылықты толығымен иемдене аламын" деген кеңес бергендерге бармауға ескертті. Evergreen International терапияның ешқандай нақты түрін қолдамады және "терапия гомосексуалдық сезімдерді жою мағынасында ем бола алмайды" деп ескертті. Сексуалдық бағдарды өзгертуге бағытталған әрекеттер даулы болып табылады және Америкалық Психологиялық Ассоциация "барлық қолдау деректері, ерте және соңғы зерттеулер, сексуалдық бағдардың өзгеруі аз мүмкін екенін көрсетсе де, кейбір адамдар өздерінің сексуалдық бағдарына қатысты сәйкестігін (яғни жеке немесе топтық мүшелік және байланыс, өзін-өзі таңбалау) және сексуалдықтың басқа аспектілерін (яғни құндылықтар мен мінез-құлық) өзгертеді" деп хабарлады. 2012 жылы Панамерикандық денсаулық сақтау ұйымы (Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Солтүстік және Оңтүстік Америкадағы филиалы) гетеросексуалдық емес адамдарды "емдеуге" бағытталған қызметтерге қарсы ескерту жариялады, себебі олардың медициналық негіздемесі жоқ және зардап шеккен адамдардың денсаулығы мен әл-ауқатына үлкен қауіп төндіреді, сондай-ақ гомосексуализмнің адам сексуалдығының қалыпты және табиғи вариациясы екендігі және патологиялық жағдай ретінде қарастырылмауы туралы жаһандық ғылыми және кәсіби консенсусты атап өтті. Панамерикандық денсаулық сақтау ұйымы үкіметтерді, академиялық мекемелерді, кәсіби қауымдастықтарды және БАҚ-ты осы тәжірибелерді әшкерелеуге және әртүрлілікке құрметпен қарауды насихаттауға шақырды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының филиалы кейде гей-жасөспірімдердің осы "терапияға" еріксіз қатысуға мәжбүр етілгенін, олардың бостандықтарынан айырылғанын және кейде бірнеше ай бойы оқшауланғанын атап өтті, және бұл нәтижелер Біріккен Ұлттар Ұйымының бірнеше органымен мәлімделді. Сонымен қатар, Панамерикандық денсаулық сақтау ұйымы мұндай заңсыздықтарды айыптауға және ұлттық заңнамаға сәйкес санкциялар мен жазаларға тартуға ұсынды, өйткені олар денсаулық сақтаудың этикалық қағидаттарын бұзады және халықаралық және өңірлік келісімдермен қорғалатын адам құқықтарын бұзады. 2018 жылдың наурызында Еуропалық парламент мүшелерінің 435-і 109-ына қарсы дауыс беріп, Еуропалық Одақ мүше мемлекеттерінде конверсиялық терапияны тоқтатуға қатысты шешім қабылдады.
Жасөспірімдер туралы дау
Экс-гей қозғалысының даулы аспектісі – кейбір экс-гей ұйымдарының гей жасөспірімдерге назар аударуы, оның ішінде жасөспірімдерді ата-аналары экс-гей лагерьлеріне баруға мәжбүрлеген жағдайларды қамтиды. 2006 жылы Ұлттық Гейлер мен Лесбияндық Қоғамдық Ұйымның баяндамасында экс-гей және конверсиялық терапия топтарының сол кезде балаларға көбірек назар аударғаны туралы дәлелдер келтірілген. Бірнеше құқық зерттеушілері осы оқиғаларға жауап ретінде балаларын агрессивті конверсиялық терапия бағдарламаларына мәжбүрлейтін ата-аналар әртүрлі штаттардың заңдары бойынша балаларды зорлық-зомбылыққа салуға болады деп мәлімдеді. Эмансипацияның бір жағдайы Лин Даффты қамтиды. Дафф 1991 жылдың 19 желтоқсанында 15 жасында Юта штатының Батыс Жордан қаласындағы Ривенделл психиатриялық орталығына қабылданды, анасының тікелей қалауымен еріксіз жеткізілгеннен кейін. Дафф конверсиялық терапия курсына, соның ішінде аверсиялық терапияға, гипнозға, психотроптық препараттарға, оқшаулауға, лесбияндық секс пен "тозақтың ең терең шұңқырымен" байланыстыратын терапиялық хабарламаларға, мінез-құлқы өзгерту техникаларына, ұсақ бұзушылықтар үшін ақылға сыймайтын жазалау түрлеріне және "жағымды әсерге" ие топтық сессияларға ұшырады, онда пациенттер өзара кемсітіп, нақты және қабылданатын кемшіліктері үшін сөккен. 1992 жылдың 19 мамырында 168 күн қамауда болғаннан кейін Дафф Ривенделлден қашып, Сан-Францискоға сапар шекті, онда ол көшеде және қауіпсіз жайларда тұрды. 1992 жылы Дафф мекемеге және анасына қарсы сот процесін бастады. Экс-гей ұйымы Love in Action бір жасөспірімді қоршаған дау-дамайға қатысты. 2005 жылдың шілдесінде "Нью-Йорк Таймс" газеті 16 жасар Закари Старк туралы мақала жариялады, оның ата-анасы оны осы ұйым басқарған экс-гей лагеріне баруға мәжбүр еткен. 2005 жылдың шілдесінде Старк лагерден босатылды. Теннесси штатының Балаларға қызмет көрсету департаменті лагерьде жүргізген тергеуде балаларды зорлық-зомбылыққа салудың белгілері анықталған жоқ. 2005 жылдың қыркүйегінде Теннесси билігі лицензиясы жоқ қызметкерлердің рецепт бойынша дәрі-дәрмектерді қолданғанын анықтады. Осыдан кейін келісімге қол жеткізілді. LIA 2007 жылы лагерьті жапты.