Кіріспе
Темір жол вагондарын пойыздарға сұрыптап, құрастыруға арналған темір жол ауласы. Классификациялық аула (американдық ағылшын тілі, сондай-ақ Канаданың Ұлттық темір жолы), маршалл ауласы (британдық, гонконгтық, үнді және австралиялық ағылшын тілі, сондай-ақ Канаданың Тынық мұхиты темір жолы) немесе маневр ауласы (Орталық Еуропа) – кейбір жүк пойыздары станцияларында кездесетін, темір жол вагондарын бірнеше жолдың біріне бөлуге арналған темір жол ауласы. Бірінші кезекте вагондар жолға шығарылады, кейде бұл жол "жетекші жол" деп аталады. Одан вагондар "баспалдақ" деп аталатын бірнеше өткізгіштер арқылы классификациялық жолдарға жіберіледі. Ірі аулаларда вагондарды баспалдақ арқылы жылдамдату үшін гравитация күшін пайдалану үшін жетекші жол жасанды төбеге орналастырылады. Жеке вагондардан тұратын жүк пойыздары пойыздарға біріктіріліп, олардың түпкі мақсатына қарай бөлінеді. Сондықтан вагондар маршруты бойынша бірнеше рет жылжытылуы керек, мысалы, зауыттан портқа автомобильдерді немесе шахтадан электр станциясына көмірді тасымалдайтын пойызбен салыстырғанда. Бұл маневрлеу бастапқы және соңғы станцияларда, сондай-ақ (ұзақ қашықтыққа тасымалдау үшін) классификациялық аулаларда жүзеге асырылады.
A classification yard (American English, as well as the Canadian National Railway), marshalling yard (British, Hong Kong, Indian, and Australian English, as well as the Canadian Pacific Railway) or shunting yard (Central Europe) is a railway yard found at some freight train stations, used to separate railway cars onto one of several tracks. First the cars are taken to a track, sometimes called a lead or a drill. From there the cars are sent through a series of switches called a ladder onto the classification tracks. Larger yards tend to put the lead on an artificially built hill called a hump to use the force of gravity to propel the cars through the ladder. Freight trains that consist of isolated cars must be made into trains and divided according to their destinations. Thus the cars must be shunted several times along their route in contrast to a unit train, which carries, for example, automobiles from the plant to a port, or coal from a mine to the power plant. This shunting is done partly at the starting and final destinations and partly (for long distance hauling) in classification yards.
Жалпақ
Жазық аймақтар тегіс жерге немесе көлбеу беткейге салынады, локомотивтерсіз еркін түсіруге мүмкіндік бермейтіндей көлбеуге. Жүк вагондары локомотивпен итеріліп, қажетті орнына дейін сырғанап жетеді.
Сезімталдық
Гравитациялық аулалар 19 ғасырда ойлап табылды. Локомотивтерді ауыстыру қажеттігін жойып, вагондарды гравитация күшімен қозғау үлкен артықшылық деп есептелді, ал классификациялық жолдарда вагондарды тоқтатуға қажетті қолмен атқарылатын жұмыстың көп көлемі аса маңызды емес деп саналды. Гравитациялық аулалар – классификациялық аулалардың дамуындағы маңызды қадам болды, бірақ кейін дөңгелек аулаларға қарағанда кемсіз деп танылды, себебі маневрлік локомотивтердің қажеттігі анықталды (әсіресе, қатты жел, мұзды ауа райы немесе подшипниктердегі май қалың болған кезде). Сонымен қатар, қол еңбегінің құны салыстырмалы түрде өсіп келе жатты. Сондықтан, гравитациялық аулалардың саны аз болды, кейде олардың құрылысы үшін үлкен көлемде жер жұмыстары қажет болды (мысалы, Дрездендегі алғашқы неміс гравитациялық ауласы). Гравитациялық ауланың тарихи технологиясы бүгінде Кемниц-Хилберсдорфтағы гравитациялық аула мұражайында көрсетілген. Көптеген гравитациялық аулалар Германияда (әсіресе Саксония корольдігінде) және Ұлыбританияда (мысалы, Эджхилл, 1873 ж.) салынды, сондай-ақ, кейбір Еуропа елдерінде де кездеседі, мысалы, Польшадағы Варшава-Вена темір жолындағы Лязи ауласы (Заверце маңында). АҚШ-та бұрынғы гравитациялық аулалар өте сирек кездеседі; бүгінде жұмыс істеп тұрған аз ғана аулалардың бірі – CSX компаниясына қарасты Массачусетс штатының Бостон қаласының оңтүстігіндегі Ридвилл ауласы.
Қисық
Хумп-сарайлар – ең ірі және тиімді жіктеу сарайлары, ең жоғары шаңтингтік мүмкіндіктерге ие, көбінесе күніне бірнеше мың вагондарды қабылдайды. Олар гравитациялық сарайларға ұқсас жұмыс істейді, бірақ құлау бұрышы сарайдың шағын бөлігімен – яғни, дөңгелекпен шектеледі. Дөңгелек – сарайдың жүрегі, кішкентай төбедегі теміржол, вагондар осы жолмен итеріледі. Жеке вагондар немесе біріктірілген вагондар тобы дөңгелектің жотасында немесе оған дейін ажыратылып, гравитация күшімен жіктеу алаңындағы тиісті жолға дөңгелейді. Бұл алаң жіктеу ыдысы деп аталады. Германиядағы (Лейпциг) алғашқы дөңгелек 1858 жылы, ал Францияда (Сен-Этьен) 1863 жылы салынған. Дөңгелектен төмен құлайтын вагондардың жылдамдығы олардың толы немесе бос, ауыр немесе жеңіл, біліктерінің саны, жіктеу жолдарындағы вагондардың көптігі немесе азаттығы, сондай-ақ температура, желдің жылдамдығы мен бағыты сияқты ауа райы жағдайларына қарай реттелуі керек. Жылдамдық реттеуге қатысты екі типті дөңгелек сарайлар бар: тежегіштермен жабдықталған және жабдықталмаған. Ескі, тежегіштерсіз сарайларда тежеуді Еуропадағы теміржолшылар арнайы конькилерді рельстерге орналастыру арқылы жүзеге асыратын. Коньки немесе дөңгелек тоқтағышы қолмен (немесе сирек жағдайларда механикалық түрде) бір немесе екі рельске орналастырылып, дөңгелектің немесе дөңгелектердің шеттерінің үйкелісінен тежеу тудыратын, вагонды тоқтатуға әкелетін. Америка Құрама Штаттарында бұл тежеуді вагондардың үстінде отырған жұмысшылар орындаған. Қазіргі заманғы тежегіштермен жабдықталған сарайларда бұл жұмыс механикаландырылған «рельстік тежегіштер» арқылы жүзеге асырылады, олар дөңгелектерді қысып, вагондарды тежейді. Олар пневматикалық немесе гидравликалық жүйелермен жұмыс істейді. Пневматикалық жүйелер АҚШ, Франция, Бельгия, Ресей және Қытайда кең таралған, ал гидравликалық жүйелер Германия, Италия және Нидерландыда қолданылады. Еуропадағы жіктеу алаңдары әдетте 20-40 жолдан тұрады, олар бірнеше «желдеткіштерге» немесе «шарларға» бөлінген. Әдетте әрбір тежегіштен кейін сегіз жіктеу жолы орналасқан, барлығы 32 жолға дейін жетеді. АҚШ-та көптеген жіктеу алаңдарында 40-тан астам жол бар, олар әрбір «шарлық» тізбекте алтыдан онға дейін жіктеу жолдарына бөлінеді. Бейли-Ярд (Bailey Yard), Небраска штатының Норт-Плат қаласында орналасқан, әлемдегі ең ірі жіктеу сарайы. Американың басқа ірі сарайларына Канзас штатының Канзас-Сити қаласындағы Аргентин сарайы, Индиана штатының Элькхарт қаласындағы Роберт Янг сарайы, Чикагодағы Клиринг сарайы, Иллинойс штатының Энглвуд сарайы, Техас штатының Хьюстон қаласы және Джорджия штатының Уэйкросс қаласындағы Уэйкросс күріш сарайы жатады. Айта кетерлігі, Еуропа, Ресей және Қытайдағы барлық ірі жіктеу сарайлары – дөңгелек сарайлар. Еуропадағы ең үлкен дөңгелек сарайы – Германияның Гамбург қаласына жақын Машендегі сарай, ол Бейли сарайынан сәл кішірек. Екінші орында Бельгияның Антверпен портындағы сарай тұр. Көптеген дөңгелек сарайлар бір жіктеу алаңы бар бір сарай болып табылады, бірақ кейбіреулері, әсіресе ірі сарайлар, екі алаңға ие, әр бағыт үшін біреуінен, сондықтан Maschen, Antwerp, Clearing және Bailey сарайлары сияқты қос сарайлар бар. Көптеген гравитациялық сарайлар дөңгелектермен жаңартылып, дөңгелек сарайлар ретінде жұмыс істейді. Мысалға Германиядағы Хемниц-Хилберсдорф (қазіргі Саксон теміржол мұражайы), Дрезден-Фридрихштадт және Нюрнберг (Nürnberg) Rbf (Rbf: Rangierbahnhof, «жіктеу сарайы») сарайларын келтіруге болады.