Кіріспе
Американдық қаржыгер және банкир Николас Биддл (8 қаңтар 1786 – 27 ақпан 1844) – Америка Құрама Штаттарының Екінші банкінің үшінші және соңғы президенті (1816–1836 жылдары құрылған). Өмірі бойы Биддл редактор, дипломат, автор және Пенсильвания штатының екі палатасында қызмет еткен саясаткер болып жұмыс істеді. Ол Банктік соғыста Эндрю Джексонның басты қарсыласы ретінде белгілі. Филадельфиядағы Биддл отбасында туған жас Николас Джон Армстронг кіші және Джеймс Монро сияқты көрнекті лауазымды тұлғалардың қызметінде болды. Пенсильвания штатының заң шығарушы органында ол Джефферсонның сын-ескертпелеріне қарсы ұлттық банктің қажеттілігін қорғады. 1823 жылдан 1836 жылға дейін Биддл Екінші банктің президенті болды, осы кезеңде ол экономикалық дағдарыстардың алдын алу мақсатында елдің ақша айналымы мен пайыздық ставкаларын бақылады. Генри Клей мен Банктің ірі акционерлерінің ықпалымен Биддл 1832 жылы Банктің федералдық жарғысын жаңару туралы заң жобасын әзірледі. Заң жобасы Конгресс арқылы қабылданды және президент Эндрю Джексонның қарауына жіберілді. Көптеген банктерге қарсы ұстаным білдірген Джексон бұл шараны ветолады, бұл Банктік соғыс деп аталатын маңызды саяси дауды күшейтті. Джексон федералдық үкіметтің қаражатын Екінші банкіден бірнеше штаттық банктерге аударғанда, Биддл пайыздық ставкаларды көтерді, нәтижесінде жеңіл экономикалық төмендеу орын алды. Федералдық жарғы 1836 жылы, 1837 жылғы үрейге дейін тоқтатылды, бірақ банк 1841 жылы толық құлдырағанша Пенсильвания штатының жарғысымен жұмыс істей берді.
the banker
Nicholas Biddle (January 8, 1786February 27, 1844) was an American financier who served as the third and last president of the Second Bank of the United States (chartered 1816–1836). Throughout his life Biddle worked as an editor, diplomat, author, and politician who served in both houses of the Pennsylvania state legislature. He is best known as the chief opponent of Andrew Jackson in the Bank War. Born into the Biddle family of Philadelphia, young Nicholas worked for a number of prominent officials, including John Armstrong Jr. and James Monroe. In the Pennsylvania state legislature, he defended the utility of a national bank in the face of Jeffersonian criticisms. From 1823 to 1836, Biddle served as president of the Second Bank, during which time he exercised power over the nation's money supply and interest rates, seeking to prevent economic crises. With prodding from Henry Clay and the Bank's major stockholders, Biddle engineered a bill in Congress to renew the Bank's federal charter in 1832. The bill passed Congress and headed to President Andrew Jackson's desk. Jackson, who expressed deep hostility to most banks, vetoed the measure, ratcheting up tensions in a major political controversy known as the Bank War. When Jackson transferred the federal government's deposits from the Second Bank to several state banks, Biddle raised interest rates, causing a mild economic recession. The federal charter expired in 1836, before the Panic of 1837, but the bank continued to operate with a Pennsylvania state charter until its ultimate collapse in 1841.
Ата-бабалары мен ерте өмір
Николас Биддл 1786 жылдың 8 қаңтарында Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында белгілі отбасында дүниеге келді. Биддл отбасының ата-тегі Пенсильвания колониясына әйгілі квакер иегері Уильям Пеннмен бірге қоныс аударған және кейін революцияға дейінгі отарлық күрестерде қатысқан. Жас Николас дайындық білімін Филадельфиядағы академияда алды, ондағы үлгерімі өте жоғары болғандықтан 1799 жылы Пенсильвания университетіне қабылданды. Он үш жасында Биддл оқу бағдарламасын аяқтады, бірақ жасы кішкентай болғандықтан диплом алуға рұқсат берілмеді. Сондықтан ата-анасы оны Принстонға (содан кейін «Нью-Джерси колледжі») жіберді, онда ол екінші курсқа түсіп, 1801 жылы диплом алды, сыныптағы ең жоғары награданы жалғыз қарсыласымен бөлісті. Биддл заң оқуын аяқтамастан-ақ, мемлекеттік қызметке тағайындалды. Бұрынғы революциялық соғыс офицері және Континенттік Конгресс делегаты Джон Армстронгтің хатшысы ретінде ол 1804 жылы шетелге сапар шекті, сол кезде Наполеон Бонапарт жаңа француз империясының императоры болып таққа отырғанда Паризде болды. Содан кейін ол Луизиананы сатып алуға байланысты аудитке қатысып, қаржы саласында алғашқы тәжірибесін жинады. Биддл сол кезде АҚШ-тың Сент-Джеймс сарайындағы өкілі болған Джеймс Монроның хатшысы ретінде Еуропа бойынша кеңінен саяхаттады. Ұлыбританияда Биддл Кембридж университетінің профессорларымен қазіргі грек диалектісі мен Гомердің тілін салыстыру туралы әңгімеге қатысты, бұл әңгіме Монроның назарын аударды. 1807 жылы Биддл Филадельфияға оралды. Ол заңгерлікпен айналысып, түрлі тақырыптарда мақалалар жазып, әртүрлі басылымдарға жариялады, бірақ көбінесе көркем өнерге қатысты. Ол 1806-1823 жылдары жарық көрген «Port Folio» атты әдеби журналдың қосымша редакторы болды. 1812 жылы редактор Джозеф Денни қайтыс болғанда, Биддл журналды өз қолына алып, Спраус көшесіне жақын 7-ші көшеде тұрды. Сол жылы Биддл Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.
Льюис пен Кларк
Биддл Льюис пен Кларк экспедициясының күнделіктерін де өңдеді. Ол президент Томас Джефферсонды бұрынғы көмекшісі және жеке хатшысы капитан Мериуэтер Льюис (1774–1809) туралы кіріспе естелік жазуға ынталандырды. Биддлдің жұмысы 1814 жылы кітап түрінде жарық көрді және бір ғасырдан астам уақыт бойы экспедицияның стандартты есебі болып саналды. Алайда, Биддл Пенсильвания штатының заң шығарушы жиналысына сайланғандықтан, өңдеу жұмысын Пол Алленге (1775–1826) жүктеуге мәжбүр болды, ол жобаны аяқтағанға дейін қадағалап, кітаптың ресми редакторы ретінде жарияланды.
Пенсильванияның Бас Ассамблеясы
Биддл 1810 жылы Пенсильвания штатының өкілдер палатасына республикалық мүше болып сайланды, ал 1813 жылдан 1815 жылға дейін 1-ші округтен Пенсильвания штатының сенатында өкіл болды. Ол барлық пенсильваниялықтарға, олардың әлеуметтік жағдайына қарамастан, тегін мемлекеттік білім беру жүйесін құруды көздеген заң жобасын ұсынды, бұл оның заманынан шамамен 25 жыл бұрын жасалған болатын. Заң жобасы бастапқыда қабылданбаса да, 1836 жылы Пенсильванияның "жалпы білім беретін мектептер" жүйесі оның тыранының тікелей нәтижесі ретінде құрылғанға дейін түрлі нысандарда қайта-қайта ұсынылды.
Алғашқы жылдар
Биддл Пенсильвания штатының сенатына ауысқаннан кейін, Америка Құрама Штаттарының Бірінші банкін қайта құру үшін лоббилік жұмыс жүргізді. Ол осы мәселе бойынша алғашқы маңызды сөйледі, ол сол кезде көп назар аударды және Бас судья Джон Маршалл және қоғамдық пікірдің басқа да көшбасшылары тарапынан жылы қарсы алынды. Бірінші банк 1791 жылы президент Джордж Вашингтонтың басшылығымен құрылған. Конгресс 1811 жылы оның жиырма жылдық мерзімін жаңартпауды шешті, нәтижесінде Бірінші банк жабылды. 1812 жылғы соғыс кезінде экономикалық қиындықтар, ақша айналымының күйреуі және федералды үкіметті қаржыландыру мәселелерінен кейін Конгресс пен президент 1816 жылы АҚШ-тың Екінші банкіне жаңа жиырма жылдық мерзім берді. Екінші банк көп жағынан Бірінші банктың жаңартылған және қайта ұйымдастырылған нұсқасы болды. Президент Джеймс Монро кейін Биддлді үкіметтік директор етіп тағайындады. 1822 жылы банк президенті Лэнгдон Шевс отставкаға кеткеннен кейін Биддл мекеменің жаңа президенті болды. Банкпен байланысы кезінде президент Монро Конгресс берген өкілеттіктермен оған әлемнің және түрлі елдердің заңдары мен сауда ережелерін қамтитын «Коммерциялық жинақ» дайындауды тапсырды. Көп жылдар бойы бұл жинақ осы тақырып бойынша авторитеттік құрал ретінде танылды. 1818 жылдың соңында 1803 жылы Луизиананы сатып алу үшін сатылған облигациялар бойынша 4 миллион долларлық сыйақы төлеуі тиіс болды, оны еуропалық инвесторларға алтын немесе күміспен төлеуге болады. Сондықтан Қаржы министрлігі қосымша ақшалай қаражат алуға мәжбүр болды. Федералды үкіметтің бас салық агенті ретінде Банк осы төлемдерді Қаржы министрлігінің атынан жасауға міндетті болды. Банк жеке және мемлекеттік жарғымен құрылған коммерциялық банктерден, олардың көпшілігі шамадан тыс қарыз берген және бұрын 1812 жылғы соғыс кезінде салық агенттері ретінде қызмет еткен, енді Екінші банкке ақшалай төлем жасауды талап етті, ол кейін федералды үкіметтің кредиторларына төлеу үшін Еуропаға жіберілді. Үш жылдық спекуляциядан кейін елдің ақша базасының кенеттен тарылуы 1819 жылғы қаржылық дағдарысқа себеп болды. Осы уақытта Теннессидегі әскери батыр және болашақ президенттікке үміткер Эндрю Джексон осы кезеңде қарыздарын төлеуге қиындықтарды бастан өткерді. Ол алтын немесе күміс салымдарымен толық қамтамасыз етілмеген барлық банктерге өмір бойы қарсылық танытты. Бұл, ең алдымен, Америка Құрама Штаттарының жаңа Екінші банкіне қарсылық білдірді. Банкир ретінде Биддл реттеу мен икемділікке баса назар аудара отырып, ұлттық көзқарасқа ұмтылды. Ол сондай-ақ инновациялық болды. Биддл кейде орталық банктің салыстырмалы түрде жаңа әдістерін қолданды – елдің ақша айналымын бақылау, пайыздық ставкаларды реттеу, мемлекеттік банктерге несие беру және Қаржы министрлігінің бас салық агенті ретінде әрекет ету. Мемлекеттік банктер несие беру практикасында шектен шыққанда, Биддл банкі шектеуші рөл атқарды. Кейбір жағдайларда ол «жұқпалы аурудың» таралу қаупін болдырмау үшін мемлекеттік банктерді құтқарып қалды. 1823 жылы Биддл Банктің Батыс, Оңтүстік-Батыс және Оңтүстік аймақтарындағы мүмкіндіктерін жер, мақта және құлдықтың кеңеюінен туындаған несие сұранысын қанағаттандыру үшін шоғырландыра бастады. Ол филиал басшыларына көптеген филиал вексельдерін таратуды және миллиондаған долларлық вексельдерді сатып алуды тапсырды. Қыс және көктем айларында мақта өзен бойымен төмен жылжығанда, саудагерлер мақта экспортының құнын көрсететін вексельдер жасап, оларды Банктің оңтүстік филиалдарына ұсынды. Банк өңіраралық филиалдар желісі мен сол кезде жүргізіліп жатқан көлік жақсартуларын пайдалана отырып, бұл вексельдерді Солтүстік-Шығысқа жіберді, онда саудагерлер оларды Ұлыбританиядан жазғы және күзгі айларда келетін импортталған өндірілген тауарлар үшін төлеуге пайдалана алатын. Нәтижесінде Биддл алыс қашықтықтағы сауданы жеңілдететін экономикалық инфрақұрылым құруға көмектесті, салыстырмалы түрде тұрақты және бірыңғай валютаны таратып, федералды деңгейдегі фискалдық операцияларды біріктіруде маңызды рөл атқарды. Шындығында, Биддл елдің мемлекеттік қарызын азайту үшін тұрақты төлемдер жасап, 1825-1826 жылдардың қысында зиянды рецессияның алдын алып, бағалар мен саудадағы ауытқуларды тегістегені үшін Банкке мақтау айтты. Ол сондай-ақ 1833 жылы Филадельфиядағы кедей жетім ұлдарға арналған ертегі тегін жеке мектептің құрылуында маңызды рөл атқарды, бұл оның досы және бұрынғы заңдық клиенті Стивен Жирардтың (1750-1831) өсиетінің ережелеріне сәйкес құрылды, ол Америкадағы ең бай адамдардың бірі болды. Жирард Екінші банкті жаңарту және қайта ұйымдастыруды бастапқыда қолдаған және оның ең ірі инвесторы болған.
Банктік соғыс
Банк соғысы президент Джексон өзінің бірінші мерзімінің басында Банкті сынамай бастаған кезде басталды. Джексонның Банкке қарсы жеке және идеологиялық наразылықтарының ұзақ тізіміне қоса, кейбір филиалдардағы Банк қызметкерлері 1828 жылғы президенттік сайысқа Ұлттық республикашыл кандидат Джон Куинси Адамсқа қаржылық көмек көрсету арқылы араласты деген қауесет тарады. Биддл бұл талаптардың рас екенін жеке тексеру үшін филиалдарға сапар шекті және оларды толығымен жоққа шығарды, бірақ Джексон олардың шындыққа сәйкес келетініне сенуін тоқтатпады. 1832 жылдың қаңтарында Биддл Банктің 20 жылдық мерзіміне жаңару туралы өтінішті Конгреске ұсынды, ағымдағы мерзімі аяқталуға төрт жыл қалғанда. Генри Клей және Банктің басқа да қолдаушылары Джексонды сайлау жылында оған зиян келтіруі мүмкін беделсіз шешім қабылдауға мәжбүрлеуді үміттенеді, бірақ Банктің акционерлері мен директорлар кеңесінен де ерте өтініш беруге қысым болды. Президент Джексон бұл заңға вето қойды, бұл Конгресс пен атқарушы билік арақатынасына елеулі салдарлар әкелді. Джексонның ветосының себептері көп болды, олар Банктің монополиялық билігі мен шоғырланған байлығы, конституциялық принциптерге қатысты көңілі, штаттардың құқықтары, Банктің шетелдік акционерлері және ірі жерлерді алып қою мүмкіндігі, шығыс қаржыгерлеріне деген аймақтық қарсылық және саяси ықпал. Сонымен қатар, Джексонның жеке мінезі де маңызды рөл атқарды. Президент өзінің жақындығымен танымал болды және 1824 жылғы президенттік сайлаудан кейін Клейге деген наразылығын сақтап қалды, оны "Жыртқыш келісім" деп айыптады. Биддлдің тапсырмасымен Банк 1832 жылғы президенттік сайлауда Джексонды жеңу үшін жүргізілген науқанға ондаған мың доллар жұмсады. Бұл стратегияны бір тарихшы ел тарихындағы аймақтық корпоративтік лобби және жариялық қатынастар науқанының ең алғашқы мысалының бірі деп сипаттады. Мақалалар, акционерлер есептері, редакциялық мақалалар, эсселер, философиялық зерттеулер, петициялар, памфлеттер және конгресс сөздерінің көшірмелері Биддлдің несиелер мен Банк шығындары арқылы елдің әртүрлі аймақтарына таратылған әртүрлі БАҚ құралдарының ішінде болды. 1832 жылдың сәуір айында жарияланған конгресс есебінде BUS-ты қолдаған саясаткерлерге ерекше жомарт несиелер және тіпті оларға оңтайлы көзқарас білдірген газет редакторларына ұсақ пара берілгені туралы мәліметтер жарияланды, бұл Джексонның адал жақтастарына жемқор "Құбыжық Банкті" жою қажеттігіне көз жеткізді. Биддлге осындай қаржылық шығындар Джексонның Банктің американдық саяси процеске араласып отыр деген теориясына сенімділік беретіні айтылды, бірақ ол ескертуді елемеуді жөн көрді. Ақырында, Клейдің стратегиясы сәтсіз аяқталды және қарашада ол Джексонға жеңілді, ол екінші мерзімге қайта сайланды. 1833 жылдың басында Джексон, өз кабинетінің кейбір мүшелерінің қарсылығына қарамастан, Қазыналық департаментінің мемлекеттік (немесе федералды) қаражатын Банктен алуға шешім қабылдады. Қазыналық хатшы Луис Маклейн, Джексон кабинетінің мүшесі, Банкке орташа деңгейде қолдау көрсетті. Сондықтан ол президенттің талабы бойынша федералды қаражатты алудан бас тартты және отставкаға кетпеді, сондықтан Джексон оны Мемлекеттік департаментке ауыстырды. Маклейннің орнына келген Уильям Дюэн де Банкке қарсы болды, бірақ Джексонның бұйрықтарын орындаудан бас тартты. Төрт ай күткеннен кейін президент Джексон Дюэнды жұмыстан босатып, оның орнына Конгресс сессиясы аяқталған кезде демалысқа кеткен бас прокурор Роджер Б. Тэниді тағайындады. 1833 жылдың қыркүйегінде Тэни мемлекеттік қаражатты Банктен жеті штаттық жарғымен құрылған банктерге аударуға көмектесті. Федералды қаражатты жоғалтқан Биддл пайыздық ставканы көтеруге шешім қабылдады. 1833 жылдың соңынан 1834 жылдың ортасына дейін жеңіл қаржылық паника болды. Джексонды компромиске мәжбүрлеу және ұлттық банктің ел экономикасы үшін маңызды екенін көрсету мақсатымен жасалған бұл қадам, Банкке қарсы сезімді күшейтті. Осы уақытта Биддл және Банкті қолдаған басқа да адамдар Банктің мерзімін жаңартуға бірнеше рет тырысты. Олардың барлық әрекеттері сәтсіз аяқталды, өйткені президенттік ветоны жеңу үшін Конгресте үштен екі көпшілікке ие болмады.
Банктің жойылуы
Екінші банктің жиырма жылдық мерзімі 1836 жылғы сәуірде аяқталды, бірақ Биддл Пенсильвания штатының заң шығару органымен бірлесіп, мекемені штаттық жарғымен басқарылатын банк ретінде сақтап қалуға жұмыс істеді, ол – Пенсильвания АҚШ Банкі (PAB). PAB тағы бірнеше жыл бойы жұмыс істеді. Биддл мансабының соңғы жылдарында қаржы ресурстарын ішкі жақсарту жобаларына ғана емес, сонымен қатар Ескі Оңтүстік-Батыстағы жер, мақта және құлдықтың өркендеген кеңеюіне де жұмсады. 1837 және 1838 жылдары Биддл Оңтүстікке бірнеше миллион долларлық мақта сатып алу үшін жасырын түрде агенттерді жіберді, төлемдер штаттық банктердің банкноттарымен жүзеге асырылды, бұл ұлттық несиені қалпына келтіру және британдық саудагерлерге қарызды төлеу мақсатында жасалды. Сынаушылар мұны заңсыз мақта саудасы деп атады және Банктің жарғысы мекеменің тауар сатып алуына тыйым салады деп мәлімдеді. Биддл сондай-ақ Оңтүстіктегі бірнеше штаттық банктерге инвестиция жасады және оларды құтқарып қалды, олардың капиталының бір бөлігі құл ипотекасынан түскен. Осы банктердің кейбіреуі, мысалы, Миссисипидегі Union Bank, жергілікті американдықтарды жерсіз қалдыруға қаржыландырды. Шындығында, PAB шығарған вексельдер чероки тайпасын атамекенінен шығарып жіберген келісімдердің бірін жасауға көмектесті. Сонымен қатар, Биддл Техас Республикасындағы облигацияларды сатып алды, Орегонға аумақтық кеңеюге қарсы болды және аболиционистерді айыптады. Орталық банктың бақылауы болмағандықтан, Батыс пен Оңтүстіктегі штаттық банктер несие беру талаптарын жеңілдетті, үлкен тәуекелдерге барды, қауіпсіз емес резервтік нормаларды сақтады және 1837 жылғы дағдарыспен аяқталған несие көпіршігіне себепкер болды. 1839 жылы мақта саудасына жасаған инвестициясы сәтсіз аяқталғаннан кейін Биддл банк президенті лауазымынан кетті, ал 1841 жылы ел әлі де дағдарыстан шыға алмағанда банк толық құлдырады. PAB қаржы институттарына және құл ипотекасын кепіл ретінде ұсынған жеке тұлғаларға несие бергендіктен, 1840 жылдардың басында борышкерлер несие берушілерге төлеуге асыққанда PAB Миссисипидегі плантациялардың, құлдардың және құлдар еңбегімен өндірілген өнімдердің ең ірі иесіне айналды. Биддл және оның бірнеше әріптестері қалыпты несие беру процедурасын сақтамай және Банк кеңесіне хабарламастан, PAB-ден өздері үшін ондаған мың доллар ақша қарыз алған, нәтижесінде 1841 жылғы желтоқсанда үлкен жюри Биддлді алаяқтық жасады деген айыппен сотқа берді. Биддл тұтқындалды және өзінің қалған жеке капиталын несие берушілерге өтемақы төлеуге мәжбүр болды. Кейіннен айыптаулар алынып тасталды. 1844 жылғы 27 ақпанда, 58 жасында Биддл Андлусиядағы поместьесінде бронхит пен ісіну салдарынан қайтыс болды. Оның әйелінің отбасынан түскен қаражат Биддлдің өмірінің соңында оны мазалаған азаматтық сот процестерін қаржыландыруға көмектесті.
Отбасы
Николайдың әкесі Чарльз Америка тәуелсіздігіне деген адалдығымен ерекшеленіп, Бенджамин Франклинмен бірге Пенсильванияның Жоғарғы атқарушы кеңесінде қызмет етті. Оның әкесінің інісі және есімдесі Николас Биддл (1750–1778) – американдық революциялық соғыста қаза тапқан теңіз батыры. Тағы бір інісі Эдвард Биддл 1774 жылғы Бірінші континенттік конгресс мүшесі болды. 1811 жылы Бидл Джейн Маргарет Крейгке (1793–1856) үйленді. Олардың алты баласы болды, соның ішінде АҚШ армиясында және АҚШ өкілдер палатасында қызмет еткен Чарльз Джон Биддл және Эдвард С. Биддл (1815–1872), ол Николаспен 1830-шы жылдардың соңында халықаралық мақта саудасында жұмыс істеді. Николастың Томас Биддл есімді кіші інісі болды, ол 1812 жылғы соғыстың қатысушысы, кейіннен федералды зейнетақы агенті және Сент-Луис (Миссури штаты) қаласындағы Екінші банк филиалының директоры болды. 1831 жылдың 26 тамызында Томас Миссури штатынан АҚШ өкілі Спенсер Петтиспен дуэльге қатысты. Дуэль Сент-Луиске жақын Миссисипи өзенінің ортасындағы «Қанды аралда» өтті. Томас нашар көретін болғандықтан, екеуі бес фут (шамамен 1,5 метр) қашықтықтан бір-біріне оқ атты. Петтис бірнеше сағаттың ішінде көз жұмды, ал Томас үш күннен кейін алған жараларынан қайтыс болды. Дуэльге себеп Петтистің Николастың банк басқаруын сынауы болды, оны Томас қорғаған. Газет редакторына хат алмасып болғаннан кейін, Биддл ауру Петтисті қонақүй бөлмесінде кездестірді. Петтис жазылып, Томасты дуэльге шақырды. Томас Биддлді оның алыс туысы, Филадельфиялық Томас Биддлмен шатастырмау керек, ол қаланың ірі валюта брокерлерінің бірі еді.
Николас Биддл мұражайлары
Пенсильвания штатының Бенсалем қалашығындағы Николас Биддл мүлігі, сондай-ақ "Андалусия" деп белгілі, АҚШ Ішкі істер министрлігінің Ұлттық саябақтар қызметіне тіркелген Ұлттық тарихи маңызы бар орын болып табылады.