Кіріспе

Аэрожауынгерлік тактикалық маневр.

Тач тоқымасы (немесе сәуле қорғаныс позициясы) – теңіз авиаторы Джон С. Тач жасаған және АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Джеймс Х. Флетли АҚШ Әскери-теңіз күштерінің атынан атаған әуе шайқасы тактикасы. Бұл тактикалық маневрде екі немесе одан көп достық ұшақ, қарсыласты бір ұшаққа назар аудару үшін, біркелкі қиылысатын ұшу жолдарымен өріледі, ал нысанаға алынған ұшқыштың серігі, қуушыға шабуыл жасау үшін қолайлы жағдайға келеді.

Жабайы мысықтың кемшілігі

Тач 1941 жылғы 22 қыркүйекте жарияланған Fleet Air Tactical Unit Intelligence Bulletin басылымында жапондық Mitsubishi Zero истребителінің ерекше маневрлеу қабілеті және жылдам көтерілуі туралы естіген. Оны өзі көріп сезінбей тұрып, ол америкалық Grumman F4F Wildcat истребительдеріне, бұрылу жылдамдығы төмен болса да, шайқаста мүмкіндік беру үшін тактика ойлап табуға кірісті. Сан-Диегода болғанда, ол әр кешін Zero истребителінің маневрлеу қабілетін жеңуге болатын түрлі тактикаларды ойлап, келесі күні оларды ұшу арқылы сынап көретін. "Нұсқаулық шабуыл" теориясы "төрт саусақ" формациясының екі ұшақтық тобына негізделген. Ол екі ұшақты қатар немесе екі жұп ұшақты бірге ұшыру арқылы орындалатын. Егер жау ұшағы бір истребителіңізді нысана ретінде таңдаса (ол – "алдаушы", ал оның серігі – "ілмек"), екі серік бір-біріне қарай бұрылады. Олардың жолдары қиылысқаннан кейін, арақашықтық жеткілікті болған соң, олар осы амалды қайталайды, тағы да бір-біріне қарай бұрылып, жау ұшағын "ілмекке" түсіреді. Дұрыс орындалған Тач тоқымасы (егер алдаушы ұшаққа сәуле түсіп, одан кейін ұшса) тіпті ең маневрлі қарсыластың да қашуына мүмкіндік қалдырмайды. Тач идеяны сынау үшін өзінің бөлімінің екінші взводына жетекшілік ететін прапорщик Эдвард "Бутч" О’Харға жүгінді. Тач үш Wildcat ұшағымен қорғаушы рөлінде ұшып кетті, ал О’Хар төрт Wildcat ұшағымен шабуылшы рөлінде көтерілді. Қорғаушы ұшақтардың газ педальдары (қуатын шектеу үшін) бекітілген, ал шабуылшы ұшақтардың қозғалтқыштарының қуаты шектелмеді – бұл басым ұшақтардың шабуылын имитациялады. О’Хар бірнеше сынақ шабуылдары жасағанда, Тачтың ұшақтары, қуаты төмен болса да, оның шабуылдарын жоққа шығарғанын немесе кері шабуылға түсуге қолайлы жағдайға келгенін анықтады. Қонақтан кейін О’Хар қуанышпен Тачқа айтты: "Кіппер, бұл шынымен жұмыс істеді. Мен сіздің ұшақтарыңыздың біреуінің басын көрмей, ешқандай шабуыл жасай алмадым".

Жарыс кезінде

Тач бұл тактиканы алғаш рет 1942 жылдың маусым айында Мидуэй шайқасында сынап көрді, онда оның төрт Wildcats ұшағына Zeroes эскадрильясы шабуыл жасады. Тачтың қанатты серігі, прапорщик Р. А. М. Дибб жапон ұшқышынан шабуылға ұшырап, Тачқа қарай бұрылды, ол қанатты серігінің астына түсіп, жау ұшағының қозғалтқышы тұтанғанша астынан атып түсірді. Бұл маневр көп ұзамай АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшқыштары арасында стандартқа айналды және USAAF ұшқыштары да қабылдады. Мысалы, Санта-Крус аралдары шайқасында Флэтлидің төрт Wildcats дивизиясы Jun'yō-дан келген Zeroes-ке кездесіп, шабуылдаған кезде Thach тоқымасы қорғаныс тактикасын қолданды. Шабуылдаушылардың бірі - лейтенант Ёсио Шига бірнеше рет шабуыл жасағаннан кейін бас тартып қалды. Гуадалканалдағы Хендерсон аэродромынан Wildcats ұшақтарын ұшырған теңізшілер де Thach тоқымасын қабылдады. Бұл тактика бастапқыда Рабаулдан ұшып шыққан жапон Zeroes ұшқыштарын қыңырлатты. Жапонның танымал асы Сабуро Сакай, Гуадалканал Wildcats оны қолданған кезде Thach тоқымасына олардың реакциясын былай баяндайды:

Бұл маневр өте тиімді болғандықтан американдық ұшқыштар оны Вьетнам соғысы кезінде де қолданды, және ол бүгінгі күні де жекпе-жекте қолданылатын тактика болып табылады.

Сын

Кейбір ұшқыштар Тах тоқымасын сынады. Олардың ішіндегі ең танымалдарының бірі – USN эйсі Вейтсаса болды, ол тәжірибелі шабуылдаушы ұшқыштарға қарсы тиімсіз деп мәлімдеді. Оқу кезінде Джеймс Флэтли мен Вейтсаса өздерінің бөлімдерімен шабуылдаушы және қорғаушы командалар рөлінде маневрді сынады. Барлық әрекетте шабуылдаушылар жеңіске жетті. Вейтсасаның айтуынша, ол өзінің пікірін дәлелдеу үшін Тахтың өзімен осы жаттығуды қайталауға шақырды, бірақ Тах бұл шақыруды қабылдамады. Жапондықтар да ақырында Тах тоқымасын қалай жеңуге болатынын анықтады. Мысалы, Санта-Крус аралдары шайқасында, АҚШ және IJN шабуылдық күштері өзара өтіскен кезде, «Зуйхо» тасымалдағышынан лейтенант Мориасу Хидака басқарған Zero ұшақтары USN ұшақтарына шабуыл жасады. Жауап ретінде, Энсин Аль Мид және Рейли Роудс өздерінің «Жабайы мысықтар» ұшақтарымен маневрді орындады, бірақ олар басымдыққа түсіп, ақырында қираған ұшақтарын тастауға мәжбүр болды. Тағы бір мысалда, бастапқыда USN лейтенант-командирі Сэм Сильбер және оның серігі 1944 жылы Кавиенгке жасалған шабуыл кезінде маневрді салыстырмалы түрде сәтті орындады. Алайда, бірнеше күннен кейін олар оны қайта қолданғанда, шабуылдаушылар серікті атып түсірді, ал Сильбердің ұшағы ауыр зақымдар алды.