Кіріспе
Намибия президенті 1990-2005 жылдары Самуэль Шафишуна Дэниел Нюжома, (/n//uː/'/j//oʊ//m//ə/; 1929 жылдың 12 мамырында туған) – намибиялық революционер, апартеидке қарсы белсенді және саясаткер, 1990-2005 жылдар аралығында Намибияның алғашқы президенті болып үш мерзім қызмет атқарды. Нюжома 1960 жылы Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымының (SWAPO) құрылтайшы мүшесі және алғашқы президенті болды. 1960 жылға дейін SWAPO Овамбо халық ұйымы (OPO) деп аталды. Ол Оңтүстік Африканың үстемдігінен Намибияның саяси тәуелсіздігі үшін күресте ұлт-азаттық қозғалысының жетекшісі ретінде маңызды рөл атқарды. 1962 жылы Намибияның Халықтық Азаттық Армиясын (PLAN) құрды және 1966 жылдың тамызында Омугулугвомбашеде Оңтүстік Африканың апартеидтік үкіметіне қарсы партизан соғысын бастады, бұл Біріккен Ұлттар Ұйымы Оңтүстік Африкаға аймақты басқару мандатын тоқтатқаннан кейін басталды. Нюжома 1966 жылдан 1989 жылға дейін созылған Намибияның Ұзақ Тәуелсіздік соғысы кезінде SWAPO-ға жетекшілік етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Африка Оңтүстік-Батыс Африкада неміс отаршыл күштерін жеңіп, 1915 жылдың шілдесінде бейбіт келісімге қол қойғаннан кейін отарда әскери үкімшілік орнатты. Соғыстан кейін Ұлттар Лигасы бұрынғы неміс колониясын Оңтүстік Африка басқаруындағы мандат ретінде Ұлыбританияға ресми түрде тапсырды. 1948 жылы Оңтүстік Африкада өткен сайлауда Ұлттық партия жеңіске жеткенде, апартеид деп аталатын нәсілдік сегрегацияны орнату туралы заңдарды қабылдады. Бұл заңдар Оңтүстік-Батыс Африкаға да қолданылды, ол Оңтүстік Африканың де-факто бесінші провинциясы ретінде басқарылды. Нюжома 1950-ші жылдары отаршылдыққа қарсы саясатқа қатысты. 1959 жылы ол тәуелсіз Намибияны жақтаған ұлтшыл ұйым – Овамболанд Халық Ұйымын (OPO) құрды және оның алғашқы президенті болды. 1958 жылдың желтоқсанында ол "Ескі мекен" қарсылығын ұйымдастырды, тұтқындалып, Овамболандқа жер аударылды. 1960 жылы ол қашып, Танзанияға саяхат жасады, онда оны Джулиус Ньерере құшақ жарымен қарсы алды. Намибия 1990 жылы Оңтүстік Африкадан тәуелсіздік алып, алғашқы демократиялық сайлауын өткізді. SWAPO көпшілік дауыс алып, Нюжома 1990 жылдың 21 наурызында елдің алғашқы президенті болып сайланды. Ол 1994 және 1999 жылдары тағы екі мерзімге қайта сайланды. Нюжома 2007 жылдың 30 қарашасында SWAPO партиясының президенті лауазымынан кетті. 2005 жылы "Басқалары шайқалған жерде" атты автобиографиясын жариялады. Ол басшылығы үшін көптеген құрметтер мен наградаларға ие болды, соның ішінде Ленин атындағы бейбітшілік сыйлығы, Индира Ганди атындағы бейбітшілік сыйлығы және Хо Ши Мин атындағы бейбітшілік сыйлығы. Намибия Парламенті оған "Намибия Республикасының негізін қалаушы президенті" және "Намибия халқының әкесі" деген құрметті атақтар берді. 2007 жылы SWAPO оны "Намибия революциясының жетекшісі" деп атады.
Samuel Shafiishuna Daniel Nujoma, (/n//uː/'/j//oʊ//m//ə/; born 12 May 1929) is a Namibian revolutionary, anti apartheid activist and politician who served three terms as the first President of Namibia, from 1990 to 2005. Nujoma was a founding member and the first president of the South West Africa People's Organization (SWAPO) in 1960. Prior to 1960, SWAPO was known as the Ovambo People's Organisation (OPO). He played an important role as leader of the national liberation movement in campaigning for Namibia's political independence from South African rule. He established the People's Liberation Army of Namibia (PLAN) in 1962 and launched a guerrilla war against the apartheid government of South Africa in August 1966 at Omugulugwombashe, beginning after the United Nations withdrew the mandate for South Africa to govern the territory. Nujoma led SWAPO during the lengthy Namibian War of Independence, which lasted from 1966 to 1989. During World War I, South Africa defeated the German colonial forces in South West Africa and established martial law in the colony after making a peace treaty in July 1915. After the war, the League of Nations officially assigned the former German colony to the United Kingdom as a mandate under the administration of South Africa. When the National Party won the 1948 election in South Africa, it passed laws establishing racial segregation known as apartheid. It applied these laws to South West Africa as well, which it governed as the de facto fifth province of South Africa. Nujoma became involved in anti colonial politics during the 1950s. In 1959, he cofounded and served as the first president of the Ovamboland People's Organization (OPO), a nationalist organization advocating an independent Namibia. In December 1958 he was an organizer of the Old Location resistance and was arrested and deported to Ovamboland. In 1960 he escaped and went into exile in Tanzania where he was welcomed by Julius Nyerere. Namibia finally achieved independence from South Africa in 1990, holding its first democratic elections. SWAPO won a majority and Nujoma was elected as the country's first President on 21 March 1990. He was re elected for two more terms in 1994 and 1999. Nujoma retired as SWAPO party president on 30 November 2007. He published his autobiography Where Others Wavered in 2005. He has received multiple honors and awards for his leadership, including the Lenin Peace Prize, Indira Gandhi Peace Prize, and the Ho Chi Minh Peace Prize. The Parliament of Namibia honored him with the titles "Founding President of the Republic of Namibia" and "Father of the Namibian Nation". In 2007 SWAPO named him as "Leader of the Namibian Revolution."
Ерте өмір
Самуэль Шафишуна Дэниел Нухома 1929 жылғы 12 мамырда Оңтүстік-Батыс Африканың Ованболанд аймағындағы Окахао қаласына жақын, Онганджера ауылындағы Этундада дүниеге келген. Нухома Хелви Мпинга Кондомболу (1898–2008) мен Даниэль Утони Нухоманың (1893–1968) отбасында туған. Оның анасы Хелви тегі бойынша Уукувамби ханшайымы болған, және бұл факт кейіннен Нухоманың саяси мансабындағы харизматикалық беделін арттырды. Ол ата-анасының он бір баласының үлкені. Нухома балалық шағының көп бөлігін бауырларын бағып, отбасының малдарына қарап, дәстүрлі шаруашылық жұмыстарын істеумен өткізді. Оның білім алу мүмкіндігі шектеулі болды. Он жасында Окахаодағы фин миссионерлік мектебіне қабылданды және сол кезде қара нәсілділерге қол жеткізе алатын ең жоғары деңгей – алтыншы сыныпты бітірді. 1946 жылы, 17 жасында, ол Уолвис-Бейге әйелінің үйіне көшіп, жалпы дүкенде айлық 10 шиллингке жұмыс істей бастады. Кейіннен ол кит аулау станциясында да жұмыс істеді. Сол жерде ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Аргентина, Норвегия және Еуропаның басқа елдерінен келген әскерлермен танысып, әлемдік саясатқа қатысты білім алды. 1949 жылы Нухома Виндхукке көшіп келді, онда Оңтүстік Африка теміржолында (SAR) тазалаушы болып жұмыс істеді, сонымен қатар Виндхук қаласының ескі ауданындағы Сент-Барнабас Англикан шіркеу мектебінде кешкі сабақтарға қатысты, негізгі мақсаты – ағылшын тілін жақсарту болатын. Ол сондай-ақ Оңтүстік Африкадағы Транс-Африка хат-хабар колледжінде хат арқылы Жас сертификат алу үшін оқыды.
Саяси мансап
Нюхома 1950-ші жылдардың басында кәсіподақтар арқылы саясатқа қатысты. Нуджоманың саяси көзқарасы оның жұмыс тәжірибесі, келісімшарттық еңбек жүйесі туралы хабардарлығы және Африка бойынша тәуелсіздік науқандары туралы білімінің артуымен қалыптасты. 1957 жылы 29 жасында Нуджома саясатқа көбірек уақыт арнау үшін SAR-дан кетті. 1957 жылы Кейптаунда жұмыс істейтін намибиялықтардың тобы Андимба Тоиво я Тоиво басқарып, Овамболенд Халық Конгресін (OPC) құрды. OPC Оңтүстік-Батыс Африкадағы Оңтүстік Африка саясатына қарсы болды, соның ішінде адамдарды аз жалақыға жұмыс істеуге мәжбүрлейтін адамгершіліксіз келісімшарттық еңбек жүйесіне. 1958 жылы я Тоиво апартеид режимін Оңтүстік-Батыс Африканы Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Қамқоршылық Кеңесіне беруге мәжбүрлеу үшін БҰҰ-ға петиция жіберді. Оның нәтижесінде ол Кейптауннан Виндхукке, содан кейін Овамболендке айдалды, онда оған шектеулер қойылды. 1959 жылдың 19 сәуірінде Нуджома және OPC негізін қалаушы Жакоб Кухангуа OPC конституциясының көшірмесін бекітіп, Виндхукте Овамболенд Халық Ұйымын (OPO) құрды. OPO-ның алғашқы съезінде Нюхома президент болып сайланды. Келесі жылы ол Намибияны аралап, OPO филиалдарын құру және жұмылдыру жұмыстарын жүргізді. 1959 жылдың қыркүйегінде Оңтүстік-Батыс Африка Ұлттық Одағы (SWANU) отаршылдыққа қарсы күрес топтарының бас ұйымы ретінде құрылды. Нюхома OPO-ны өкілдік етіп, SWANU атқару комитетіне қосылды. 1959 жылдың 10 желтоқсанындағы "Ескі орналасқан жер" қырғынынан кейін Нуджома қарсылықты ұйымдастырғаны үшін тұтқындалды және елдің солтүстігіне депортациялау қаупіне тап болды. OPO басшылығының тапсырмасымен және Хосеа Кутакомен бірлесіп, Нуджома Намибияның отарлаушылыққа қарсы ісі үшін БҰҰ-да лоббилік жұмыс жүргізіп жатқан басқа намибиялықтарға қосылуға шешім қабылдады. 1960 жылы Нуджома БҰҰ-ға хат арқылы петиция жіберді және сол жылдың ақпан айында жер аударылды. Ол 29 ақпанда Намибиядан Бечуаналандқа өтіп, содан пойызбен Оңтүстік Родезиядағы Булавайоға барды. Булавайодан ол Солсбериге, содан Солтүстік Родезиядағы Ндолаға ұшты. Солтүстік Родезияның Біріккен Ұлттық Тәуелсіздік Партиясының (UNIP) мүшесінің көмегімен ол Бельгиялық Конгоның Катанга провинциясына кірді. Онда Нюхома Конгоның Конкат партиясынан Моиз Тшембемен кездесті. Ол Ндолаға шекарадан өтіп, Мбеяға ұшты. Мбеяда ол безгекпен ауырып, колониялық билік тарапынан қамауға алумен қорқытқаннан кейін ауруханадан қашып кетті. Мбеядан Нуджома Тангания Африка Ұлттық Одағының (TANU) шенеуніктерінің көмегімен Нжомбе, Иринга және Додома арқылы Дар-Эс-Саламға барды. Ол кездегі TANU президенті Юлиус Ньерере көмегімен ол паспорт алды. Танганьикада болған кезде ол Нью-Йоркте БҰҰ-ның Оңтүстік-Батыс Африка жөніндегі комитетіне сөйлеуге рұқсат алды. 1960 жылдың сәуір айында Нуджома Танганикадан Хартумға, Суданға, содан Гананың Акра қаласына сапар шекті. Онда ол Кваме Нкрума ұйымдастырған Барлық Африка халықтары конференциясына қатысты. Нуджома конференцияда Патрис Лумумба, Гамал Абдель Насер, Жозеф Каса Вубу және Франц Фанон сияқты басқа да африкалық ұлтшыл көшбасшылармен кездесті. Оның басқа африкалық ұлтшыл көшбасшылармен алғашқы кездесулері оның панафрикалық көзқарасына үлкен әсер етті. Кваме Нкрума Нюхомаға АҚШ-қа, кейін Либерияға саяхаттауға көмектесті, онда Оңтүстік-Батыс Африкаға қатысты іс Халықаралық Сотта қаралды. SWANU-дан бөлініп шыққаннан кейін, OPO 1960 жылдың 19 сәуірінде Нью-Йоркте өзін Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымы (SWAPO) ретінде қайта құрды. Нюхома президент болып сайланды. Ол Нью-Йоркке 1960 жылдың маусым айында келді, онда ол БҰҰ Бас Ассамблеясының Төртінші комитетінің кіші комитетіне петиция тапсырды. Нуджома Оңтүстік-Батыс Африкаға ең кеш 1963 жылы тәуелсіздік беруді талап етті. Содан кейін ол 1961 жылы Танганьикаға оралды, содан кейін ол және белсенділердің шағын тобы SWAPO-ны халықаралық күшке айналдырды. Ол басқа африкалық ұлтшылдардан қолдау тауып, Джулиус Ньерреден күшті қолдау алды. Нюхома Дар-Эс-Саламда SWAPO-ның Уақытша штаб-пәтерін құрды және оған қосыла бастаған намибиялықтарға стипендиялар мен әскери дайындық ұйымдастырды. Алғашқылардың арасында Мзее Каукунгва, Мозе Тжитендеро және Хификепунье Похамба болды. 1962 жылы SWAPO өзінің қарулы қанатын, Оңтүстік-Батыс Африканың Азаттық Армиясын (SWALA) құрды, кейіннен Намибияның Халықтық Азаттық Армиясы (PLAN) деп аталды. Нюхома өзі алғашқы қаруды Алжирден Мысыр, Судан, Танзания және Замбия арқылы сатып алды, содан олар Овамболендтегі Омугулугувомбашеге жеткізілді. 1966 жылдың 21 наурызында, Гаагадағы Халықаралық Сотта Оңтүстік Африканың талаптарын тексеру мақсатында, Намибиядағы эмигранттар отанына оралуға еркіндікке ие екенін және олар өздері таңдап кеткенін дәлелдеу үшін, Нюхома Хификепунье Похамбамен бірге Виндхукке ұшақпен барды. Әуежайға келгеннен кейін олар тұтқындалды және келесі күні Замбияға депортацияланды. 1966 жылдың 26 тамызында SWALA мен Оңтүстік Африка қауіпсіздік күштері арасындағы алғашқы қақтығыс болды, парашютистер мен полиция Омугулугувомбашеде лагерь құрған SWALA жауынгерлеріне шабуыл жасады. Бұл шабуыл 25 жылдан астам жалқылық Намибияның тәуелсіздік соғысының басталуын білдірді. 1969 жылы Нюхома Танзаниядағы Танга консультативтік конференциясында SWAPO президенті ретінде қайта бекітілді. 1960-жылдардың соңында Нюхома дипломатиялық сапарларын жалғастырды, SWAPO Африка, Еуропа және Америкада кеңселер ашты. Ол 1961 жылдың 1 қыркүйегінде Югославияның Белград қаласында өткен Беделсіздік қозғалысының құрылуында, сондай-ақ 1963 жылдың 25 мамырында Эфиопияның Аддис-Абеба қаласында Африка Бірлігі Ұйымының (OAU) құрылуында SWAPO-ны өкілдік етті. 1965 жылы OAU SWAPO-ны намибиялық халықтың жалғыз заңды өкілі деп мойындады. 1974 жылы Португалия империясы құлап, Намибияның Анголамен шекарасы партизандық шабуылдарға одан да осал болды. Нюхома бұл соғыс жүргізілу тәсілінде үлкен өзгерістерге жол ашатынын түсінді және келесі екі жыл ішінде SWAPO-ның әскери кампаниясы өзінің базасын Замбиядан Анголаға көшірді. Шекараның ашылуы SWAPO жақтастарының мыңдаған адамдары эмиграциядағы қозғалысқа қосылуына мүмкіндік берді. Нюхоманың ұлы Утони Нюхома және оның екі бауыры Замбияға келгендердің арасында болды. 1977 жылы Лиссабонда өткен Апартеидке қарсы әлемдік конференцияда Нюхома Намибиядағы отарлық жүйені және апартеид режимінің институттарын жою қажеттігін атап өтті, содан кейін олар халық мүддесіне қызмет ететін институттарды құру қажеттігін айтты, нәсіл, дін немесе тегіне қарамастан. Ол сондай-ақ, көрінетін отарлық режимді үстірт өзгертіп, халықтың көпшілігінің жағдайы өзгермейтін жаңа отарлық марионеткалардың орнатылу қаупі туралы ескертті. 1989 жылдың қараша айында сайланған Конституциялық Ассамблея оны Намибияның алғашқы президенті етіп таңдады. Нюхома 1990 жылдың 21 наурызында БҰҰ Бас хатшысы Хавьер Перес де Куэльяр, Оңтүстік Африка президенті Фредерик де Клерк және жақында түрмеден босатылған Нельсон Манделаның қатысуымен қызметке кірді.
SWAPO президенті
1959 жылы Нюхома Ованболанд халық ұйымын (ОПО) құрып, оның бірінші президенті болды. Келесі жылы, 1960 жылы, ол Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымының (SWAPO) бірінші президенті атанды. Сол кезде Оңтүстік Африка жерді апартеид саясаты бойынша басқарды, онда ең жақсы ресурстар ақтарға тиесілі болды, ал қалған намибиялықтар кемсіз деп есептелді. Біріккен Ұлттар Ұйымынан Оңтүстік Африканың Оңтүстік-Батыс Африканы оккупациялауын тоқтатуды талап еткен соң, ол 1966 жылы қарулы қарсылыққа рұқсат берді. Осыдан бастап 24 жылға созылған Намибияның тәуелсіздік соғысы басталды. Күрестің барысында Нюхома әкесі тарапынан берілген "Шафишуна" деген шайқас есімін алды, ол "найзағай" деген мағынаны білдіреді. Азаттық күресі кезінде Нюхома Намибияның Халықтық Азаттық Армиясының (PLAN) бас қолбасшысы және PLAN-ның ең ірі шешім қабылдау органы болған Свапо әскери кеңесінің төрағасы болды. 47 жыл бойы SWAPO басшысы болғаннан кейін, 2007 жылы оның орнына Хификепунье Похамба келді. 2007 жылы SWAPO басшысы болып қайта сайлануы және 2009 жылы президенттікке үміткер болуы мүмкін деген болжамдар айтылды. Алайда, 2007 жылдың қазан айының басында Нюхома SWAPO президенті болып қайта сайлануға ниеті жоқ екенін және Похамбаның пайдасына шеттететінін мәлімдеді. Нәтижесінде, 2007 жылдың 29 қарашасында өткен партия съезінде Похамба SWAPO президенті болып сайланды. Нюхома: «Мен басшылықтың жалынын және мантиясын жолдас Похамбаға табыс етемін» деді. Съезде Нюхомаға, қазіргі атағымен қатар, Намибия революциясының көшбасшысы атағы да берілді. Активті саясаттан кетуді шешкен Нюхома SWAPO Орталық Комитетіне де, Политбюроға да қайта сайланбады, бірақ съезд оған Орталық Комитет пен Политбюро отырыстарына «өз қалауынша» қатысуға рұқсат берді. Ол сондай-ақ SWAPO Ұлттық Төрағасы атағын алуы мүмкін. 1990 жылы Нюхома жер реформасы жоспарын бастады, онда жер ақтардан қараларға қайта бөлінетін болды. 2007 жылға қарай елдегі барлық коммерциялық жерлердің шамамен 12 пайызы ақ фермерлерден алынып, қара азаматтарға берілді. Дегенмен, 1998 жылы Намибия Министрлер кабинеті жасаған мәлімдемеге сәйкес, «ауыл шаруашылығының негізі гүлденудің тұрақты негізін ұсыну үшін тым әлсіз» және 2010 жылға дейін Намибия ауылдық халқының 38 пайызы кедейлік шегінен төмен өмір сүрді. 1994 жылғы желтоқсанда Нюхома 76,3 пайыз дауыспен Намибия президенті болып қайта сайланды. Намибия Конституциясы Нюхомаға 1999 жылы үшінші бес жылдық мерзімге үміткер болуға мүмкіндік беру үшін өзгертілді, бұл оның алғашқы мерзіміне тікелей сайланбағанымен және бұл өзгеріс тек Нюхомаға қатысты екендігімен негізделді. Ол 1999 жылғы сайлауда 76,8 пайыз дауыспен жеңіске жетті. Нюхома Намибияда орналасқан «Ирбис сақтау қорының» халықаралық демеушісі және сергек қолдаушысы болды. 2001 жылы Нюхома Намибиядағы гомосексуалдар мен лесбиянкаларға қарсы тазалау шараларын жариялап, «полиция Намибияда табылған гомосексуалдарды және лесбиянкаларды тұтқындауы, түрмеге қамауы және депортациялауы керек» деді.
Төрайымнан кейінгі кезең
Нюхома ресми қызметтен кетіп қалғанмен, саяси салада әлі де белсенді, ол SWAPO үшін елдегі түрлі митингілер мен шараларда үнемі үгіт жүргізеді. 2009 жылы Нуджома Намибия университетінен геология магистрі дәрежесін алды. Намибиядағы Адам құқықтары жөніндегі ұлттық қоғамның (NSHR) директоры Нуджоманың ЦРУ-мен байланысы бар екенін мәлімдеді. Ұйым Халықаралық қылмыстық соттан Нюхоманы тергеуді сұрады және оның билікте болған кездегі жоғалып кеткендердегі рөлі туралы айтты. Бүгінгі күнге дейін бұл мәлімдемелер расталмады. Президенттік кезеңінде Намибияның түрлі этникалық топтары арасындағы нәсілдік келісім мен үйлесімді дамытуға жасаған әрекеттеріне қарамастан, Нюхома президенттік қызметтен кейін даулы және зорлыққа шақыратын мәлімдемелер жасады. 2009 жылдың маусым айының ортасында ол SWAPO партиясының жастарын қару алып, "колонистерді елден қууға" шақырды. Сол айдың соңында Сэм Нюхома Намибиядағы неміс тіліндегі евангелиялық-лютеран шіркеуіне (DELK) шабуылдап, оны "тәуелсіздікке дейін жаумен ынтымақтасқан және, мүмкін, әлі де жау болып табылады" деп айыптады. Ол сондай-ақ: "Біз оларды көтереміз. Бірақ олар дұрыс мінез танытпаса, шабуыл жасаймыз. Ал олар Германиядан ақ достарын шақырса, бастарынан атып тастаймыз" деді. 2009 жылдың қыркүйек айында солтүстік Намибияда Роберт Мугабені қорғаған сөйлесінде Нюхома америкалықтарға, британдықтарға және немістерге ауыз тигізіп, жақтастарына: "Англиялықты көргенде, басына балғамен соғыңдар" деп шақырды. Бұрынғысы сияқты, 2009 жылдың маусым айында да: "Ынтымақтастыққа келмейтін немістерді бастан ату керек" деп қосты.
Неке және жеке өмірі
Нюхома 1956 жылдың 6 мамырында Ковамбо Теопольд Катжимунемен үйленді. Олардың үш ұлы мен бір қызы болды: Утони Дэниел (1952 жылы туған), Джон Ндешипанда (1955–1993), Сакария "Заки" Нюхома (1957 жылы туған) және Нелаго Нюхома (1959 жылы туған), ол Нюхома елден тысқары жерде болғанда 18 айлық шағында қайтыс болды. Оның әйелі оған шетелде қосылғанға дейін екі онжылдық уақыт өтті. Нюхоманың тұңғыш ұлы Утони – жоғары лауазымды саясаткер және СВАПО мүшесі, ол Намибия Министрлер кабинетінің де, Ұлттық Ассамблеяның да мүшесі. Оның кіші ұлы Закки – геолог, сонымен қатар бизнес пен кен өндіруге қызығушылық танытады. Нюхоманың әкесі Даниэль Утони Нюхома, оның жалғыз "қылмысы" – Нюхоманың әкесі болуы еді, 1966 жылы Окахаода тұтқындалып, Претория түрмесіне жіберілді. Сол жерде туберкулезге шалдығып, 1968 жылы қайтыс болды. Нюхоманың анасы Куку Хелви Мпинга Кондомболу өте ұзақ өмір сүрді, 2008 жылдың қараша айында қайтыс болды; ол 100 жастан асып кеткен деп хабарланды. Нюхоманың кіші ұлы Сакария "Закки" Нюхоманың есімі Панама құжаттарымен байланысты айтылды.
Құрметтер мен марапаттар
Сыйлау күні Құрмет / Сыйлық атауы Сыйлау органы
11973 Лениндік бейбітшілік сыйлығы КСРО
21980 Фредерик Жолио Кюри Алтын медалі
31984 Понтифик медалі (Пәпаның медалі) Anno VI Ватикан, Италия
41988 Ұлы Мастер ордені: Ұлы крест (Жоғарғы орден) Бразилия
51988 Хо Ши Мин Бейбітшілік сыйлығы Вьетнам
61988 Намибия Еркіндік сыйлығы Апартеидке қарсы күрестегі көшбасшылық рөлі үшін Калифорния мемлекеттік университеті, АҚШ
71988 Атланта қаласының құрметті азаматтығы Еркіндік, ұлттық тәуелсіздік және әлеуметтік әділдік үшін күрестегі көшбасшылық рөлі үшін Атланта, АҚШ
81988 Сан-Франциско қаласы мен округінің танылуы
91988 Чикаго қаласының танылуы
101988 Восточная Пало-Альто қаласының танылуы
111990 Индира Ганди Бейбітшілік және қарусыздандыру сыйлығы Намибия халқының азаттығына қосқан үлкен үлесі үшін Үндістан
121991 Понтифик медалі (Пәпаның медалі) Anno XIII Ватикан, Италия
131991 Хосе Марти ордені Куба
141991 Мерит ордені Конго Республикасы
151992 Алтын Жүрек иесінің басшысы Кения
161992 Ұлттық Ту ордені (Бірінші дәреже) Корей Халық Демократиялық Республикасы
171994 "Grand Cordon" ордені Тунис
181995 Велвитч орденінің Ұлы Мастері Намибия
191995 Бостандық ордені (Ұлы мойындық) Португалия
201995 Ашаршылықты жою бойынша көшбасшылық үшін Африка сыйлығы The Hunger Project
211996 Жақсы үміт ордені (Алтын) Оңтүстік Африка
222002 Достық ордені Вьетнам
232003 O.B.F.F.S. Румыния
242003 Басқару және әлеуметтік зерттеулер институтының стипендиясы Елінің азаттығына, демократиялық негіздерді орнатуға, бейбітшілік пен саяси тұрақтылыққа және Намибиядағы қара нәсілді халықтың қадір-қасиетін арттыруға қосқан үлесі үшін Басқару және әлеуметтік зерттеулер институты, Нигерия
252004 Гана жұлдызы орденінің серігі (Гананың ең жоғары ұлттық наградасы) Гана үкіметі мен халқының құрметінің белгісі ретінде Гана
262004 Намибия Республикасының негіздеуші Президенті және Намибия Ұлтының әкесі Ұлттық азаттық күресіне және ұлтты құруға жасаған өзімшілдік құрбандықтары үшін Намибия Парламенті
272004 Өмір бойына табиғатты қорғау сыйлығы Читаны сақтау қоры (Нужома 1991 жылдан бері осы халықаралық ұйымның қамқоршысы)
282007 Намибия революциясының жетекшісі SWAPO партиясы, Намибия
292008 Халықаралық Ким Ир Сен сыйлығы Корей Халық Демократиялық Республикасы
302010 Сир Серэтсе Хама SADC медалі SADC
312016 Ынтымақтастық ордені "Эль Мехди Бен Барка" Африка, Азия және Латын Америка халықтарының құрметіне ие болған үшінші әлемнің тұлғаларына, олардың еркіндік, тәуелсіздік, бейбітшілік, экономикалық даму және әлеуметтік әділдік үшін күресі мен үлкен үлесі үшін Куба
322018 О.Р. Тамбо серіктерінің ордені Апартеид үкіметіне қарсылығы үшін Оңтүстік Африка
332021 Франсиско де Миранда ордені (Бірінші дәреже) Венесуэла Боливариан Республикасының Президенті Николас Мадуро және Венесуэла Сыртқы істер министрі Хорхе Арреасасы Венесуэла