Кіріспе

Блюстокинг (сондай-ақ көк шұлық немесе көк шұлықтар) – білімді, зиялы әйелге арналған термин. Бұл термин алғаш рет 18 ғасырда Англияда құрылған Көк шұлық қоғамының мүшелеріне қатысты қолданылған, оны үй шаруашылығын жүргізуші және сыншы Элизабет Монтегю (1718–1800), «Көктер патшайымы», Елизавета Веси (1715–1791), Хестер Чапон (1727–1801) және классик Элизабет Картер (1717–1806) басқарды. Келесі буында Хестер Линч Пиоззи (1741–1821), Ханна Мор (1745–1833) және Франсис Берни (1752–1840) өкілдік етті. Қазір бұл термин әдебиетке немесе интеллектуалдық мәселелерге қызығушылық танытқан әйелдерге қолданылады. 18 ғасырдың соңына дейін бұл термин екі жыныстың да білімді адамдарына қатысты қолданылған. Кейін ол негізінен зиялы әйелдерге қатысты қолданылды, ал француз тіліндегі bas bleu сөзі де ұқсас мағынаға ие болды. Уақыт өте келе бұл термин теріс мағынаға ие болды және қазір көбінесе кемсіту мақсатымен қолданылады. Көк шұлықтар туралы сілтеме, жүн шұлықтар ресми емес киім болған, ал қара жібек шұлықтар – ресми, сәнді киім болған кездерге дейін барып отырады. Мұндай сілтеме жиі Бенджамин Стиллингфлит есімді адамға жасалады, ол ресми қара шұлықтары болмаса да, Көк шұлықтар қоғамының құрамына қатысқан. Франсис Берни, блюстокинг болғандықтан, оқиғаны баяндай келіп, Стиллингфлитті Элизабет Весидің әдеби кешқұралына шақырғанын, бірақ оның бейресми киімі үшін сөгіс естігенін айтады. Ол: «Киімге мән бермеңдер! Көк шұлықтарыңмен келіңдер!» деген жауап берген.

Тарих

"Көк шұлықтар қоғамы" – 1750 жылдары Англияда Элизабет Монтегю және басқалар басқарған әдеби қоғам. Элизабет Монтегю осы қоғамда ерекше жағдайға ие болды, себебі ол күйеуі қайтыс болғаннан кейін оның мүлкін иеленді. Бұл оған өз ортасында ықпалды болуға мүмкіндік берді. Бұл қоғамды әйелдер құрды, және оның құрамында ағылшын қоғамының Харриет Боудлер, Эдмунд Берк, Сара Филдинг, Сэмюэл Джонсон және Франсис Пултни сияқты көрнекті мүшелері, әйелдер мен ерлер болды. Томас Мур мен Чарльз Эдвард Хорнның 1811 жылғы "М. П." комикалық операсы "Көк шұлық" деп аталды. Онда көк шұлықтарды пародиалайтын Lady Bab Blue кейіпкері бар. "Көк шұлықтар" туралы сілтеме 1638 жылғы Джон Амос Коменнің кітабында кездеседі, онда ол әйелдердің жоғары білім алудан шеттетілуінің ежелгі дәстүрін, сонымен қатар Библия мен Эврипидтің еңбектерін келтіреді. Алайда, бұл екінші сілтеме Китингдің 1896 жылғы аудармасында ғана кездеседі, ал Коменнің латын тіліндегі түпнұсқа мәтінінде жоқ. Бұл атау XV ғасырда Венециядағы Compagnie della Calza мүшелері киген көгілдір шұлықтарға қатысты болуы мүмкін, кейіннен ол Париж бен Лондонда қабылданды. XVII ғасырда Шотландиядағы Одадағыларға қолданылды, олар ақталмаған жүн шұлықтар киген, ал одан байлардың ақталған немесе боялған шұлықтарынан өзгешеленді. 1870 жылы Генри Д. Уитли Элизабет Монтегюдің жақын достарының "көк шұлықтар" деп аталуына себепкер болған табиғатты зерттеуші Бенджамин Стиллингфлит киген көк жүн шұлықтар болғанын атап өтті. Уильям Хазлитт: "Көк шұлық – қоғамдағы ең жақтырылмаған тұлға. Ол қайда болса да, жұмыртқаның сарысы сияқты төменге батып, өзімен бірге ластықты ала жүреді" деді.

Соңғы кезде қолданылуы

Жапонияда 1911 жылы Райчо Хирацука басшылығымен "Сеито" (Bluestocking) әдеби журналы жарық көрді. Ол 1916 жылға дейін шығып тұрды, жапон феминистеріне шығармашылық мүмкіндік пен саяси платформа ұсынып, қоғамдық наразылық пен үкіметтік цензураға қарамастан қызмет етті. "Толедо Блю Стокингс" 1883 жылдан 1885 жылға дейін Огайо штатының Толедо қаласындағы жоғары лига бейсбол командасы болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл команда 1947 жылы Джеки Робинсонның "Бруклин Доджерс" құрамында ойнағанға дейін Моисей Флитвуд Уокер және оның інісі Уэлди Уокер сияқты қара терілі ойыншылары бар жалғыз жоғары лига командасы ретінде танымал. "Bluestockings" – Нью-Йорк қаласының Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігінде орналасқан, еріктілер басқаратын, ұжымдық меншіктегі радикалдық кітап дүкені, әділ сауда кафесі және белсенділер орталығы, ол 1999 жылы ашылды. "The Bluestocking" – Вирджиния штатының Стаунтон қаласындағы дәстүрлі қыздар колледжі – Мэри Болдуин колледжінің жылнамасының атауы. "Blue Stocking" – 1993 жылдан 1996 жылға дейін Портленд қаласында шыққан, "күшті феминистік" (слоган) газеті болды.