Кіріспе

Бейсболдағы статистика

Бейсболда ойыншы бірінші, екінші және үшінші базаны айналып, үй тақтасына қауіпсіз оралғанда, үш аут тіркелгенге дейін, соққымен алынған доптарға қауіпсіз базаға жетудің барлық талаптары орындалған немесе қамтамасыз етілген жағдайда, ұпай саналады. Ойыншы гол соғу арқылы немесе оны қауіпсіз "базаға" (яғни бірінші, екінші немесе үшінші базаға) жеткізіп, кейіннен үйге әкелетін кез келген ойын комбинациясымен ұпай жинауы мүмкін. Ойыншы бір ұпай жинағаннан кейін, келесі соққы жасағанға дейін тағы ұпай жинауға тырыспайды. Ойынның мақсаты – команданың қарсыласынан көп ұпай жинауы. Бейсболдың ресми ережелерінде, егер иннингтің үшінші ауты кез келген базаға қарай жылжыған ойыншыны күшпен тоқтату болса, тіпті басқа ойыншы сол күшпен тоқтату жасалғанға дейін үй тақтасына жетсе де, ол ұпай есептелмейді. Бірақ, егер үшінші аут күшпен емес, допты ұстап белгілеу арқылы жасалса, онда егер басқа ойыншы белгі жасалғанға дейін үй тақтасына жетсе, ол ұпай есептеледі. Бейсбол статистикасында, барлық базаларды айналып ұпай жинаған ойыншыға ұпай (R) беріледі, кейде оны "жинаған ұпай" деп те атайды. Жинаған ұпайлар маңызды жеке статистика болғанымен, ұпайға көмектескен ұпайлар (RBI) одан да маңыздырақ саналады. Жеке жинаған ұпайлар мен ұпайға көмектескен ұпайлардың екеуі де жағдайға байланысты; алайда, саберметриялық статистикалық көрсеткіш – құрылған ұпайлар, ойыншының командасы үшін ұпай жасауға қосқан үлесін одан да толық бағалайды. Пичердің статистикасында да берілген ұпайлар қарастырылады, олар стандартты табылған ұпайлар (пичер толық жауапкершілікке ие) және алаңдағы қателіктерге байланысты табылған ұпайлардың арасын ажыратады, соңғысы пичердің жеке статистикасына енбейді. Атап айтқанда, егер иннингте ұпай санына әсер ететін алаңдағы қателік болса, ресми тіркеуші – ойынның ресми статистикалық маманы – қанша ұпай табылған деп есептелуі керек екенін анықтау үшін, қателік болмағандай иннингті қайта құрастырады. Мысалы, екі аут болғанда, егер ойыншы алаңдағы қателік салдарынан базаға жетсе, ал келесі соққышы екі ұпайлық гол соғып, содан кейін келесі соққышы үшінші аутты жасап, иннинг аяқталса, егер иннинг қателіксіз қайта құрылса және егер үшінші соққышы қателікке емес, аутқа шықса, иннинг ұпайсыз аяқталар еді. Осылайша, жиналған екі ұпай табылған емес деп есептеліп, пичердің жеке статистикасына енбейді.

Ойыншы

Бас лига ойыншысының ең көп ұпай жинаған рекорды – 2295 ұпай, оны Рики Хендерсон (1979–2003) иеленеді. Маусымдық рекорд бойынша ең көп ұпай – 198, оны 1894 жылы «Филадельфия Филлиз» командасының Билли Гамильтон көрсетті. «Қазіргі заманғы» рекорд (1900 жылдан бастап) – 177 ұпай, оны 1921 жылы «Нью-Йорк Янкиз» командасының Бейб Рут орнатты. Ең көп маусымдар бойы бас лигалардың бірінде ұпай жинау бойынша рекорд – 8, оны Бейб Рут (Американ лигасы: 1919–1921, 1923, 1924, 1926–1928) иеленеді. Бір ойыншының қатарынан кемінде бір ұпай жинаған ең көп ойындары – 18, осы көрсеткішті «Янкиз» командасының Ред Рольф (9 тамыз – 25 тамыз, 1939) және «Кливленд Индианс» командасының Кенни Лофтон (15 тамыз – 3 қыркүйек, 2000) бөліседі. Бір ойын кезінде ойыншының жинаған ең көп ұпайы – 7, оны 1886 жылы 15 тамызда Америка қауымдастығының «Луисвилл Колонелс» командасының Гай Хеккер көрсетті. «Қазіргі заманғы» 6 ұпайлық рекордты он төрт ойыншы бөліседі (соның сегізі 1900 жылға дейін жеткен). Осы алты «қазіргі заманғы» ойыншының арасында бір ойында 6 ұпай жинаған алғашқы ойыншы – 1934 жылы 4 тамызда «Нью-Йорк Джайентс» командасының Мел Отт (ол осы жетістікті он жылдан кейін қайталады, осыны екі рет жасаған жалғыз ойыншы); ең соңғысы – 2002 жылы 23 мамырда «Лос-Анджелес Доджерс» командасының Шон Грин.

Команда

Бір маусымда бас лига командасының ең көп ұпай жинаған рекорды – 1212 ұпай, оны 1894 жылы «Бостон Бинитерс» (қазіргі «Атланта Брейвз») командасы көрсетті. Қазіргі заманғы рекорд – 1931 жылы «Нью-Йорк Янкис» командасының 1067 ұпайы. Бір ойынның кемінде бір ұпаймен аяқталған ең көп ойын саны (яғни, қарсыласқа ешқандай ұпай жібермеген ойындардың ең көп саны) – 308, осы көрсеткішті «Янкис» командасы 1931 жылдың 3 тамызынан 1933 жылдың 2 тамызына дейін орнатты. Жалпы тарихындағы ең көп ұпай жинаған командалық рекорд (2022 жылға дейін) – 100 875 ұпай, оны «Чикаго Кабс» командасы көрсетті. Бір ойында команданың ең көп ұпай жинаған рекорды – 36 ұпай, оны 1897 жылдың 29 маусымында «Чикаго Колтс» (қазіргі «Чикаго Кабс») командасы «Луисвилл Конелс» (1892 жылы Ұлттық лигаға қосылған) командасына қарсы көрсетті. Қазіргі заманғы рекорд – 2007 жылдың 22 тамызында «Техас Рейнджерс» командасы «Балтимор Ориолс» командасына қарсы 30 ұпай жинады. Ұлттық лиганың рекордын 2020 жылдың 9 қыркүйегінде «Атланта Брейвз» командасы «Майами Марлинс» командасына қарсы 29 ұпаймен көрсетті. Ойынның ең жоғары жалпы ұпай саны – 49 ұпай, 1922 жылдың 25 тамызында «Чикаго Кабс» командасы «Филадельфия Филлис» командасын 26:23 есебімен жеңген кезде тіркелді. Бір команданың бір иннингте жинаған ең көп ұпай рекорды – 18 ұпай, оны 1883 жылдың 6 қыркүйегінде «Чикаго Уайт Стокингс» (қазіргі «Чикаго Кабс») командасы «Детройт Вулверинс» командасына қарсы көрсетті. Қазіргі заманғы рекорд – 17 ұпай, оны «Бостон Ред Сокс» командасы 1953 жылдың 18 маусымында «Детройт Тайгерс» командасына қарсы көрсетті.

Маусымнан кейін

Лос-Анджелес Доджерс 2020 жылғы NLCS-тің үшінші ойынының бірінші иннингінде Атланта Брейвс командасына қарсы 11 ұпай салып, бір иннингте ең көп ұпай салған рекордты орнатты.

Әлемдік серия

Янкилердің Микки Мантл 42 (1951–53, 1955–58, 1960–64) әлем чемпионаттарындағы ең көп ұпай жинаған рекордты иеленеді. Бір әлем чемпионатында ең көп ұпай жинаған рекорд – 10 ұпай, және оны екі ойыншы бөліседі. Бұл жетістік алты ойындық серияда екі рет орындалды: 1977 жылы Янкилердің Реджи Джексон бірінші болып осы көрсеткішті көрсетті, ал 1993 жылы Торонто Блю Джейс клубының Пол Молитор оны қайталады. Әлем чемпионатының бір ойынында ойыншы жинаған ең көп ұпай саны – 4, бұл рекордты он ойыншы бөліседі. Бейб Рут 1926 жылғы 6 қазанда Янкилер сапында осы көрсеткішті орнатты, ал 2011 жылғы әлем чемпионатының үшінші ойынында Сент-Луис Кардиналс клубының Альберт Пухольс осы көрсеткішті қайталады. 1936 жылғы 2 қазанда Нью-Йорк Джайентс клубымен өткен ойында Янкилер бір әлем чемпионатында 18 ұпай жинап, командалық рекордты орнатты. Тарихындағы ең көп ұпай жиналған әлем чемпионатының ойынында 1993 жылғы 20 қазанда ойыншылар рекордтық 29 рет ұпай жинады, сол күні Блю Джейс командасы 1993 жылғы әлем чемпионатының төртінші ойынында Филлиз командасын 15:14 есебімен жеңді.