Кіріспе
Нильс Арне Эгген (17 қыркүйек 1941 – 19 қаңтар 2022) – норвегиялық футболшы, жаттықтырушы және педагог. Эгген 1970-2010 жылдар аралығында 23 жыл бойы басқарған «Розенборг» клубымен тығыз байланысты болды. Ол Норвегия тарихындағы ең табысты клуб жаттықтырушысы, Норвегияның жоғары дивизионында он бес рет және Норвегия футбол кубогында алты рет жеңіс тұтыпты. Эггеннің тактикалық басымдығы 4-3-3 схемасында ойнау және шабуылға бағытталған футболға негізделген. Оның футболға қатысу әдісі ойыншылар, жаттықтырушылар мен клубтар арасында, сондай-ақ отандық және халықаралық деңгейде үлгі ретінде жиі айтылады. Туған жері Трёнделагта Эгген аймақтағы ең ұлы және ықпалды спортшы ретінде құрметтеледі, тіпті Хьяльмар Андерсен мен Петтер Нортуг сияқты Олимпиада чемпиондарын да шаң жұқтырды. Оның ойыншылық карьерасы «Оркдал» клубында басталды, кейін 1960-1963 және 1966-1969 жылдары «Розенборг», ал 1964-1966 жылдары «Валеренген» клубтарында ойнады. 1963-1969 жылдар аралығында Норвегия құрамасы сапында 29 матч өткізді. «Валлеренгенмен» бір рет, ал «Розенборгпен» екі рет Норвегияның жоғары дивизионында жеңіске жетті, сондай-ақ «Розенборгпен» Норвегия футбол кубогын бір рет ұтты. 1971 жылы Эгген «Розенборгтың» жаттықтырушысы болып тағайындалды және дебюттік маусымында лигада жеңіске жетті. 1973 жылы Норвегияның 21 жасқа дейінгі құрамасын басқарды. Содан кейін 1977 жылға дейін Кьелл Шу Андреасенмен бірге Норвегия ұлттық құрамасын жаттықтырды. Кейін «Розенборгке» оралып, 1982 жылға дейін қызмет етті. Содан кейін 1985 жылға дейін «Оркдалды» жаттықтырды. 1986 жылы «Мосс» клубының жаттықтырушысы болып тағайындалды, алғашқы маусымда Екінші дивизионды, келесі маусымда жоғары лиганы жеңіп алды. Осы кезеңде Норвегияның 23 жасқа дейінгі құрамасын да жаттықтырды. 1988 жылы «Розенборгты» жаттықтыруға қайта оралды және 1998 жылғы демалысын есептемегенде, 2002 жылға дейін осы қызметте болды. Бұл команданың алтын ғасыры болды, нәтижесінде 11 рет қатарынан лига чемпионы атанды және Чемпиондар лигасының сегіз маусымына қатысты. Эгген 2010 жылғы маусымда тағы да жаттықтырушы болып оралды және тағы да лигада жеңіске жетті.
Nils Arne Eggen (17 September 1941 – 19 January 2022) was a Norwegian footballer, manager and teacher from Orkdal. Eggen was closely tied to Rosenborg, the club he managed for 23 years between 1970 and 2010. He is Norway's most successful club manager throughout history, having won the Norwegian top division fifteen times and the Norwegian Football Cup six times as a manager. Eggen's tactical emphasis was on playing 4 3 3 and attacking football and his way of playing football has frequently been cited as an inspiration among players, coaches and clubs alike, both domestically and abroad. In his native Trøndelag, Eggen is revered and widely regarded as the greatest and most influential sports person in the region, even eclipsing Olympic champions such as Hjalmar Andersen and Petter Northug. His playing career started with Orkdal; he then played for Rosenborg from 1960 to 1963 and 1966 to 1969, and for Vålerengen between 1964 and 1966. He was capped 29 times for Norway between 1963 and 1969. He won the Norwegian top division once with Vålerengen and twice with Rosenborg, and the Norwegian Football Cup once with Rosenborg. In 1971, Eggen became manager of Rosenborg, winning the league in his inaugural season. He left to take over Norway U21 in 1973. He then became national team manager for Norway jointly with Kjell Schou Andreassen until 1977. He then returned to Rosenborg where he remained until 1982. He then coached Orkdal until 1985. In 1986, he was hired as manager for Moss, where he won the Second Division in the first season and then the top league the following. During this period he was also manager of Norway U23. He started managing Rosenborg in 1988, where he remained until 2002, except for a sabbatical in 1998. This was the team's golden age, resulting in 11 consecutive league titles and the participation in eight consecutive seasons in Champions League. Eggen returned as manager for the single 2010 season, again winning the league.
Ойын мансабы
Эгген өзінің футбол карьерасын 15 жасында Оркдалдың негізгі құрамында қорғаушы ретінде бастады. Кейін ол Тронхеймге оқуға көшіп, «Розенборг» клубына қосылды. Ол олармен бірге 1960 жылы Норвегия футбол кубогын жеңіп алды. 1963 жылы Ослоға көшіп, «Волеренга» клубына қосылды. Олар 1965 жылы Норвегияның жоғары лигасының чемпионы атанды, содан кейін ол қайта Тронхеймге оралды, онда «Розенборг» үшін маңызды рөл атқарды, олар лиганы екі рет жеңіп алды, ал ол өзі 1968 жылы «Жылдың ойыншысы» атағын жеңіп алды, содан кейін карьерасын аяқтады.
Жаттықтырушылық мансап
Эгген Розенборгтың бас жаттықтырушысы болып тағайындалды, ал оның алғашқы маусымында (1971) клуб тарихында алғаш рет «дубль» жеңіп алды. 1970-ші жылдардың ортасында ол Норвегияның 21 жасқа дейінгі ұлттық құрамасын, содан кейін негізгі ұлттық құраманы жаттықтырды. 1978 жылғы әлем чемпионатына іріктеу турнирінде Швеция және Швейцарияға қарсы өткен үй матчтарындағы жеңіс Норвегияны іріктеуге үміткер етті. Бірақ Швейцариядағы соңғы ойындағы жеңіліс мүмкіндікті жоғалтты, ал 1994 жылға дейін олар тағы да іріктеуге жақындамады. 1978 жылы ол Розенборг клубына бас жаттықтырушы болып қайта оралды – сол кезде команда Норвегияның екінші дивизионында күресіп жатқан еді. Екі жылдан кейін команда қайтадан бірінші дивизиондағы алдыңғы қатардағы командалардың қатарына енді. 1986-1987 жылдары «Мосс» клубының бас жаттықтырушысы болғаннан кейін Розенборгқа оралды. «Мосс» клубындағы екі жылында ол 1986 жылы бірінші дивизионға жолдама алды, ал 1987 жылы клубты бірінші және жалғыз лига чемпионы атанды. 2002 жылы Эгген Розенборгтың бас менеджері лауазымынан кетті. Эггеннің соңғы жетістіктерінің екеуі – Норвегияның жоғары дивизионында жеңіс (қатарынан 11-ші рет) және Еуропа Чемпиондар Лигасына қатысу құқығын алу (қатарынан 8-ші рет) болды. Розенборг басқарушылығының кезеңінде Норвегия футбол кубогын бірнеше рет жеңіп алды. 2004 жылдың қараша айында клуб оны қайтадан тағайындады, бұл жолы бас менеджердің көмекшісі/кеңесшісі ретінде, бірақ 2005 жылы ол өз рөлі жоспарланғандай жұмыс істемегенін мойындағаннан кейін осы лауазымнан бас тартты. 2010 жылдың мамыр айында Эрик Хамрен Швеция ұлттық футбол құрамасының бас жаттықтырушысы болғаннан кейін ол тағы да Розенборгтың бас жаттықтырушысы болды. Уақытша бас жаттықтырушы ретінде Ян Йонссон келгенге дейін Эгген Розенборгты Норвегияның жоғары лигасының 22-ші жеңісіне жеткізді. 2011 жылдың 1 қарашасында ол тағы да жаттықтырушылыққа оралды, бұл жолы Норвегия футболының бесінші лигасынан – «Оркла» (бұрынғы «Оркдал») клубына. Алғашқы маусымында ол «Оркла» командасын төртінші лигаға, үшінші дивизионға көтерді. 2003 жылы ол Норвегия футболына қосқан үлесі үшін Корольдік Норвегияның Сент-Олаф орденімен марапатталды.
Футбол философиясы
Эгген өзінің жұмысына голландиялық тотал футболдың және Ринус Мишельдің шабыттандырғанын айтты. Басты қағида – жеке тұлғалардың (бөліктердің) жалпы мақсатқа бағынуы, соның арқасында команданың нәтижесі барлық ойыншылардың жеке дағдыларының жиынтысынан жоғары болады. Пікірін жеткізу үшін ол көбінесе Розенборг ырғағын метафора ретінде пайдаланды. Ол жылдам және күшті қарсы шабуылдарға, сондай-ақ командада шабуылдық көзқарас қалыптастыруға ерекше мән берді. 4–3–3 жүйесі Эггеннің жаттықтырушылық философиясында маңызды орын алды.
Жеке өмір
Ол 2012 жылы суицид жасаған Норвегия құрамасының футболшысы және жаттықтырушысы Кнут Торбьёрн Эггеннің әкесі болды. Оның немересі Кристиан Эгген Рисмарк «Бранн Берген» клубында кәсіби футболшы ретінде ойнады.
Өлім
Эгген 19 қаңтар 2022 жылы 80 жасында дүние салды.
Дәйексөздер
"Бұл - ілген ұйықтағы үміт" – халықаралық баспасөз конференциясында норвегиялық мақалды аударуда қиындық көріп отыр. "Біз екі орталық қорғаушы және үш шабуылшымен ойнаймыз" – Чемпиондар лигасының ойындары алдындағы баспасөз конференциясында Розенборгтың тактикасы туралы айтқан сөз (орталық қорғаушылар – стопперлер, ал шабуылшылар – спистер). "Құтты болсын, түкіріп ойнаған футбол!" – (Gratulerer, rævva fotball! ), сол кезден бері танымал болған жаңа норвегиялық сөзді ойлап тапты. 1994 жылғы Норвегия футбол кубогының жартылай финалында Розенборг жеңілгеннен кейін Молде жаттықтырушысы Аге Харейдеге айтты.