Кіріспе
Чарльз Рэймонд Старквезер (24 қараша 1938 – 25 маусым 1959) – 1957 жылдың қарашасынан 1958 жылдың қаңтарына дейін Небраска және Вайоминг штаттарында он бір адамды өлтірген американдық сериялық қылмыскер. Ол 1958 жылдың 21 қаңтары мен 29 қаңтары аралығында құрбандарының он біреуін өлтірді, осы күні ол тұтқындалды. 1958 жылы қылмыстар кезінде Старквезерге оның он төрт жасар әйел досы Карил Энн Фугат ілесіп жүрді. Старквезер мен Фугат екеуі де адам өлтіруге қатысқандары үшін сотталды; Старквезер өлім жазасына кесіліп, оқиғадан он жеті ай өткен соң атты. Фугат он жеті жыл түрмеде отырып, 1976 жылы босатылды. 1959 жылы электр орындығында атқарылған Старквезер Небраскада 1994 жылға дейін өлім жазасын алған соңғы адам болды, ол кезде Гарольд Ламонт Отей кісі өлтіргені үшін атты. Старквезердің ісін криминологтар мен психологтар зерттеп, сериялық қылмыскерлердің қозғаушы күштерін және себептерін түсінуге тырысты. Бұл оқиға да Чарльз Линдбергтің ұлының ұрлануы сияқты, ең алғашқы резонансты қылмыстық оқиғалардың бірі ретінде танылды, сол кездегі бұқаралық ақпарат құралдары осы істі ашық түрде айыптап, Старквезерді жазғырды.
Charles Raymond Starkweather (November 24, 1938 – June 25, 1959) was an American spree killer who murdered eleven people in Nebraska and Wyoming between November 1957 and January 1958, when he was nineteen years old. He killed ten of his victims between January 21 and January 29, 1958, the date of his arrest. During his spree in 1958, Starkweather was accompanied by his fourteen year old girlfriend, Caril Ann Fugate. Both Starkweather and Fugate were convicted on charges for their parts in the homicides; Starkweather was sentenced to death and executed seventeen months after the events. Fugate served seventeen years in prison, gaining release in 1976. Starkweather's execution by electric chair in 1959 was the last execution in Nebraska until 1994, when Harold Lamont Otey was executed for murder. The Starkweather case has been analyzed by criminologists and psychologists in an attempt to understand spree killers' motivations and precipitating factors. It also became notorious as one of the earlier crime scandals that reached national prominence, much like the kidnapping of Charles Lindbergh's son with the media outlets covering the case at the time openly condemning Starkweather.
Ерте өмір
Старквезер Небраска штатының Линкольн қаласында Гай мен Хелен Старквезердің жеті баласының төртіншісі болып дүниеге келді. Старквезерлер жұмысшы отбасы еді; Старквезердің әкесі ағаш шеберлігімен айналысып, қолдағы ревматоидты артрит салдарынан жиі жұмыссыз қалатын. Хелен отбасының кірісін арттыру үшін официант болып жұмыс істеді. Гай Старквезер Чарльзтың сот процесінде ұлын терезеден итеріп жібергенін мойындады, кейін әйелі оны қатыгездік танытқандықтан ажырастырды. Отбасының әлеуметтік жағдайы нашарлап бара жатты: Старквезердің бес буын бұрынғы атасы Джордж Ансон Старквезер 1847-1849 жылдары Нью-Йорктің 21-ші округінен АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі болған. Старквезер Саратога бастауыш мектебінде, Ирвинг орта мектебінде және Линкольн орта мектебінде оқыды. Отбасылық өміріне қарағанда, Старквезер мектепте өткен уақытын ешқандай жағымды естеліктермен еске алмайды. Ол өскен сайын дене күші артып, тек дене тәрбиесі пәнінде ғана жақсы нәтижелер көрсетті. Соңында ол ұнатпаған адамдарға деген ашу-ыза сезімін басып өте алмады. Жазушы Джинджер Странд түрмедегі жазбаларының сынынан оның әлеуметтік теңсіздікке деген қызғаныш пен ашу сезімін көрсететінін айтады. Старквезер қауымдастықтағы ең жақсы мінез-құлық танытқан жасөспірімдердің бірінен, ең қиын жағдайға түскендердің біріне айналды. Оның мектептегі досы Боб фон Буш кейін еске алады:
Ол сіз көрген ең мейірімді адам болуы мүмкін. Егер ол сізге ұнаса, сіз үшін барлығын істеуге дайын еді. Оның жанында болу да қызықты болды. Ол үшін бәрі бір үлкен қызық болды. Бірақ оның екінші жағы да бар еді. Ол өте қатыгез, жаман мінезді болуы мүмкін. Егер ол көшеде өзінен үлкен, сұлу, жақсы киінген адамды көрсе, оны кемсітіп, өзінің деңгейіне түсіруге тырысатын. Старквезер мектептен шыққан кезде, оның ата-анасы мен туыстары оның күйзеліске ұшырауынан қорқып, сақтанды.
He could be the kindest person you've ever seen. He'd do anything for you if he liked you. He was a hell of a lot of fun to be around, too. Everything was just one big joke to him. But he had this other side. He could be mean as hell, cruel. If he saw some poor guy on the street who was bigger than he was, better looking, or better dressed, he'd try to take the poor bastard down to his size. By the time Starkweather dropped out of school, his parents and family were reportedly afraid of him due to his violent outbursts.
Карил Энн Фугейтпен қарым-қатынасы
1956 жылы он сегіз жасында Старквезер он үш жасар Карил Энн Фугейтпен танысты. Ол банк тонауларын жоспарлай бастады және өзіндік философияға келді: "Өлген адамдардың бәрі тең".
Бірінші кісі өлтіру
1957 жылғы 30 қарашаның кешінде Старквезер Линкольндегі жанармай құю станциясының жұмысшысы Роберт Колвертке ашуланды, себебі ол оған ойыншық малдың жұмсақ нұсқасын (құмшекерді) бөліп сатудан бас тартқан. Ол түн бойы бірнеше рет кішкентай заттар сатып алу үшін қайтып келді, соңында, мылтығын көрсетіп, Колвертті кассадан 100 доллар беруге мәжбүр етті. Ол Колвертті шеткері аймаққа апарып, олар мылтық үшін күресіп, Колвертті жаралап, содан кейін Старквезер оны басқа бірнеше оқпен өлтірді. Ол денелерді үйдің арт жағындағы әжетхана мен тауық қорабына тығып қойды. Старквезер кейіннен Карилдің барлық уақыт бойы сол жерде болғанын айтты, бірақ ол үйге келген кезде Старквезер оны мылтықпен қарсы алып, оның отбасын кепілге алғанын мәлімдеді. Ол Старквезердің онымен ынтымақтасқан жағдайда ғана отбасының қауіпсіз болатынын, әйтпесе оларды өлтіретінін айтқанын айтты. Олар 27 қаңтарда Фугейттің күдікті әжесі хабарлаған полиция келгенге дейін үйде болды. Старквезер мен Фугат Небраска штатының Беннет қаласында тұратын оның отбасының досы, жетпіс жасар Август Майердің шаруа қожалығына барды. Старквезер оны мылтықпен басқа оқпен атып өлтірді. Қашқанда олар көліктерін лайға батырып, тастап кетті. Роберт Дженсен мен Кэрол Кинг, екі жергілікті жасөспірім, оларға көмектесу үшін тоқтағанда, Старквезер оларды Беннеттегі тастап кетілген бомбобезілгішке қайтаруға мәжбүр етті. Ол Дженсенді басқа жағынан атып өлтірді. Ол Кингті зорлауға тырысты, бірақ сәтті болмады. Ол оған ашуланып, оны да атып өлтірді. Старквезер кейіннен Дженсенді өлтіргенін мойындады, бірақ Фугат Кингті өлтіргенін мәлімдеді. Фугат ол машинада болғанын айтты. Олар Беннеттен Дженсеннің машинасымен қашып кетті. Старквезер мен Фугат Уордтың 1956 жылғы қара түсті Packard машинасын үйден ұрланған зергерлік бұйымдармен толтырып, Небраскадан қашып кетті. Аймақтағы құқық қорғау органдары қылмыскерлерді іздеу үшін үй-үйді тінтіп қарады. Небрасканың губернаторы Виктор Эммануэль Андерсон Небраска Ұлттық гвардиясына жүгінді, ал Линкольн полициясының бастығы қаланың барлық көшелерін тінтіп қарауды бұйырды. Старквезер мен Фугейтті бірнеше рет көру туралы хабарламалар түскеннен кейін, Линкольн полиция бөлімі оларды ұстай алмағаны үшін тиімсіздікке айыпталды. Уордтың Packard машинасы анықталғандықтан, жаңа машина қажет болды, сол себепті олар Вайоминг штатының Дуглас қаласының сыртындағы тас жол бойында ұйықтап жатқан саяхат сатушысы Мерл Коллисонды кездестірді. Коллисон оянғаннан кейін, оны атып өлтірді. Старквезер кейіннен Фугаттың мылтығы істен шыққаннан кейін соңғы оқты атқанын айыптады. Старквезер Фугатты "көшкендегі ең оқ атуға дайын адам" деп сипаттады. Фугат ешкімді өлтіргенін жоққа шығарды. Старквезер машинамен кетіп, үш офицер – Ромер, Дуглас полициясының бастығы Роберт Эйнсли және Конверс округінің шерифі Эрл Хефлинмен бірге қуғынға түсті, жылдамдық шегінен асып кетті. Хефлиннің атып жіберген оғы лобовое стеклоны сындырып, Старквезерді қан кетуіне жеткілікті түрде жаралады. Ол тоқтап, басылып, 1958 жылғы 29 қаңтарда Дуглас маңында ұсталды. Хефлин: "Ол қан кетуден өліп бара жатыр деп ойлады. Сондықтан ол тоқтады. Міне, ол қандай сары баланы екені".
Сот және өлім жазасы
Старквезер Вайомингтен Небраскаға экстрадициялауды таңдады. 1958 жылдың қаңтар айының соңында Фугейт екеуі сол жерге келді. Ол екі штаттың да оны өлім жазасына кесеріне сенді. Алайда ол Вайомингтің сол кездегі губернаторы Милвард Симпсонның өлім жазасына қарсы екенін білмеді. Старквезер Фугейтті өзі ұрлап әкеткенін және оның кісі өлтіруге қатысы жоқ екенін айтты. Бірақ ол әңгімесін бірнеше рет өзгертті. Ол сот барысында оған қарсы куәлік етіп, оның ерікті түрде қатысқандығын мәлімдеді. Фугейт әрқашан Старквезердің оны тұтқынға алып, отбасын өлтіремін деп қорқытқандығын, ал олардың өлімі туралы ол білмейтінін айтады. Судья Гарри А. Спенсер Фугейтті Старквезердің тұтқынға алғанына сенбеді, себебі оның қашуға жеткілікті мүмкіндіктері болған. Старквезер соттан кейін алғаш рет Небраска түрмесіне жеткізілгенде, өзінің өлуге тиіс екеніне сенетінін айтты. Егер оны өлім жазасына кесетін болса, Фугейтті де жазалау керектігін мәлімдеді. Старквезер қазылар алқасы 22 сағат ойластықтан кейін Дженсенді өлтіргені үшін кінәлі деп танылды. 1958 жылдың 23 мамырында ол өлім жазасына кесілді, ал Старквезер 1959 жылдың 25 маусымында сағат 12:04-те Линкольн қаласындағы Небраска штатының жазалау абақтысында электр орындығында өлімге жіберілді. Өлім жазасын орындауға жарты сағат қалғанда, Старквезердің өлімін жариялауға тиіс дәрігер Б. А. Финкель өзі де жүрек талмасынан қайтыс болды. Старквезер соңғы сөздерін айтпады, бірақ түрмеден ата-анасына жазған хатында: "Бірақ, әке, мен жасаған ісім үшін шынымен өкінбеймін, себебі алғаш рет мен және Карил көбірек қызығушылық таныттық" деп жазды. Өлім жазасын орындағаннан кейін Старквезер Линкольн қаласындағы Уайка зиратына жерленді, оның ішінде Уордтар сияқты бес құрбаны да сол жерде жатыр. Фугейт кінәлі деп танылып, 1958 жылдың 21 қарашасында өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Ол 1976 жылдың маусым айында Небраска штатының Йорк қаласындағы Небраска әйелдер түзеу орталығында он жеті жарым жыл өтегеннен кейін шартты түрде босатылды. Ол Мичиган штатының Хилсдейл қаласында қоныстанды.
Кино мен теледидарда бейнелеу
Старквезер–Фугат ісі «Садист» (1963), «Бадлендс» (1973), «Ганкрази» (1992), «Калифорния» (1993), «Табиғи туылған өлтірушілер» (1994) және «Старквезер» (2004) фильмдеріне әсер етті. «Екі жабайының оқиғасын зерттеу», 1962 жылғы «Жалған қала» телесериалының бір бөлімі де Старквезердің кісі өлтірулерінен шабыттанды (бұл жұпты Рип Торн мен Сейсенбі Велд сомдады). «Ойынның аты» телесериалының 1968 жылғы бірінші маусымындағы Роберт Стактың «Бобби Карриердің оқиғасы» атты эпизоды да осы оқиғаға негізделген. «Жер төріндегі кісі өлтіру» (1993) телефильмі Старквезердің өмірбаяны болып табылады, онда басты рөлді Тим Рот ойнайды. «Жынды Старк» (1981) – Рассел Фаст пен Марси Северсонның қатысуымен түсірілген көркем фильм, ол Старквезер–Фугаттың кісі өлтіру науқанының көркемделген нұсқасы. Питер Джексонның «Қорқыныштылар» (1996) фильмінде Старквезерден шабыт алған, ұқсас кісі өлтірулер жасаған және әйел серігі бар кісі өлтіруші таныстырылады. ID арнасының «Қатігез әйелдер» телесериалының төртінші маусымындағы «Қауіпті байланыстар» (2 қыркүйек 2010 жылы эфирде) атты төртінші бөлімі осы кісі өлтірулерді қамтиды. «Жастардың жоғалуы», ID арнасының «Есте сақтауға арналған қылмыс» телесериалының төртінші маусымының премьералық эпизоды (6 желтоқсан 2016 жылы эфирде), сонымен қатар Старквезер–Фугаттың кісі өлтіру науқаны туралы айтады. «Химиямен ойын» – «Қашқындар» телесериалының бірінші маусымының жетінші бөлімінде Старквезер мен Фугат сериялық кісі өлтірушілер ретінде есімдері аталады. «Он екінші құрбан» (2023) – Showtime арнасының шектеулі сериясы Фугаттың кісі өлтіру науқанындағы рөліне назар аударады.
Бейнелеу өнері
2011 жылы суретші Кристиан Паттерсон 2005 жылдан 2010 жылға дейін әр қаңтарда Старквезер мен Фугат өтіп кеткен 500 мильдік маршрут бойында түсірілген фотосуреттер жинағын – «Redheaded Peckerwood» атты кітабын жариялады. Кітапта Старквезер, Фугат және олардың құрбандарына тиесілі құжаттардың көшірмелері мен заттардың суреттері бар. Паттерсон сурет түсірген кезде осы заттардың бірнешеуін тапқан, және олар бұрын ешқашан көпшілікке көрсетілмеген немесе осы тұлғалармен байланыстырылмаған еді. «Northlanders» комикстер сериясы 2010 жылғы «Metal» сюжеттік желісінде осы қырқындарға сілтеме жасады.
Музыка
Брюс Спрингстиннің 1982 жылғы "Небраска" әні Старквезер қылмыстары негізінде жазылған, бірінші тұлғадағы әңгіме. 1993 жылы J Church-тің "Hate So Real" әні Старквезер қылмыстарын қайта баяндайды. Әнші-күйші Билли Джоэлдің 1989 жылғы "We Didn't Start the Fire" әнінің мәтінінде "Starkweather homicide" деп сөз етіледі. 2009 жылы Church of Misery тобының "Badlands (Charles Starkweather & Caril Fugate)" әні Старквезер қылмыстары туралы. Старквезердің тұтқындалуының суреті әнші-күйші Морриссидің 2019 жылғы концерттік туры кезінде "Jack The Ripper" әні орындалғанда фон ретінде қолданылды. 2012 жылы Николь Долангенджердің "Небраска" әні Старквезер қылмыстарының оқиғаларын баяндайды. Blood for Blood тобы 1997 жылы шыққан 7 дюймдік Enemy альбомының обложкасында Чарльз Старквезердің суретін пайдаланды. Филадельфиялық металкор тобы Starkweather өз атын Чарльз Старквезерден алған.
Бейне ойындар
Лионель Старквезер, атақты кісі өлтірушіден шабыттанған снуфф фильмдерінің режиссері, Manhunt құпия қорқыныш ойынының басты антагонисі. Оның дауысын Брайан Кокс сомдайды.