Кіріспе
Қытайлық будда ілімінің Тиантай мектебінің негізін қалаушы, аты Чжии (智顗; 538–597 ж.с.), сондай-ақ Чэнь Деан (陳德安) – Қытайдағы буддизмнің Тиантай дәстүріндегі төртінші патриарх. Оның ресми атауы – Шрамана Чжии (沙門智顗), ол оны Үндістан аскетизмінің кең тарамдарымен байланыстырады. Чжии Қытай буддизмі тарихында буддалық ілімдерді толық, сын тұрғысынан және жүйелі түрде жіктеген алғашқы адам ретінде белгілі. Ол сонымен қатар Үндістандық дәстүрден елеулі үзіліс жасап, өздік қытайлық жүйені құруға ұмтылған маңызды тұлға ретінде қарастырылады. Дэвид Чапелл айтқандай, Чжии "Фома Аквинский мен әл-Газалимен бірге әлем тарихындағы діни ой-сана мен діни тәжірибені жүйелеушілердің қатарында тұрады".
the given name
Zhiyi (; 538–597 CE) also Chen De'an (陳德安), is the fourth patriarch of the Tiantai tradition of Buddhism in China. His standard title was Śramaṇa Zhiyi (沙門智顗), linking him to the broad tradition of Indian asceticism. Zhiyi is famous for being the first in the history of Chinese Buddhism to elaborate a complete, critical and systematic classification of the Buddhist teachings. He is also regarded as the first major figure to make a significant break from the Indian tradition, to form an indigenous Chinese system. According to David W. Chappell, Zhiyi "has been ranked with Thomas Aquinas and al Ghazali as one of the great systematizers of religious thought and practice in world history."
Өмірбаян
Чжи-цзы (陳) фамилиясымен Huarong ауданында, Jing префектурасында (қазіргі Хубэй) туған. Он жеті жасында әке-шешесінен айырылып, туған қаласы Цзянлинг Батыс Вэй әскеріне түскен соң, он сегіз жасында үйден кетіп монах болды. 23 жасында ол алғашқы ұстазы Наньюэ Хуисиден (515–577 ж.с.) ең маңызды әсерлерді алды, ол медитация шебері болған және кейін Тяньтай шежіресінде Чжиидің алдыңғысы ретінде тізілген. Хуисимен (560–567) оқудан кейін ол оңтүстік астана Цзянькангта біраз уақыт жұмыс істеді. 575 жылы Тиантай тауына барып, шәкірттерімен бірге қарқынды оқу мен тәжірибе жинады. Мұнда ол үнді медитация принциптерін – śamatha және vipaśyanā (“zhi” және “guan” деп аударылады) – өзін-өзі жетілдірудің күрделі жүйесіне бейімдеу бойынша жұмыс істеді, бұл жүйеге сондай-ақ құдайға табыну рәсімдері мен мойындау/өкініш ғибадаттары да кірді. Содан кейін 585 жылы ол Цзиньлингке оралды, онда Лотос сутрасына түсіндірме жұмыстарын аяқтады: Фахуа вэньчжу (587 ж.с.) және Фахуа сюаньи (593 ж.с.). Чаппеллдің пікірінше, Чжии: «басқа мәдениеттерге бейімделуге, жаңа тәжірибелерді дамытуға және буддизмді жалпыға бірдей таратуға қолайлы діни құрылымды ұсынды».
Маңызды еңбектері
Жийидің «Сяо Жигуань» («Концентрация және көрегендік туралы кішкентай трактат») Қытайдағы медитация бойынша алғашқы практикалық нұсқаулық болды. Цзо-чанға тікелей әсер еткендіктен, ол Чан медитациясының дамуына зор ықпал етті. Ружун Ву Жийидің «Мохэ Жигуань» (дәстүрлі қытай: 摩訶止觀; жайылған қытай: 摩诃止观; пиньинь: Móhē Zhǐguān; «Концентрация және көрегендік туралы үлкен трактат») Тиантай мектебінің бастапқы мәтіні екенін көрсетеді. Жийидің көптеген маңызды еңбектерінің ішінде «Лiumiao Famen», «Лотос сутрасының сөздері мен тіркестері» (法華文句) және «Лотос сутрасының терең мағынасы» (法華玄義) бар. Оған жатқызылатын еңбектердің (олардың көптегені оның шәкірттерімен жазылған болуы мүмкін) шамамен отызы бүгінге дейін сақталған.
Саматха-випасьянаға көзқарас
Жийидің "Шяо Жигуан" кітабы шаматха (тыныштық немесе тоқтату) және випасьяна (нағыз даналық немесе көріп ойлау) практикасын түсіндіреді. Жийидің "Шяо Жигуан" кітабында былай делінген: "Нирвананың нағыз шындығына жетудің көптеген жолдары бар, бірақ тоқтату мен көріп ойлаудың екі жолынан артық маңыздысы жоқ. Өйткені "тоқтату" – құштарлық пен ашу-ызаның шектеулерін жеңудің бастапқы қақпасы; "көріп ойлау" – жаңылыстарды жоюдың қажетті шарты. "Тоқтату" – сананы дамытуға қажетті нәр; "көріп ойлау" – рухани түсінікті оятудың жоғары техникасы. "Тоқтату" – дхьяналық шоғырлануға жетудің басты себебі; "көріп ойлау" – даналықты жинақтаудың негізі. Егер адам шоғырлану (самадхи) мен даналықтың екі жағын жетілдірсе, онда өзін-өзі және басқаларды пайдалы етуге толыққанды қабілетті болады. Жийи сондай-ақ, шаматха мен випасьяна арасында тепе-теңдік болуын қажет етеді: Бұл екі жақ арбаның екі доңғалағы немесе құстың екі қанаты сияқты; егер бір жағы артық дамытылса, онда жаңылысқа бой ұсыну қаупі бар."
Шығармалары
Дхармамитра (ауд.): Буддистік медитацияның негіздері, Шрамана Жии, Калавинка Пресс, 2008. Доннер, Нил және Дэниел Б. Стивенсон (1993). Ұлы тыныштыру және зерделеу. Гонолулу: Гавайи университеті баспасы. Шен, Хайян. Лотос сутрасының терең мағынасы: Т’ien т’ai Буддизмінің философиясы, I және II томдары. Дели: Түпнұсқалар, 2005. Свонсон, Пол Л.; ауд. (2004). Ұлы тоқтату және зерделеу (Мо хо Чих куан, 16-тарау), CD ROM, Токио: Kosei Publishing Co. Там, Вай Лун (1986). Чи И-дің (538-597) Куан хсин луны және оған Куан Тингтің түсіндірмесі туралы зерттеу және аударма, Гамильтон, Онтарио: Макмастер университеті. Тич Тхен Там, ауд. (1992). Дхарма шебері Чи И-дің "Таза жер туралы он күмән" (Т. 47 No. 1961). «Таза жер Буддизмі – Ежелгі шеберлермен әңгімелер» кітабында, Нью-Йорк: Америка Құрама Штаттары мен Канаданың Сутра аударма комитеті және Будда Дхарма білім беру қауымдастығы, 19–51 беттер.
Donner, Neal & Daniel B. Stevenson (1993). The Great Calming and Contemplation. Honolulu: University of Hawai‘i Press. Shen, Haiyan. The Profound Meaning of the Lotus Sutra: T’ien t’ai Philosophy of Buddhism volumes I and II. Delhi: Originals, 2005. Swanson, Paul L.; trans. (2004). The Great Cessation and Contemplation (Mo ho Chih kuan, Chapter 1 6), CD ROM, Tokyo: Kosei Publishing Co.
Tam, Wai Lun (1986). A Study and Translation on the Kuan hsin lun of Chih i (538 597) and its Commentary by Kuan Ting, Hamilton, Ontario: McMaster University
Thich Tien Tam, trans. (1992). Ten Doubt about Pure Land by Dharma Master Chi I (T. 47 No. 1961). In: Pure Land Buddhism Dialogues with Ancient Masters, NY: Sutra Translation Committee of the United States and Canada & Buddha Dharma Education Association, pp. 19–51.
Екіншілік көздер
Чаппелл, Дэвид В. (1987). «Тендай буддизмі қазіргі заманға қатысты ма?», Жапон дінтану журналы 14/2–3, 247–266. Дюмолин, Генрих (1993). «Қытайдың ерте Дзен буддизмін қайта қарастыру ~ «Дзен буддизмі: тарих» кіріспесі», Жапон дін зерттеулер журналы 1993, 20/1. Дюмолин, Генрих (автор); Хейсиг, Джеймс В. (аударған) және Книттер, Пол (аударған) (2005). Дзен буддизмі: тарих. 1-том: Үндістан және Қытай. Әлемдік даналық. Хурвиц, Леон (1962). Чжих И (538–597): Қытай буддистік монахтың өмірі мен ойларына кіріспе. Mélanges Chinois et Bouddhiques XII, Брюссель: Бельгияның жоғары қытайлық зерттеулер институты. Кантор, Ханс Рудольф (2002). Медитация: Жии іліміндегі тәжірибе, доктрина және даналық (538–597), Inter Religio 42, 21–37. Родс, Роберт (2012). Жиидің үш медитациясының дамуы және оның үш шындық теориясымен байланысы. Конференция материалдары: Тиантай буддистік ойлары мен практикасы, Тайбэй: Хуафан университеті, 312–357 беттер. Стивенсон, Дэниел Б. (1986). Ертедегі Тьентай буддизміндегі Самадхидің төрт түрі. Питер Н. Грегори: Қытай буддизміндегі медитация дәстүрлері. 1-том, Гонолулу: Гавай университетінің баспасы, 45–98 беттер.
Rhodes, Robert (2012). The Development of Zhiyi´s Three Contemplations and its Relation to the Three Truths Theory. In Conference Papers: Tiantai Buddhist Thought and Practice, Taipei: Huafan University, pp. 312–357
Stevenson, Daniel B. (1986). The Four Kinds of Samādhi in Early T'ien t'ai Buddhism. In: Peter N. Gregory: Traditions of Meditation in Chinese Buddhism Vol. 1, Honolulu: University of Hawaii Press, pp. 45–98. .