Кіріспе

Шынтақ буынының ішкі жағындағы бүйірлік байланыстырушы тінін донорлық көміршемен алмастыру хирургиялық процедурасы.

Шынтақ буынының ішкі жағындағы бүйірлік байланыстырушы тінін қайта құру, көбінесе "Томми Джон операциясы" деп аталады, – бұл хирургиялық трансплантация процедурасы, онда шынтақ буынының ішкі жағындағы бүйірлік байланыстырушы тіні пациенттің денесінің басқа бөлігінен алынған немесе қайтыс болған донордан алынған көміршемен алмастырылады. Бұл процедура көптеген спорт түрлерінде, әсіресе бейсболда, колледж және кәсіби спортшылар арасында кең таралған. Операция қайталанатын шынтақ қозғалыстары немесе лақтыру қабілетін қалпына келтіру үшін жасалады, бұл көбінесе кәсіби спортшылардың мансабын ұзартады. Көптеген спортшылар мансабының барысында бұл операцияны бірнеше рет жасайды. Бұл процедураны 1974 жылы ортопед-хирург Фрэнк Джоб ойлап тапты, ол "Лос-Анджелес Доджерс" командасының дәрігері және 2014 жылы қайтыс болғанға дейін команданың арнайы кеңесшісі болды. Операцияны жасаған алғашқы бейсболшы, жоғары лиганың питчері Томми Джонның есімімен аталған, оның мансабындағы 288 жеңісі сол қол питчерлер арасында жетінші орында тұр. Алғашқы операция, Джонның операциядан кейінгі сәтті мансабы және екі адам арасындағы қарым-қатынас 2013 жылы ESPN 30 for 30 деректі фильмінің тақырыбы болды.

Қолданылуы

Ұяшықтың жақтау буыны (UCL) лақтыру қозғалысының қайталанатын стресінен созылуы, тозуы немесе жыртылуы мүмкін. UCL-ге зақымдану қаупі өте жоғары деп есептеледі, себебі құрылым арқылы түсетін күш мөлшері қатты лақтыру кезінде оның максималды созылу шегіне жақындайды. Бұл жарақат көбінесе бейсболмен байланысты, бірақ кейде басқа спорт түрлерінде де кездеседі. Басқа спорт түрлерімен айналысатын спортшылармен салыстырғанда, бейсболшылар балалар мен жасөспірімдер арасында спортқа ерте мамазданудан туындаған жарақаттарға және шамадан тыс жүктемеге байланысты жарақаттарға көбірек бейім. 2002 жылғы зерттеу нәтижелеріне сәйкес, ең маңызды фактор – тасталған доптардың жалпы саны. Зерттеуде 9-14 жас аралығындағы 426 питчердің бір жыл ішіндегі лақтыру көлемі, доптың түрі және лақтыру механикасы зерттелді. Маусым ішінде 200 немесе одан аз доп тастаған питчерлермен салыстырғанда, 201-400, 401-600, 601-800 және 800-ден астам доп тастағандардың жарақат алу қаупі тиісінше 63%, 181%, 234% және 161% артқан. Тасталған доптардың түрлері аз әсер еткен; слайдер тастау шынтақ жарақаттарының 86%-ға артуымен байланысты, ал қисық доп тастау ауырсынудың күшеюімен байланысты. Лақтыру механикасының нашар деп саналатын және жарақатқа бейімділік арасында нашар байланыс байқалды. Көбінесе питчерлер лақтыруға оралғаннан кейін екінші процедураға жатады. 2001-2012 және 2013-2015 жылдар аралығында 18 жоғары лига питчері екінші рет процедурадан өтті. 2015 жылғы сәуір айының мәліметтері бойынша, процедуралар арасындағы орташа уақыт 4,97 жылды құрайды.

Қауіптері

Шығанақ нервінің зақымдану қаупі бар.

Қате түсініктер

Кейбір бейсбол тастаушылары омыртқа жақтау байламдысын қайта жасайтын операциядан кейін, бұрынғыдан да күшті тастай алатындарына сенеді. Осының салдарынан, травматолог-ортопедтер жас тастаушылардың ата-аналары операцияны жарақат алмаған ұлдарына жасауды сұрап, осылайша олардың өнімділігі артады деген үмітте екенін хабарлады. Алайда, көптеген адамдар, оның ішінде Фрэнк Джоб, операциядан кейінгі өнімділіктің артуы шынтақ буынының тұрақтылығының жоғарылауымен және тастаушылардың дене шынықтыру мен жаттығуларына көңіл бөлгенімен байланысты деп санайды. Джоб операция мен оңалту процедуралары тастаушылардың жылдамдығын арттырмай, жарақат алғанға дейінгі деңгейге оралуына көмектеседі деп ойлады.

Қайта құру

Жағаның жанына хирургиялық кесік жасалады. Патологиялық тоқыманың орнына ауыстыруға арналған сіңір тінін орнату үшін шынтақтың күлді сүйегі мен иық сүйегіне тесіктер бұрғыланады. Сол немесе қарама-қарсы шынтақтың тізе шегішіндегі сіңір тіні, жамбас сіңірі, бақайыр тіні немесе донордың сіңір тіні (аллотрансплант) сегіздік пішінде тесіктер арқылы тігіліп, бекітіледі. UCL жөндеудің алғашқы әрекеттері нашар нәтижелерге әкеп соқты және 2008 жылы бекіткіштердің жақсарғанға дейін көбінесе тоқтатылды. 2-кезеңнің (4-тен 8-ге дейінгі апталарда) мақсаты – күш-қуатты арттыру және толық қозғалыс диапазонын қалпына келтіру. 2015 жылғы зерттеуде 15-19 жас аралығындағы UCLR хирургиясының көрсеткіші барлық жас топтары арасында ең жоғары болды және жыл сайын 9%-ға өсіп келеді. АҚШ Бейсболы, Басты Лига Бейсболы және Кішкентай Бейсбол Лигасы жасөспірім питчерлерде шынтақ жарақаттарының қаупін азайтуға бағытталған Pitch Smart бағдарламасын іске қосты. Жоғарыдан тастаудан туындаған шынтақ жарақаттарының негізгі тәуекел факторлары – ойын барысындағы лақтырулар саны, маусымдағы лақтырулар саны, жылдық лақтырулар саны және шынтаққа айналу күші мен жүктемені арттыруға әкелетін нашар лақтыру биомеханикасы.

Тарих

Джонның операциясын жүргізген кезде, Джоб операцияның сәтті өту мүмкіндігін 100-ден бірі деп бағалаған. 2009 жылға қарай толық қалпына келу мүмкіндігі 85-92%-ға дейін артты. 1974 жылғы операциядан кейін Джон 1975 жылғы маусымды қолына ем жасап, 1976 жылғы маусымға қайтқанға дейін өткізіп жіберді. Операцияға дейін Джон 124 ойын жеңіп алған еді. Ол операциядан кейін 164 ойын жеңіп, 1989 жылы 46 жасында зейнеткерлікке шықты. Бейсболшыларды толыққанды қалпына келтіру үшін питчерлерге шамамен 12-15 ай, ал позициялық ойыншыларға шамамен 6 ай уақыт керек. Ойыншылар әдетте операциядан кейін 16 аптадан соң лақтыра бастайды. Ойыншылардың 80%-ы операциядан бұрынғы деңгейде лақтыруды жалғастырса, егер жоғары лига бейсбол питчерлері екі рет операция жасаса, олардың 35%-ы енді жоғары лигада лақтыра алмайды.