Кіріспе

Мемлекеттік қызметкер, әдетте судья. "Магистрат" термині заңдарды қолданумен айналысатын азаматтық лауазым иесін білдіру үшін түрлі үкімет және құқық жүйелерінде қолданылады. Көне Римде магистрат – жоғары дәрежелі мемлекеттік лауазымдардың бірі, сот және атқару биліктерімен қатар жүргізілетін. Әлемнің басқа аймақтарында, мысалы Қытайда, магистрат – белгілі бір географиялық аумақты басқаруға жауапты тұлғаны білдіреді. Бүгінде кейбір құқықтық жүйелерде магистрат – төменгі сотта істерді қарап, көбінесе ең көп таралған немесе дайындық мәселелермен айналысатын сот қызметкері. Ал басқа құқықтық жүйелерде (мысалы, Англия мен Уэльсте) магистраттар – жергілікті аудандардағы қылмыстық және азаматтық істерді қарау үшін тағайындалған, оқытылған еріктілер болып табылады.

Бастапқы мағынасы

Ежелгі Римде "магистратус" сөзі мемлекеттің ең жоғары лауазымдарының бірін білдірген. Жергілікті билік органдарындағы, мысалы, муниципалитеттердегі ұқсас лауазымдар тек заң шығарушы органға бағынышты болды, олардың құрамында мүше ретінде болып, көбінесе сот және атқарушы биліктің біріктірілген юрисдикциясын құрады. Римнің өзінде ең жоғары лауазымды тұлғалар "ардақтылар курсы" (cursus honorum) деп аталатын жүйеге мүше болды. Олар өздерінің құзыреті шегінде сот және атқарушы билікті жүзеге асырды (содан "магистрат" термині қазіргі заманда сот және атқарушы органдарының қызметкерлерін білдіреді), сондай-ақ "магистратуралық құқық" (ius honorarium) деп аталатын заң шығару құқығына ие болды. Консул – Римнің ең жоғары лауазымды тұлғасы болған. Претор (кейіннен орын Урбан және Перегрин преторларына бөлінді) жеке азаматтар арасындағы жеке құқық мәселелерінде жоғары судья болып табылды, ал қаладағы коммуналдық жұмыстарды қадағалаған Куруле Эдильдер нарыққа қатысты шектеулі азаматтық юрисдикцияны жүзеге асырды. Римдік магистраттар заңгер болмаған, бірақ заң саласындағы сарапшылар – юристтердің кеңесін алатын. Бұл термин Батыс Рим империясының көптеген феодалдық мұрагер мемлекеттерінде сақталды. Алайда, ол негізінен германдық мемлекеттерде, әсіресе қала-мемлекеттерде қолданылды, онда "магистрат" термині ресми атауларына қарамастан, ең жоғары лауазымды білдіретін абстрактілі жалпы термин ретінде қолданылды (мысалы, консул, мэр, дож), тіпті ол шындығында кеңес болған жағдайда да. "Басты магистрат" термині ең жоғары лауазымды адамды, тәуелсіз мемлекеттерде мемлекет басшысын және/немесе үкімет басшысын білдірді.

Еуропа мен оның бұрынғы отарлары

Еуропалық елдердегі "азаматтық құқық" жүйелерінде, мысалы, Бельгия, Франция, Италия және Нидерланды, magistrat (француз тілінде), magistrato (итальян тілінде) және magistraat (голланд тілінде) – прокурорлар мен судьяларды біріктіретін жалпы терминдер. Олар "қадағалаушы" және "отырған" магистратура ретінде ажыратылады. Франция мен Италияда, сондай-ақ бірнеше басқа еуропалық елдерде тергеу судьялары жәбірленушінің мүддесін қорғайды және полиция мен прокурорлармен консультацияда істің бастапқы кезеңдерінен бастап тергеуді бақылайды. Францияда олар тергеу судьясы (juge d'instruction, "тергеу жүргізуші судья") деп аталады. Италия және басқа да бірнеше елдер бұл тәжірибені тоқтатты. Португалияда, сот жүйесінде прокурорлар мен судьяларды белгілеуден басқа, magistrado термині бұрынғы округтік әкімдер сияқты белгілі бір мемлекеттік қызметкерлерді атау үшін де қолданылған. Оларды сот төрешілерінен ажырату үшін "әкімшілік судьялар" деп атаған. Португалия Президенті Ұлттың Жоғарғы судьясы саналады. Финляндияда maistraatti (фин тілінде "магистрат" сөзімен байланысты, ресми түрде "жергілікті тіркеу кеңсесі" деп аударылады) – халық туралы ақпаратты және мемлекеттік тіркеулерді жүргізуге, нотариус қызметін атқаруға және азаматтық некелерді рәсімдеуге жауапты мемлекеттік тағайындалған жергілікті әкімшілік кеңсе.

Мексика

Мексиканың Федералдық құқық жүйесінде магистрадо (магистрат) – жоғары дәрежелі судья (және ең жоғары дәрежелі штат судьясы), иерархиялық тұрғыдан Жоғарғы Сот судьяларынан (Ministros de la Corte Suprema) төмен тұрады. Магистрадо судья қараған істерді екінші рет қарап шығады, егер тараптардың бірі шешімге келіспесе. Ерекше жағдайларда, арнайы соттар мен трибуналдар судьяларының шешімдерін қарау үшін magistrados superiores (жоғары магистраттар) болады.

Германия

Германияда судьяның әкімшілік функциялары 1942 жылы сот жүйесінде жаңадан құрылған заңды органға, яғни Rechtspfleger немесе сот приставына берілді.

Англия мен Уэльс

Англия мен Уэльс соттарында судьялар «жауапсыз қылмыстарды» және кейбір «екі жақты сотталуға жататын қылмыстарды» тыңдайды. 2021 жылы 12 651 судья болды, бұл соңғы жылдары тұрақты түрде төмендеп келеді, 2012 жылдан бері 25 170-тен 50%-ға азайды. Судьялардың жазалау өкілеттігі 12 айға дейін бас бостандығынан айыру және/немесе шектеусіз айыппұл салуды қамтиды. Іс жүзінде судьялардың жазалаудың кең ауқымындағы нұсқалары бар, олар айыппұл салуды, қоғамдық жұмыстарға тартуды немесе құқық бұзушылықты ескеру арқылы шешуді қамтиды. Егер судьялар өз жазалау өкілеттігінің жеткіліксіз екенін санаса, олар «екі жақты» қылмыскерлерді жазалау үшін Король сотына жібере алады. Барлық қылмыстық істер судьялардың сотында басталады. Ең ауыр істер (мысалы, кісі өлтіру, зорлау және т.б.) Король сотына жіберіледі, бірақ судьялар көбінесе кепілдік және алдын ала мәселелер сияқты мәселелерді шешеді. Жеңіл қылмыстар, соның ішінде барлық жауапсыз қылмыстар және кейбір екі жақты қылмыстар толығымен судьялардың сотында қаралады. Мысалы, бұрын алкоголь сатуға лицензия беру судьялардың құзырында болған, бірақ қазір бұл функцияны жергілікті кеңестер жүзеге асырады, алайда судьялардың сотына шағымдану құқығы сақталған. Судьялар полицияға және басқа да органдарға іздестіру ордерлері сияқты бұйрықтар беруге де жауапты. Бұрын олар басқаратын аумақтың 15 миль (24 км) радиусында тұруы талап етілетін (комиссия аумағы), егер олар сағаттан кейін ордерге қол қою қажет болса. Алайда, 2003 жылғы Соттар туралы заңмен комиссия аумақтары жергілікті сот аумақтарымен алмастырылды, яғни судьялар енді 15 миль (24 км) аралығында тұруға міндетті емес; бірақ іс жүзінде көптеген судьялар әлі де солай істейді. Соттар туралы 2003 жылғы Заңның 7-бабында «Англия мен Уэльс үшін бейбітшілік комиссиясы құрылады» делінген. Осылайша, Англия мен Уэльстегі әрбір судья Англия мен Уэльстегі кез келген жерде судья ретінде әрекет ете алады. Англия мен Уэльсте судьялардың екі түрі бар: Бейбіт судьялар және аудандық судьялар (бұрын стипендиялық судьялар деп аталған). Бейбіт судьялар (JPs) жергілікті қоғамдық қауымдастықтан тағайындалған оқытылған еріктілер; олардың рөлінің сипаты олардың заңгерлік біліктілігі болуы қажет емес екенін білдіреді, бірақ оларға сотта заңгерлік білікті кеңесшінің көмегі қосылады. Мүшелік аймақ бойынша кеңінен таралған және өмірдің барлық салаларынан тартылған. Полиция қызметкерлері, жол күзетшілері, RSPCA қызметкерлері және қызметкерлердің басқа да кейбір санаттары, сондай-ақ олардың жақын туыстары тағайындалмайды, сондай-ақ кейбір қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін, соның ішінде соңғы уақыттағы шағын құқық бұзушылықтар үшін сотталғандар да тағайындалмайды. Барлық жаңа бейбіт судьялар отырысқа қатысу алдында жан-жақты оқытудан өтеді. Жаңа тағайындалған судьяларды баптау үшін менторлық бағдарлама бар (менторлар - кем дегенде үш жыл қызмет еткен судьялар). Сот алқасы өздерінің қызметін атқару үшін қажетті заң мен рәсімдерді оқытады. Олар өздерінің судьялық мансабында білім алуды жалғастырады және әр төрт жылда (президенттік судья үшін әр екі жылда) өздерінің өз міндеттерін атқаруға қабілеттілігін тексеру үшін бағаланады. Жастар сотына немесе отбасылық мәселелермен айналысатын судьяларға қосымша оқыту жүргізіледі. Жаңа ЖП-лар алғашқы он сегіз ай ішінде кем дегенде алты рет менторлармен бірге отырады. Бейбіт судьялар жалақысыз тағайындалады, бірақ олар жұмыс берушілері төлемей қалғандар үшін жол жүру, күнкөріс және жалақының жоғалуы бойынша жәрдемақы ала алады, бұл күн сайын ең көп дегенде 116,78 фунт стерлингке дейін. Бейбіт судья Англия мен Уэльстегі кез-келген судьялар сотында отыра алады, бірақ іс жүзінде олар жергілікті сотқа тағайындалады (жергілікті сотқа арналған тілдік және құқықтық термин). Бейбіт судьялар әдетте үш адамнан тұратын алқа ретінде отырыс өткізеді, көп жағдайда кем дегенде екі адам, бір судья тәртібімен қаралатын істерді қоспағанда. Олардың көптегені кеңес пен оқытуды ұсынатын, сондай-ақ судьяларды дайындайтын Магистраттар қауымдастығының мүшелері. Магистраттардың екінші түрі - аудандық судьялар (магистратура соттары). Бейбіт судьялардан айырмашылығы, аудандық судьялар (магистратура соттары) әдетте жалғыз отырады, бірақ әлі де заң кеңесшісінің көмегіне ие. Олар сот қызметіне тағайындалу комиссиясы (JAC) жүргізетін ашық конкурс арқылы тағайындалған төрешілер болып табылады және білікті солиситорлар, барристерлер немесе чартерленген заңгерлер болуы керек. Кейбіреулері отбасылық сотта да отырады. Магистраттар қауымдастығы жеке аудандық судьяға істі тыңдауға, нәтижесін шешуге және басқа тарапқа жүгінбестен үкім шығаруға рұқсат берудің құқықтық кепілдіктері туралы сұрақтар көтерді, алайда қылмыстық сот ішкі қағидалары кейбір істерді, мысалы экстрадицияға қатысты мәселелерді немесе даулы құқықтық мәселелерді аудандық судья тыңдауы керек екенін талап етеді. 2021 жылғы сот жүйесінің әртүрлілігі туралы ресми статистикаға сәйкес, отырыс кезіндегі судьялардың 56%-ы әйелдер, 13%-ы қара, азиялық және азшылық этникалық топтарының өкілдері, ал 1 сәуірдегі жасы 50-ден асқандардың үлесі 82% құрады. және 2014 жылғы Соттар реформасы (Шотландия) заңының 218-бабымен қарапайым сот судьясының лауазымымен алмастырылды. Шотландиядағы ең төменгі деңгейдегі сот, сот судьясының соты, сот судьясымен басқарылады, ол Англия мен Уэльстегідей оқытылған еріктілер. Стипендиялық судьялар экс-официо сот судьялары болып табылады және ЖП сотында отырғанда қылмыстық сот юрисдикциясы мен шерифтік өкілеттіктеріне ие болды. Олардың алғашқы сот өкілдері 2000 жылы тағайындалды; алғашқы өтініштер 23 маусымда 2000 жылы берілді және соттың алғашқы отырыстары 3 шілдеде 2000 жылы Аделаида, Брисбен, Канберра, Мельбурн, Парраматта және Таунсвиллде өтті. Австралияның Федералдық судьялар соты бұрын Федералдық сотта тыңдалған шағын ғылымдарға қатысты мәселелерді қарады (әкімшілік құқық, банкроттық, тұтынушылардың қорғалуы, сауда амалдары, адам құқықтары және авторлық құқық) немесе Отбасылық сот (ажырасу, тұру [немесе күтім], балалармен байланыс [немесе қол жеткізу], ажырасу кезінде мүлікті бөлу, күнкөріс және балаларға жәрдемақы). Кейбір салаларда, мысалы банкроттық және авторлық құқықта, соттың шектеусіз юрисдикциясы болды. Федералдық судьялар қысқа немесе аз күрделі мәселелерді немесе даулы соманың белгілі сомадан аспайтын мәселелерді тыңдайды. Мысалы, жалпы активтері A$700 000 немесе одан аз болатын мүлікті бөлу және тұтынушылар құқығы мәселелері (сауда амалдары), егер талап етілген сома $750 000-нан аз болса. Алғашқы Федералдық Бас судья Диана Брайант 2004 жылы Отбасылық соттың Бас судьясы болып тағайындалғанда сотты тастап кетті, Отбасылық сот құрылғаннан бері бұл лауазымға тағайындалған үшінші адам. Соңында Федералдық судьялар соты Федералдық сот пен Отбасылық соттың жұмысының маңызды бөлігін өз мойнына алды. 2004 жылдың мамыр айына қарай сот үш сотта жасалған барлық өтініштердің 73%-ын қарады (Федералдық судьялар сотының 2004/2005 жылғы жылдық есебін қараңыз). Федералдық судьялар соты штаттық судьялар сотынан әлдеқайда көп юрисдикцияны жүзеге асырып, Австралияның аймақтық орталықтары мен астаналарындағы соттармен салыстырылатын болды. 12 сәуірде 2013 жылы өзінің кеңейтілген юрисдикциясын және Австралияның аймақтық орталықтары мен астаналарындағы соттарға қызмет ететін аралық сот ретіндегі рөлін ескере отырып, Федералдық судьялар соты Австралияның Федералдық тікелей соты болып қайта аталды, Заң 1999 жылғы Федералдық тікелей сот Заңы болып қайта аталды және оның сот өкілдері «Судья» атағын алды. «Федералдық судья» емес.

Мемлекеттік судья

Австралиядағы мемлекеттік судьялар ағылшын судьяларынан тараған. Барлық судьялар жалақылы қызметкерлер. Судьялардың құзыреті штаттан штатқа өзгереді. Олар төрағалық ететін соттар, штатқа байланысты, магистраттық соттар, жергілікті соттар немесе шағын соттар деп аталады. Судьялар кепілдік беру туралы өтініштерді, жүргізуші куәліктерін алу туралы өтініштерді, белгілі бір адамның нақты тұлғаға жақындауына тыйым салатын бұйрықтарды ("араласу бұйрықтары" немесе "қорғау бұйрықтары"), жеңіл қылмыстық істерді, ең аз ауыр айыптаулы қылмыстық істерді және даулы сомасы 40 000 АҚШ долларынан 100 000 АҚШ долларына дейін (штатқа байланысты) аспайтын азаматтық істерді қарастырады. Кейбір штаттарда, мысалы Квинсленд және Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында, судьялар мантия киюі мүмкін; алайда, кейбір судьялар іскерлік костюмді ұнататыны белгілі. Кори сотында (аборигендерден айыпталушылармен айналысатын) төрешілер бастапқыда мантия кимеу туралы ойланған; алайда, жергілікті қауымның ақсақалдары судьяларды мантия киюді жалғастыруға шақырды, бұл сот процесінің қадір-қасиетін айыпталушыларға көрсету үшін қажет. Басқа штаттарда да судьялар үшін мантия кию мәселесі қарастырылуда; алайда, Австралиядағы ешбір судьялар сотында адвокаттар мен заңгерлер мантия кимейді. Жеңіл соттарда мантия кию заңгерлік қызметке қатысты емес. Тарихи тұрғыдан алғанда, Австралиядағы судьяларға "Сіздің ғибадатыңыз" деп еске салған. (Ескі ағылшын тілінен аударғанда, құрметке лайық дегенді білдіреді.) Алайда, қазіргі таңда барлық штаттарда судьяларға "Сіздің құрметіңіз" деп жүгінеді. Бұл, бір жағынан, судьялардың әділеттік жүйесіндегі рөлінің артуын мойындау үшін, екінші жағынан, "Сіздің ғибадатыңыз" сөзінің көнеленгендігін және куәлер мен айыпталушылардың "Сіздің құрметіңіз" деп қате қолдануға бейімділігін ескергені үшін жасалды. Сондай-ақ, судьяға қарапайым "Мырза" немесе "Ханым" деп жүгінуге болады.

Гонконг

Қазіргі уақытта Гонконгта жеті магистрат соты бар. Магистраттар кең ауқымды қылмыстар бойынша қылмыстық сот өкімі білдіру құқығын жүзеге асырады. Екі жылға бас бостандығынан айыру немесе 100 000 гонконг доллары көлемінде айыппұл салу – жалпы шек болғанымен, кейбір заңдық нормалар магистраттарға үш жылға дейін бас бостандығынан айыру және 5 000 000 гонконг долларына дейін айыппұл салу өкілеттігін береді.

Үндістан

Судьялардың екі түрі бар: сот судьялары, олар сот жүйесінің (соттың) құрамына кіреді, және атқару судьялары, олар үкіметтік әкімшілік қызметкерлер болып табылады және үкіметтің атқару билігіне бағынады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда стипендиарлық судья лауазымы 1980 жылы аудандық сот судьясы болып қайта аталды. Бұл лауазым көбінесе жай ғана судья деп аталатын, ал газеттердегі сот есептерінде судьяның атынан кейін SM әріптері жиі қолданылатын. 1990 жылдардың соңында аудандық соттарда сынақ жолымен қоғамдық судья лауазымы құрылды. Қоғамдық судья сот ішіндегі әзірлемеде аудандық сот судьясынан бір саты төмен тұрады. Олардың құзыреті тек қылмыстық істермен шектеледі. Олар заң білімі міндетті емес сот қызметкерлері, бірақ көптегендері заң мамандығын біледі.

Америка Құрама Штаттары

Сот төрешілері Еуропаға қарағанда АҚШ-та аздап сирек кездеседі, бірақ бұл лауазым кейбір штаттардың юрисдикциясында және федералды соттарда бар. "Магистрат" термині жиі қолданылады (көбінесе сот шешімдерінде) кез келген тәуелсіз судьяны білдіретін жалпы атау ретінде, ол ордерлер беруге, қамауға алуды қарастыруға және т.б. қабілетті. Бұл терминді осылай қолданғанда, ол нақты лауазымдағы судьяны білдірмейді. Оның орнына, ол (біраз дөңгелектей) белгілі бір мәселені тыңдау және шешуге қабілетті судья немесе сот қызметкерін білдіреді. Бұл қабілеттілік штат заңдарымен немесе ортақ құқықпен анықталады. Мысалы, Вирджиния штатында 1971 жылғы Конституция қалалар мен округтердегі әділ судьялардың орнын алмастыру үшін магистрат лауазымын құрды, бұл көптеген штаттарда осы функция үшін кең таралған. Жоғарыда айтылғандай, "магистрат" немесе "бас магистрат" терминдері кейде республиканың алғашқы жылдарында АҚШ Президентіне сілтеме жасау үшін қолданылған, мысалы, Джордж Вашингтонның қайтысы туралы АҚШ Сенатына Президент Джон Адамстың хабарында: "Оның мысалы енді толық, және ол даналық пен ізгілікті магистраттарға, азаматтарға және адамдарға үйретеді, ғана емес, қазіргі заманда, сонымен қатар болашақ ұрпақтарға, біздің тарихымыз оқылатын уақытқа дейін" (19 желтоқсан 1799 жыл).

Федералды соттар

АҚШ федералды соттарында магистрат судьясы – судьялық лауазым иесі, оған et seq. арқылы өкілеттік берілген. Бұрын олар АҚШ комиссарлары, кейіннен – судьялар деп белгілі болды. 1990 жылдан бері тағайындалған магистрат судьялары белгілі бір соттың өмір бойына қызмет ететін округтік судьяларымен тағайындалады, толық жұмыспен қамтылған жағдайда сегіз жылға, жартылай жұмыспен қамтылған жағдайда төрт жылға қызмет етеді және қайта тағайындалуы мүмкін. Магистрат судьялары АҚШ округтік соттарының азаматтық және қылмыстық істерін қарауды жеделдету үшін сот процесінің кең ауқымын жүргізеді. Конгресс заңда округтік судьялар магистрат судьяларына жүктетей алатын өкілеттіктер мен міндеттерді белгіледі. Дегенмен, әр соттың қажеттіліктерін ең толыққанды қанағаттандыру үшін Конгресс жеке соттарға магистрат судьяларына қандай міндеттерді тапсыру керектігін анықтау құқығын берді.

Мемлекеттік соттар

АҚШ-тағы көптеген мемлекеттік сот жүйелерінде магистраттық соттар әділет судьяларының (Justice of the Peace) соттарының орнына келген, және көбінесе белгілі бір сомаға дейінгі азаматтық істерді қарау, кепілдік беру туралы өтініштерді, қамау және іздеу ордерлерін беру, сондай-ақ ұсақ немесе қылмыстық құқық бұзушылықтарды қарау өкілеттігіне ие. Огайо штатында магистраттар оларды тағайындаған судьяға немесе судьяларға бағынышты, ал олардың барлық шешімдері судьяның қарауына, түзетуіне, бекітуіне немесе жоюына жатады. Батыс Вирджиния және Джорджия сияқты кейбір штаттарда магистраттар тағайындалмайды, сайланады.

Қытай

Магистрат немесе бас магистрат – қытай тіліндегі шианжанның (县长/縣長, сөзбе-сөз: округ басшысы) және Қытайдың әкімшілік иерархиясының үшінші деңгейінде тұрған округ немесе шиан/хсиеннің (县/縣) саяси басшысы деген мағынаны да білдіреді. Республика дәуірінде магистраттар округтардың әкімшілік басшылары болған. Округ басшысы сайлауы аса күреспен, кейде тіпті аяусыз бәсекемен өтеді және көбінесе жоғары лауазымға жол ашатын саты болып табылады. Бұл аударма императорлық Қытай дәуірінен бастау алады, онда округ басшысы императорлық Қытай бюрократиясындағы ең төменгі лауазымды шенеунік болып есептелген және әкімшілік функцияларымен қатар сот функцияларын да атқарған. Қытай Азамат соғысын жеңілгеннен кейін, Қытай Республикасында округ басшысы сайлауы алғаш рет 1960 жылдары ашық түрде өткізілді және 1991 жылы әскери жағдай тоқтағанға дейін нақты билігі бар ең жоғары сайланған лауазым болды, сол себепті Танвай қозғалысының сайлау кампанияларының негізгі назарында болды. 1998 жылы орталық үкімет провинциялық өкілеттіктерді шектегеннен кейін, округ басшылары бірінші деңгейдегі үкімет басшыларына айналды. Қытай Халық Республикасында округ басшысын жергілікті халық съезі сайлайды, бірақ бұл процестің бақылауын Коммунистік партия жүзеге асырады.

Ресей

Ресейде сот төрешілері (бейбіт судьялар) үш жылдан кем мерзімге бас бостандығынан айыру шарасы көзделген, жала жабу, ұсақ бұзақылық, қоғамдық маскүнемдік және қылмыстық емес ауыр жол қозғалысы ережелерін бұзу сияқты шағын қылмыстық істерді қарастырады. Сондай-ақ, қарапайым ажырасу, кейбір мүліктік даулар, жер даулары және еңбек дауларының кейбір түрлерімен қатар, федералдық әкімшілік құқық істерін де қарастырады. Сот төрешілері Ресей сот жүйесіндегі аймақтық деңгейдегі жалғыз судьялар болып табылады. Басқа барлық соттар, оның ішінде аудандық соттар, федералдық болып есептеледі, себебі олар федералдық бюджеттен қаржыландырылады және олардың судьяларын Ресей Президенті тағайындайды. Ал сот төрешілері аймақтық бюджеттерден қаржыландырылады және көбінесе аймақтық заң шығарушы органдар тағайындайды немесе сот округінің халқы сайлайды.

Швейцария

Швейцарияда магистрат – ең жоғары атқарушы және сот қызметтерін атқаратын адамдарды белгілеу үшін қолданылатын термин. Федералдық деңгейде Федералды Кеңестің мүшелері, Федералды Канцлер және Федералды Жоғарғы Сот судьялары магистраттар деп аталады. Магистрат атауы – лауазым немесе стиль емес. Ол өзінен-өзі ешқандай артықшылықтар бермейді.

Сиам

Сиамда якрабұтр (ยกกระบัตร) лауазымы судьяға ұқсас болған және патша атынан заңды басқару және провинциялық астаналарға жіберілген сарай шенеуніктерi арқылы әдiлеттiлiктi қамтамасыз ету мақсатымен берiлген. Бұл лауазым 1916 жылы Рама VI патшалық тұсында прокурор лауазымына айналдырылды.

Қырғызстан

Кенияда бес санаттағы судьялар бар: Резидент-судья, Аға Резидент-судья, Бас-судья, Аға Бас-судья және Бас судья. Бас судья – судьялар арасындағы ең жоғары дәрежелі лауазым иесі, сондай-ақ өзінің құзырындағы судьялық соттардың әкімшілік басқаруын жүзеге асырады. Бас судья жеті миллион кениялық шиллингке дейінгі дауларды қарауға құқылы. Аға Бас-судьялар үшін шек бес миллион кениялық шиллингке дейінгі даулар, ал Бас-судьялар үшін – төрт миллион кениялық шиллингке дейінгі даулар. Аға Резидент-судьялар үш миллион кениялық шиллингке дейінгі дауларды, ал Резидент-судьялар екі миллион кениялық шиллингке дейінгі дауларды қарауға құқылы.

Танымал мәдениетте

Британдық юморист П. Г. Водхаус өзінің "Дживс пен Вустер" әңгімелерінің бірінде, "Дживс және феодалдық рух" (1955) деген шығармасында былай жазды: "Жақсы, сіз судьялардың кім екенін білесіз. Көлдегі тіршіліктің ең төменгі сатысы. Егер адамның ақыл-ойы мен бастамасы болмаса, оны судья етеді." Берти Вустер ұсақ-түйек қылмыстар үшін тұтқындалғанда көбінесе судьялардың алдына шақырылатын. Эми Танның балалар кітабындағы (және PBS телешоуындағы) "Сагва, қытайлық сиамдық мысық" атты туындысында асық және ақымақ судья маңызды кейіпкер болып табылады. Ж. М. Коэтзидің постколониалдық романы "Барбарийлерді күтуде" оқиға Африка деп есептелетін елді мекендердің бірінің судьясының көзқарасынан баяндалады. Уолт Диснейдің "Дэви Крокетт: Жабайы шекараның патшасы" фильмінде Крокетт жергілікті қауымдастықтың судьясы болып тағайындалады. Судьялар "Жұлдызды жол" әлемінде де кездеседі. "Жұлдызды жол: Deep Space Nine" сериалында констебль Одо тұтқындарды немесе түрлі қылмыстар мен құқық бұзушылықтарға кінәлі деп күдіктенетіндерді сотқа жіберемін деп жиі қорқытады, немесе олардың кінәсіздігі туралы өтініштеріне сарказммен "Судьяға айт" дейді. StarCraft стратегиялық ойындарының бірінші бөлімінде сіз қатыгез үкімет болып табылатын Конфедерация үшін жұмыс істейтін судья рөлінде ойнайсыз. Кейіннен сіз Корхал ұлдарына қосылып, көтеріліске қатысасыз. Ace Attorney видео ойындары сериясында "Стальной самурай" деп аталатын ойдан шығарылған балалар телешоуы бар, ол көптеген істерде еске алынады. Шоудың басты қарсыласы – Зұлым судья.