Кіріспе

Жана Новотна (2 қазан 1968 – 19 қараша 2017) – чех кәсіби теннисшісі. Ол "серу және волей" стилінде ойнады, оның мансабы кезінде әйелдер арасында бұл стильдің таралуы азайып кеткен. Новотна 1998 жылы Уимблдон турнирінде әйелдер арасындағы жекелей сында жеңіске жетті және тағы үш ірі турнирде күміс жүлдегер атанды. Сонымен қатар, Новотна әйелдер арасындағы 12 ірі жұптық турнирде жеңіске жетті (бұл "Grand Slam" екі рет орындалғандығын білдіреді), төрт ірі аралас жұптық турнирде жеңіске жетті және үш Олимпиада медалін жеңіп алды. Ол 1997 жылы жекелей сында әлемдік рейтингте 2-орынға жетті, ал жұптық сында 67 апта бойы 1-орынды сақтап тұрды.

Мансап

Новотня 1987 жылдың ақпанында кәсіпқой болып қабылданды. Ол карьерасының алғашқы жылдары екі ойыншы ретінде жетістіктерімен танымал болды. Новотня 1990 жылдардың басында жекелей ойындарда да сәттілікке қол жеткізе бастады, төрт мәрте «Үлкен дулыға» жекелей турнирінің чемпионы атанған Хана Мандликова оның жаттықтырушысы болғаннан кейін. Мандликова оны тоғыз жыл бойы жаттықтырды. Одан бұрынғы жаттықтырушысы Майк Эстеп еді.

1990 жыл

1990 жылы «French Open» турнирінде 11-орын алған Новотна сол кезге дейін «Grand Slam» турнирлеріндегі жекелей сындағы ең жақсы нәтижесіне қол жеткізді. 16-шы раундқа өткен ол аргентиналық Габриела Сабатинимен (4-орын) кездесті. Бұрынғы төрт кездесуінде Сабатини үш рет жеңіске жеткен, оның ішінде екі рет тікелей есеппен жеңген. Бірақ бұл жолы Новотнаның жағдайы өзгеше болды. Новотна Сабатиниді жеңіп, ширек финалда Болгариядан келген Катерина Малеевамен (8-орын) күш сынастыруға мәжбүр болды. Бұрынғы екі кездесуінде Новотна екі рет те жеңіліп қалған. Малеева алғашқы сетті жеңгеннен кейін, Новотна үшінші рет жеңіліп қалуға жақын болды, алайда ол өзін жинап алып, жеңіске жетті. Сәттілікке қарамастан, Новотнаның ең қиын сынағы жартылай финалда Германияның бірінші ракеткасы Штеффи Графқа қарсы өтті. 1987 жылы «French Open» турнирінде Граф Новотнаны тікелей есеппен жеңген болатын. Енді Граф оны бірде-бір сетті бермей жеңді. Ол жылы №13-ке рейтингтеліп аяқтады. Алайда, осы жолы Новотна өміріндегі ең маңызды жеңіске қол жеткізіп, соңғы үш жылдың чемпионы Графты 5–7, 6–4, 8–6 есебімен ұтты. Енді алғашқы «Grand Slam» финалына бір қадам жеткен Новотна жартылай финалда Аранча Санчес Викарионы тоқтатуға тиіс болды, ол да осы міндетті орындап, финалда Моника Селеске қарсы кездесуге жол ашты. Селес үш сетте жеңіске жетті. Жыл соңында Новотна №7-ге көтерілді. Жеңіс қол жеткізілімде болғанда, ол шаршап, екі рет қателік жасап, Графтың қайта оянуына мүмкіндік берді. Граф келесі бес ойынды және титулды жеңіп алды. Марапаттау рәсімінде Новотна көңілінен шығып, Кент герцогинясының иығына жылады. Жыл соңында Новотнаның рейтингісі №6-ға жетті. Бірақ Хингис өзінің соққысын тауып, екінші сетті 6–3 есебімен жеңіп, есепті теңестірді (1–1). Алайда, Новотна «Tour Championships» турнирін жеңіп, финалда Мэри Пиерспен күш сынасып, жылы №2 әлемдік рейтингтегі жекелей сындағы ең жақсы көрсеткішін жасады. «Tour Championships» турнирін жеңіп қана қоймай, Новотна осы жылы тағы үш WTA жекелей сындағы титулды жеңіп алды.

1998: Уимблдон жеңіс

1998 жылы Уимблдон турниріндегі жеңісіне қол жеткізді. Ұсыныс финалда Венера Уильямсты жеңгеннен кейін, Новотна алдыңғы жылғы жеңілісінің орнын толтырып, жартылай финалда Мартина Хингисті тікелей екі сетте жеңді. Ол финалда екі сетте тәжірибелі Натали Таузиатты жеңіп, жекелей сында чемпион атанды. 29 жас 9 айлық шақта ол Ашық дәуірдегі тұңғыш рет Grand Slam турнирін жеңіп алған ең үлкен спортшы болды. Бұл рекордын 2010 жылы 29 жас 11 айлық шақта Франция Ашық чемпионатында Франческа Шиавоне, ал 2015 жылы 33 жас 6 айлық шақта АҚШ Ашық чемпионатында Флавия Пеннетта жаңартты. Новотна әйелдер жұптарынан 12 Grand Slam титулын жеңіп алды (Уимблдонда 4 рет, Франция Ашық чемпионатында 3 рет, АҚШ Ашық чемпионатында 3 рет және Австралия Ашық чемпионатында 2 рет), сондай-ақ 4 аралас жұп титулын (Австралия Ашық чемпионатында 2 рет, Уимблдонда 1 рет және АҚШ Ашық чемпионатында 1 рет) жеңіп алды. Новотна 1988 жылы Фед Кубогын жеңген Чехословакия құрамасының құрамында болды. Ол барлық төрт түрлі кортта жеңіске жетті және 1998 жылы мансабындағы жүлделерден 10 миллион доллардан астам табыс тапты, бұл көрсеткішке жеткен бесінші ойыншы болды. Ол 500-ден астам жекелей сындағы матчтарда жеңіске жетті, бұл Ашық дәуірдегі 15-ші әйел спортшының жетістігі. Новотна 1998 жылы Мартина Хингиспен бірге WTA Tour жұп командасы, 1997 жылы Линдси Давенпортпен бірге Халықаралық Теннис Федерациясының жұп командасы, 1996 жылы Аранча Санчес Викариомен бірге WTA Tour жұп командасы, ал 1991 жылы Джиджи Фернандеспен және 1989 және 1990 жылдары Хелена Суковамен бірге аталды.

Кейінгі жылдар және өлім

Новотня 1999 жылы кәсіби теннис турнирлерінен қанағаттанды. 14 жылдық мансабында ол 104 титул жеңіп алды (24 жекелей, 76 әйелдер жұбы және 4 аралас жұбы). 2006 жылдан бастап Новотна Уимблдон турниріндегі әйелдер жұбының шақырулы турнирінде өнер көрсетіп, 2006, 2007, 2008, 2010 және 2014 жылдары жеңіске жетті. 2010 жылы оның серіктесі Мартина Навратилова болды. Сондай-ақ 2010 жылы ол Навратиловаға емделу кезінде көмектесті. Ол басқа да Үлкен Дулыға турнирлерінде шақырумен қатысты, сондай-ақ қайырымдылық шаралары мен көрмелерге қатысты. Ол ойыншыларды жаттықтыруын жалғастырды, оның ішінде Үлкен Дулығаның жеңімпазы Барбора Крейчикова да бар. Ол 19 қараша 2017 жылы 49 жасында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ол қатерлі ісігінің диагнозын құпия сақтап, тек ең жақын достары мен туыстарына ғана айтты.