Кіріспе

Джон Маккарти (1927 жылдың 4 қыркүйегі – 2011 жылдың 24 қазаны) – американдық компьютер ғалымы және когнитивтік ғалым. Ол жасанды интеллект ғылымының негізін қалаушылардың бірі болды. Ол "жасанды интеллект" (AI) терминін енгізген құжаттың авторы болды, Lisp бағдарламалау тілі отбасын жасады, ALGOL тілінің дизайнына маңызды әсер етті, уақытты бөлісуді танымал етті және қоқыс жинау әдісін ойлап тапты. Маккарти өмірінің көп бөлігін Стэнфорд университетінде өткізді. Ол көптеген наградалар мен құрметтерге ие болды, мысалы, 1971 жылғы Тьюринг сыйлығы (AI саласына қосқан үлесі үшін), АҚШ Ұлттық ғылым медалі және Киото сыйлығы.

Ерте өмір және білім

Джон Маккарти 1927 жылғы 4 қыркүйекте Массачусетс штатының Бостон қаласында ирланд иммигранты әкесі мен литвалық еврей иммигранты анасы, Джон Патрик пен Ида (Глатт) Маккартитің отбасында дүниеге келді. Ұлы депрессия кезінде отбасы жиі көшіп-қонуға мәжбүр болды, әкесі Лос-Анджелесте (Калифорния) Амалгаматтанған киім жұмысшыларының ұйымдастырушысы болып жұмыс тапқанға дейін. Оның әкесі Ирландияның Керри графтығындағы шағын балықшылар ауылы – Кромэннен шыққан. Анасы 1957 жылы қайтыс болды. Екеуі де 1930-шы жылдары Коммунистік партияның белсенді мүшелері болды және білім алу мен сыншыл ойлауды қолдады. Маккарти орта мектепке барар алдында балаларға арналған орыс ғылыми-популярлық кітабы «100 000 Неге» кітабының аудармасын оқып, ғылымға қызығушылық танытты. Ол орыс тілін жақсы білді және Кеңес Одағына бірнеше сапар барысында орыс ғалымдарымен достық қарым-қатынас жасады, бірақ Кеңес блогына барғаннан кейін олардан алшақтады, соның нәтижесінде консервативті республикашыл болды. Маккарти Белмонт орта мектебін екі жыл ертерек бітіріп, 1944 жылы Калтехке қабылданды. Ол математикаға ерте жасынан бейімділігін көрсетті; жасөспірім кезінде жақын жердегі Калифорния технология институтында (Калтех) қолданылатын оқулықтарды оқып, өзіне колледж математикасын үйренді. Осының арқасында ол Калтехте математикадан алғашқы екі жылды өткізіп жіберді. Физикалық тәрбие сабақтарына қатыспағаны үшін Калтехтен шеттетілді. Содан кейін АҚШ армиясында қызмет етіп, 1948 жылы математикадан бакалавр дәрежесін алды. Ол Калифорния технология институтында Джон фон Нойманның лекциясын тыңдап, болашақ еңбектеріне шабыттанды. Маккарти 1951 жылы Принстон университетіне ауысудан бұрын Калтехте аспирантураны аяқтады, онда Дональд С. Спенсердің жетекшілігімен «Проекция операторлары және дербес дифференциалдық теңдеулер» тақырыбында математика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады.

Академиялық мансап

Принстон және Стэнфорд университеттерінде қысқа мерзімді қызметтерден кейін, Маккарти 1955 жылы Дартмут университетінде ассистент-профессор болды. Бір жыл өткен соң, 1956 жылдың күзінде ол MIT-ге ғылыми зерттеуші ретінде ауысты. MIT-дегі жылдарының соңына қарай студенттері оны мейіріммен "Джон аға" деп атай бастады. 1962 жылы Стэнфорд университетінде толық профессорлық қызметке көшті және 2000 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сонда жұмыс істеді. Маккарти математиканы, соның ішінде лямбда-есептеуін қолдады және жасанды интеллектте ақыл-ойына жететін логикалық жүйелерді жасады.

Компьютерлік ғылымға қосқан үлесі

Джон Маккарти – Алан Тьюринг, Марвин Мински, Аллен Ньюэлл және Герберт А. Саймонмен бірге жасанды интеллекттің "негізін қалаушылардың" бірі. Маккарти, Мински, Натаниел Рочестер және Клод Э. Шеннон 1956 жылғы жазда өткен танымал Дартмут конференциясына жазған ұсыныста "жасанды интеллект" терминін енгізді. Осы конференция AI саласының бастауы болды. (Мински кейін 1959 жылы МТИ-де Маккартимен бірге жұмыс істеді.) 1958 жылы ол "кеңес беруші" (advice taker) ұғымын ұсынды, ол сұрақтарға жауап беру және логикалық бағдарламалау саласындағы кейінгі жұмыстарға әсер етті. 1950 жылдардың соңында Маккарти бастапқы рекурсивті функцияларды символдық өрнектермен жұмыс істеу үшін кеңейтуге болатынын анықтады, нәтижесінде Lisp бағдарламалау тілі пайда болды. Бұл функционалдық бағдарламалау бойынша маңызды мақала сонымен қатар Ламбда калькулының синтаксисінен алынған Ламбда белгісін енгізді, ал Scheme сияқты кейінгі диалекттер оның семантикасын негізге алды. Lisp 1960 жылы жарияланғаннан кейін AI қолданбалары үшін бағдарламалау тілі ретінде танылды. 1958 жылы Маккарти Тілдер жөніндегі арнайы комитетте, ол ALGOL 60 жобасын дамытқан комитеттің құрамына кірді. 1959 жылдың тамызында ол рекурсия мен шартты өрнектерді пайдалануды ұсынды, ол ALGOL құрамына енді. Содан кейін ол бағдарламалау және информатика саласындағы халықаралық стандарттарды әзірлеуге қатысты, Халықаралық ақпараттық процессинг федерациясының (IFIP) мүшесі ретінде алгоритмдік тілдер мен есептеулер жөніндегі IFIP жұмыс тобы 2.1, ALGOL 60 және ALGOL 68 стандарттарын анықтаумен, қолдаумен және жаңартумен айналысты. 1959 жыл шамасында ол Lisp-те туындаған мәселелерді шешу үшін "қоқыс жинау" (garbage collection) әдістерін, жадты автоматты басқарудың бір түрін ойлап тапты. MIT-те жұмыс істеген кезінде ол MAC жобасын құруға көмектесті, ал Стэнфорд университетінде ол көп жылдар бойы MAC жобасына бәсекелес болған Стэнфордтың AI зертханасын құруға мұрын қойды. Маккарти ең алғашқы уақытты бөлісу жүйелерінің (Compatible Time Sharing System, BBN Time Sharing System және Dartmouth Time Sharing System) құрылысына үлкен үлес қосты. Оның әріптесі Лестер Эрнест Лос-Анджелес Таймс газетіне: "Интернет Джон уақытты бөлісу жүйелерін дамытуды бастағанда ғана қазіргідей жылдам дамыды. Біз уақытты бөлісу үшін жаңа атаулар ойлап табамыз. Енді оны бұлтты есептеу деп атаймыз. Бұл әлі де уақытты бөлісу. Оны Джон бастады. Компьютерлік немесе ақпараттық қызметтер идеясы 1960 жылдардың соңында өте танымал болды, бірақ 1990 жылдардың ортасына қарай ұмытылды. Алайда, 2000 жылдан бері бұл идея жаңа формаларда қайта жанданды (қосымша қызмет көрсетушілер, желілік есептеу және бұлтты есептеу қараңыз). 1966 жылы Маккарти және оның Стэнфордтағы командасы Кеңес Одағындағы әріптестерімен шахмат ойындарын ойнауға арналған компьютерлік бағдарлама жазды; Маккарти командасы екі ойында жеңіліп, екі ойынды теңестірді (толық мәліметтер үшін Коток Маккартиге қараңыз). 1978-1986 жылдары Маккарти монотонды емес ойлаудың шектелу әдісін (circumscription method) әзірледі. 1982 жылы ол ғарышқа созылатын және Жерден шығарылған гранулалардың ағысының сыртқы күшімен тік ұсталатын "ғарыш фонтаны" (space fountain) идеясын ұсынды, ал гранулалар конвейерлік белбеу арқылы Жерге қайтарылады. Жүк конвейерлік белбеумен жоғары көтеріледі.

Басқа қызмет түрлері

Маккарти Usenet форумдарында әлемдік жағдайлар туралы жиі пікір білдіретін. Оның кейбір ойларын "адамзаттың материалдық прогресі қажетті және тұрақты екенін көрсетуге бағытталған" тұрақтылық веб-бетінде табуға болады. Маккарти жақын арада кітап оқыған, оптимист және сөз бостандығын қатты қолдаушы болды. Оның Usenet-тегі ең жақсы қатысуын rec.arts.books архивтерінен көруге болады. Ол Пало-Альтодағы r.a.b. оқырмандарының SF Bay Area кештеріне белсенді қатысты, олар rab fest деп аталды. Ол Стэнфордта еуропалық этникалық анекдоттарға байланысты сөз бостандығын қорғауды жалғастырды. Маккарти математиканың және математикалық білімнің маңыздылығын түсінді. Оның Usenet қолтаңбасы жылдар бойы "Арифметиканы орындамайтын адам бекер сөйлейтін болады" деп жазылған; оның машина нөмірінің қаптамасында да осыған ұқсас "Арифметика жаса, әйтпесе бекер сөйлейсің" деп жазылған. Ол 30 докторлық диссертация қорғауға кеңес берді. Оның 2001 жылғы "Робот және сәби" атты әңгімесі роботтарда эмоциялар болуы керек пе (немесе оларды имитациялау керек пе) деген мәселені сатиралық түрде қарастырды және келесі онжылдықтарда маңызды болатын Интернет мәдениеті мен әлеуметтік желілердің кейбір аспектілерін болжады.

Жеке өмір

Маккарти үш рет үйленген. Оның екінші әйелі Вера Уотсон, бағдарламашы және альпинист, ол 1978 жылы әйелдерден құралған экспедицияның бір бөлігі ретінде Аннапурна I Орталық шыңына көтерілуге тырысқанда қаза болды. Кейіннен ол Стэнфордтағы және кейін SRI International ұйымындағы компьютер ғылымының маманы Кэролин Талкоттқа үйленді. Маккарти Стэнфорд мемориалдық шіркеуінде жасанды интеллект туралы сөйлеген сөзінде өзін атеист деп мәлімдеді. Коммунистік рухта тәрбиеленген ол, 1968 жылы КСРО-ның Чехословакияға басып кіргенінен кейін консервативті республикашылға айналды. Ол 2011 жылғы 24 қазанда Стэнфордтағы үйінде қайтыс болды.

Негізгі басылымдар

Маккарти, Дж. 1959 ж. Ойлау процестерін механикаландыру жөніндегі Теддингтон конференциясының материалдарында, 756–91. Лондон: Ұлыбританияның мемлекеттік кеңсесі. Маккарти, Дж. 1960 ж. ACM хабарламалары 3(4):184–195. Маккарти, Дж. 1963а. "Математикалық есептеулер теориясының негізі". Компьютерлік бағдарламалау және формальды жүйелер. Солтүстік Голландия. Маккарти, Дж. 1963б. Жағдайлар, әрекеттер және себеп-салдар заңдары. Стенфорд университетінің техникалық есебі. Маккарти, Дж., және Хейз, П. Дж. 1969 ж. Meltzer, B., және Michie, D. редакциялаған, Машиналық интеллект 4. Эдинбург: Эдинбург университетінің баспасы. 463–502. Маккарти, Дж. 1977 ж. "Жасқанды интеллекттің эпистемологиялық мәселелері". IJCAI-да, 1038–1044. Маккарти, Дж. 1990 ж. "Жасқанды интеллекттегі жалпыламалық". Лифшиц, V. ред., Ортақ сананы формализациялау. Ablex. 226–236. Маккарти, Дж. 1993 ж. "Контексті формализациялау туралы ескертулер". IJCAI-да, 555–562. Маккарти, Дж., және Бувац, С. 1997 ж. "Контексті формализациялау: толықтырылған жазбалар". Aliseda, A.; van Glabbeek, R.; және Westerstahl, D. редакциялаған, Табиғи тілді есептеу. Стенфорд университеті. Сондай-ақ Стенфорд техникалық ескертуі STAN CS TN 94-13 ретінде қолжетімді. Маккарти, Дж. 1998 ж. "Түсіндіруге бейімділік". Common Sense Reasoning логикалық формализациясы жөніндегі төртінші халықаралық симпозиумның материалдарында, Common Sense 1998. Костелло, Т., және Маккарти, Дж. 1999 ж. "Пайдалы қарсы фактілер". Жасанды интеллект бойынша электрондық транзакциялар 3(A):51–76. Маккарти, Дж. 2002 ж. "Жағдай есептеуіндегі әрекеттер және басқа да оқиғалар". Fensel, D.; Giunchiglia, F.; McGuinness, D.; және Williams, M. редакциялаған, KR 2002 материалдарында, 615–628.