Кіріспе

1=Органикалық қосылыс (CH2=CH−C≡N)

|3-бөлім = Chembox Қауіптері
|СыртқыSDS = ICSC 0092
|НегізгіҚауіптер = тұтанғыш, реактивті, уытты, кәсіптік канцерогендік әлеуеті бар
|REL = Ca TWA 1 ppm C 10 ppm [15 минут] [тері]
|LCLo = 260 ppm (қоян, 4 сағат) 575 ppm (теңіз шошқасы, 4 сағат) 636 ppm (егеуқұйрық, 4 сағат) 452 ppm (адам, 1 сағат) Оның молекулалық құрылымы винил тобынан (CH2=CH-) нитрил тобына (C≡N) байланысқан тұрады. Ол полиакрилонитрил сияқты пайдалы пластиктерді өндіру үшін маңызды мономер болып табылады. Ол реактивті және төмен дозаларда уытты.

Денсаулыққа әсері

Акрилонитрил LD50 = 81 мг/кг (тышқандар) орташа уытты. Ол жарылғыш полимерленуге ұшырайды. Жану кезінде сутегі цианиді мен азот оксидтерінің түтіні бөлінеді. Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігі (IARC) оны 2B класты канцероген (мүмкін канцерогенді) деп жіктейді, ал ауада акрилонитрилдің жоғары концентрациясына ұшыраған жұмысшыларда өкпе қатерлі ісігі жиірек анықталады. Акрилонитрил темекі түтініндегі тыныс жолдарының канцерогенезін тудыратын ең көп байланысты жеті уыттың бірі болып табылады. Акрилонитрилдің әсер ету механизмі окис стресі мен ДНК-ның окис зақымдануымен байланысты. Акрилонитрил еркек және әйел тышқандар мен егешқұйрықтарда жоғары дозадағы сынақтарда қатерлі ісікті күшейтеді және адамның омыртқа бауырының мезенхималық сақтық жасушаларында апоптозды тудырады. Ол бөлме температурасында (20 °C) тез буланып, қауіпті концентрацияға жетеді; осы әсерге тікелей себеп теріде, тыныс жолдарында және көздерде тітіркеніс пайда болуы. Адамдарға әсер ету жолдары: шығарындылар, автокөліктің түтіні және темекі түтіні, олар дем алғанда немесе темекі тартқанда тікелей әсер етуі мүмкін. Әсер ету жолдарына ингаляция, ауыз арқылы және белгілі бір деңгейде тері арқылы сіңу жатады (ерікті адамдармен және тышқандардағы зерттеулерде тексерілді). Қайталама әсер терінің сезімталдығын тудыруы мүмкін және орталық нерв жүйесі мен бауырға зақым келтіруі мүмкін. Компания ағып жатқан газды оқиға болғаннан кейін 8 сағаттан соң ғана байқады. Денсаулық сақтау қызметкерлері акрилонитрилдің денсаулыққа тигізетін әсерін білмеді және зардап шеккендерді ауырсынуды басатын препараттармен және көктамырлық сұйықтықтармен емдеуге тырысты. Айше Акдемир деген адвокат 44 отбасымен бірге компанияға талап арыз берді. Түркияның медицина қауымдастығы аймақта қатерлі ісік ауруларының көбеюін растады. Акрилонитрил су ортасындағы тіршілікке зиянды. Компьютерлік модельдеулер Титан жағдайында Жердегі жасуша мембраналары мен көпіршіктерге ұқсас құрылымдар, азотосомалар деп аталатын қосылыстардың пайда болуы мүмкін екенін көрсетеді.