Кіріспе

Буркина-Фасо (бұрынғы Жоғарғы Вольта) – Сахел аймағында құрлықта орналасқан, алты елмен шекаралас мемлекет. Ол Сахара шөлі мен Гвинея шығанағының арасында, Нигер өзенінің иілісінің оңтүстігінде, көбінесе 9° және 15° солтүстік кеңдік аралығында (шағын бөлігі 15° солтүстігінде) және 6° батыс және 3° шығыс бойлықтарында жатыр. Оңтүстік бөлігінде орман мен жеміс ағаштары өседі, ал солтүстігі жартылай шөлейтті. Буркина-Фасоның орталық бөлігінің көп бөлігі теңіз деңгейінен жоғары саванналық үстіртте орналасқан, онда егістік жерлер, бұталар мен сирек ағаштар кездеседі. Буркина-Фасоның қорықтары – олардың ең маңыздылары Арли, Назинга және W ұлттық парктері – арыстан, піл, бегемот, маймыл, қарақұйрық және антилопаларға мекендейді. Бұрынғыда жойылу қаупі төніп тұрған боялған аңшы ит (Lycaon pictus) Буркина-Фасода кездесетін, бірақ соңғы рет Арли ұлттық паркінде байқалғаннан кейін, бұл түр Буркина-Фасодан жойылған деп есептеледі.

Аумағы

Буркина-Фасоның жалпы ауданы – , оның ішінде жер және су. Салыстырмалы түрде, ол Жаңа Зеландия мен Колорадодан сәл үлкен. Оның шекаралары: Бенин, Кот-д’Ивуар, Гана, Мали, Нигер және Того. Жағалауы немесе теңіздік талаптары жоқ.

Жер бедері

Ол екі негізгі ландшафт типінен тұрады. Елдің үлкен бөлігін жаппай жазық алып жатыр, ол көлбеу толқындармен өрнектелген ландшафтты құрайды, ал кейбір аймақтарда кембрийге дейінгі массивтің соңғы қалдықтары – бірнеше оқшау төбелер кездеседі. Елдің оңтүстік-батысы құмтас массивінен тұрады, онда ең биік шыңы – Тэнакору орналасқан. Массивті биіктігіне дейін тік жартастармен шектелген. Буркина-Фасоның орташа биіктігі – , ал ең жоғары және ең төменгі нүктелер арасындағы айырмашылықтан аспайды. Сондықтан Буркина-Фасо салыстырмалы түрде жазық ел болып табылады. Оның ең төменгі нүктесі – Мухуун (Қара Вольта) өзенінде, ал ең биік нүктесі – Тэна Куруда.

Әкімшілік бөлімшелер

Ел 13 әкімшілік облысқа бөлінген. Бұл облыстар 45 уездді және 351 ауданды қамтиды.

Гидрографиялық

Ел өзінің бұрынғы Жоғарғы Вольта атауын оны кесіп өтетін үш өзенге: Қара Вольтаға (немесе Мухунға), Ақ Вольтаға (Накамбе) және Қызыл Вольтаға (Назинонға) қарызды. Қара Вольта – елдегі жыл бойы ағатын жалғыз екі өзеннің бірі, екіншісі – оңтүстік-батысқа қарай ағатын Комоэ өзені. Нигер өзенінің бассейні де елдің 27 пайызын қамтиды. Нигердің салалары – Бели, Горуол, Гудебо және Даргол – маусымдық арналар және жылына төрт-алты ай ғана су тасып ағады. Дегенмен, олар үлкен су тасқынына себеп болуы мүмкін. Елде сонымен қатар көптеген көлдер бар, олардың ішіндегі ең ірілері – Тингрела, Бам және Дем. Oursi, Béli, Yomboli және Markoye сияқты ірі тоғандар да кездеседі. Су тапшылығы, әсіресе елдің солтүстік бөлігінде, жиі туындайтын мәселе.

Климат

Буркина-Фасода негізінен тропикалық климатқа ие, екі айқын маусымы бар. Жаңбырлы маусымда елде 600 мен 900 миллиметр (23.6 мен 35.4 дюйм) аралығында жауын-шашын түседі; құрғақ маусымда Сахарадан ыстық, құрғақ жел – харматтан соғады. Жаңбырлы маусым шамамен төрт айға созылады, мамыр/маусымнан қыркүйекке дейін, ал елдің солтүстігінде одан қысқа. Үш климаттық аймақты анықтауға болады: Сахель, Судан-Сахель және Судан-Гвинея. Сахель аймағы, әдетте, жылына 500 мм-ден кем жауын-шашын алады және температурасы жоғары. Сахель салыстырмалы түрде құрғақ тропикалық саванна болып табылады және Африка мүйізінен Атлант мұхитына дейін, сондай-ақ солтүстігінде Сахарамен, оңтүстігінде Суданның құрғақ аймағымен шектеседі. 11°3' және 13°5' солтүстік ендікте орналасқан Судан-Сахель аймағы жауын-шашын және температура жағынан өтпелі аймақ болып табылады. Оңтүстікке қарай орналасқан Судан-Гвинея аймағында жылына 200 мм-ден астам жауын-шашын түседі және орташа температурасы төмен болады.

Ресурстар мен қоршаған орта

Буркина-Фасоның табиғи ресурстарына марганец, әк тас, мәрмәр, фосфат, пемза, тұз және алтынның шағын кен орындары кіреді. Оның жерінің 21,93% егістікке жарамды, ал 0,26%-ы 2012 жылғы мәлімет бойынша тұрақты дақылдарға арналған. 2003 жылы 250 км² суармалы жерлер болды. 2011 жылғы деректер бойынша оның жалпы жаңартылатын су ресурстары 12,5 м³ құрады, ал тұщы судың жалпы қолданылуы 0,72 км³/жылды (тұрмыстық – 46%, өнеркәсіптік – 3%, ауыл шаруашылығы – 51%) құрады; бұл жан басына шаққанда 54,99 м³/жылға тең. Буркина-Фасоның флорасы мен фаунасы екі ұлттық паркте және бірнеше қорықтарда қорғалады: Африкадағы ұлттық парктер тізіміне және Буркина-Фасоның табиғи қорықтарына қараңыз. Ұқсап қайталамалы құрғақшылықтар мен су тасқындары маңызды табиғи қауіп болып табылады. Қазіргі экологиялық мәселелерге мыналар жатады: соңғы құрғақшылықтар мен шөлдеу ауыл шаруашылығы қызметіне, халық таралуына және экономикаға елеулі әсер етеді; малдың шамадан тыс жайылуы; топырақтың деградациясы; орманды кесу. Буркина-Фасо келесі халықаралық экологиялық келісімдерге қатысушы: Биологиялық әртүрлілік, Климаттың өзгеруі, Шөлдеумен күресу, Құрып кету қаупі төнген түрлер, Қауіпті қалдықтар, Теңіз өмірін сақтау, Озон қабатын қорғау, Сулы-батпақты жерлерді қорғау. Ол Теңіз құқығы туралы заңға және ядролық сынақтарға тыйым салуға қол қойған, бірақ оларды ратификацияламаған.