Кіріспе
1845 жылы Александр Дюманың "Егерме жылдан кейін" романы – Александр Дюманың 1845 жылдың қаңтардан тамызға дейін алғаш рет бөлім-бөлім жарияланған романы. Д’Артаньян романдары кітабының бөлігі, ол "Үш мушкетер" (1844) романының жалғасы және 1847–1850 жылдардағы "Бражелон виконты" романынан бұрын жарық көрген (соның ішінде "Темір маскадағы адам" кіші сюжеті бар). Роман Франциядағы Фронда кезеңіндегі оқиғаларды, XIV Людовиктің балалық шағын және Англиядағы Англия азамат соғысының соңғы кезеңін, Оливер Кромвельдің жеңісіне және король I Карлдың өлім жазасына кесілуіне дейінгі оқиғаларды қамтиды. Басты кейіпкерлердің, әсіресе Атостың сөздері арқылы Дюма монархияны қолдайды, немесе кем дегенде мәтін игілікті билеушілер туралы идеяны жиі мақтайды. Саяси дауларды еске алмай, мушкетерлер құтқаруға тырысқан I Карл үшін жасаған батылдықтары мен әділдіктерін көрсетеді.
Twenty Years After is a novel by Alexandre Dumas, first serialized from January to August 1845. A book of The d'Artagnan Romances, it is a sequel to The Three Musketeers (1844) and precedes the 1847–1850 novel The Vicomte de Bragelonne (which includes the sub plot Man in the Iron Mask). The novel follows events in France during the Fronde, during the childhood reign of Louis XIV, and in England near the end of the English Civil War, leading up to the victory of Oliver Cromwell and the execution of King Charles I. Through the words of the main characters, particularly Athos, Dumas comes out on the side of the monarchy in general, or at least the text often praises the idea of benevolent royalty. Setting aside their political differences, the musketeers are valiant and just in their efforts to save the doomed Charles I.
Д'Артаньян мен Мазарин
Іс-әрекет Австрия королевасы Аннаның регенттік кезінде басталады (1643–1651 жылдар аралығы), Кардинал Мазарин бірінші министр болып қызмет еткенде. "Үш мылтықшы" романының соңында жарқын болашағы болған Д’Артаньян жиырма жыл бойы лейтенант шенінен жоғары көтеріле алмай, амбициясына қарамастан және королеваның оған алғыш екеніне қарамастан, мансабында ілгерілеу мүмкіндігі аз. Оны Мазарин шақырып алады, оған күзетші керек болады; француз халқы Мазаринге деген жек көру сезімімен қайнайды, көтеріліс қаупі туындап тұр (La Fronde). Д’Артаньян Бастилияға тұтқынды әкелуге жіберіледі, ол бұрынғы қарсыласы, кейін достасы граф де Рошфор болып шығады. Рошфорт Мазариннің қабылдауына жеткізіледі, онда ол бес жыл бұрын Мазаринге қызмет етуден бас тартқандықтан түрмеге қамалғанын біледі. Мазарин сенімді және тапқыр адамдар туралы сұрағанда, Рошфорт Мазаринге д’Артаньян мен оның достарының бұрынғы қадір-қасиеті мен құрметі туралы айтады. Рошфорт Мазаринге қызмет етуге дайын екенін білдірсе де, ол жеке досы, тұтқындалған герцог де Бофортты қадағалаудан бірден бас тартады. Мазарин тұтқынды Бастилияға қайтаруға бұйырады, бірақ Рошфорт жол жүрісінде қашып құтылады. Мазарин Д’Артаньянды іздеп жүрген адамы екеніне көз жеткізген соң, патшайымның бөлмесіне кіріп, оған жиырма жыл бұрын оған жақсы қызмет еткен адамды тағы да жұмысқа алғанын хабарлайды (ол оқиғалар "Үш мылтықшы" романында сипатталған). Королева Д’Артаньянның қызметін ұмытып, өзін кінәлі сезінеді де, Мазаринге бұрын берген және Д’Артаньян сатқан алмаз жүзігін қайтаруға бұйырады. Алғышсыз Мазарин алмасты Д’Артаньянға патшайымның қызметіне қайта оралатынын көрсету үшін ғана пайдаланады. Ол Д’Артаньянға достарын іздеуді тапсырады.
Төрт мушкетерлердің кездесуі
Д'Артаньянның жағдайы қиын, ол достарынан толықтай қол үзді, олар өздерінің нағыз есімдерін қайта алды. Атос, Ла Фер графы, Блуа маңындағы иелігіне оралды; Портос, Дю Валлон мырзасы, бай заңгердің жесіріне үйленді; ал Арамис дін қызметкері, Эрблай аббаты болды. Бағы, оның бұрынғы қызметшісі Планше, Д'Артаньянның бөлмесіне кіргенде, Рошфордың қашуына көмектескені үшін тұтқындалудан қашуға тырысып, оған көмектеседі. Планше арқылы ол Арамистің бұрынғы қызметшісі Базинге жетеді, қазір ол Нотр-Дамда сақшы. Базин көмектесуге құлықсыз болғанымен, Д'Артаньян алтарьшы арқылы Базиннің Шулыға жиі баратынын біледі. Д'Артаньян мен Планше сол жерге барады, онда Мадам де Лонгвильдің үйінің алдында Фрондеур деп ойлаған топ оларға шабуыл жасайды. Топ Д'Артаньян іздеген адам емес екеніне көз жеткізген соң, Арамис Планшені таң қалдырады – ол жасырынған ағаштан жылқысына секіріп түседі. Д'Артаньян бұрынғы мушкетердің дін қызметкері болудан басқа ештеңе ойламағанын, енді ол әскери іске құмар дін қызметкері екенін біледі. Дегенмен, Арамис Мазариннің қызметіне кіруге ниетті емес. Д'Артаньян кетеді, бірақ жасырынып күтеді, Арамис бұрын ізделген Фрондеур және Мадам де Лонгвильдің жақыны болуы мүмкін деп күдіктенеді. Оның күдіктері расталады. Арамиске барған сапары бекер болмады, ол Портостың мекенжайын алды. Д'Артаньян Портостың иелігіне келгенде, ол Москетонды кездестіреді, ол Д'Артаньян мен Планшемен кездескеніне қуанышты. Ол Портостың байлығына және өмірін көңіл көтеруге жұмсағанына қарамастан, бақытсыз екенін біледі. Жоғары текті ақсүйектерге қызғанышпен қарайтын Портос барон болуды қалайды, ал Д'Артаньян осы арманмен оны Мазариннің қызметіне көндіреді. Д'Артаньян Атосты іздеуді жалғастырады, ол оны толыққанды өзгерген, өзінің тәрбиеленушісі Раульге үлгі болуға дайын екенін көреді. Атос Мазариннің қызметіне қосылмайды, тіпті ол Мазаринге қарсы екенін жасырмайды, бірақ екеуі Парижде қайта кездесуге келіседі. Атос Раульді сол жерге ер адам болып өсуіне көмектесу үшін, сондай-ақ оны Раульдің ғашық болған жеті жасар Луиза де ла Вальерден ажырату үшін әкелуді жоспарлайды. Парижде Атос ықпалды сарай саясаткері және Арамистің бұрынғы сүйіктісі Мадам де Шеврезді көреді, ол «Мари Мишон» деген атпен «Үш мушкетер» романында Арамиспен көп хабарласып жүрген. Атос Раульдің Атоспен кездейсоқ кездесуден туған ұл екенін сырлы түрде айтады және оның арқылы Раульді әскерге қабылдау туралы ұсыным хатын алады.
Бофор герцогы
Кейін сахна өзгеріп, Винсендегі Мазариннің тұтқыны герцог де Бофортқа назар аударады, ол жаңа түрмеші, Атостың қызметшісі, үнсіз Гримаудты кездестіреді. Гримау герцогқа дереу жағымсыз болады, бұл қашу жоспарының бір бөлігі еді. Теннис доптары арқылы Рошфорға жіберілген хабарлардың көмегімен олар Уитсан күні тамақтанып, түрменің екінші басшысы Ла Рамеге шақыру жолдайды. Қашу сәтті аяқталады, бірақ д'Артаньян мен Портос Мазариннің бұйрығымен оларды қуалайды. Уақытқа қарсы күрестен кейін және жол бойында бірнеше қарсыластарды жеңген соң, Портос пен д'Артаньян қараңғы жолда, қоршауда, өздеріне тең қарсыластармен семсер шабуылдарын жасап, олардың Атос және Арамис екенін біледі. Төртеу Париждің Рояль алаңында кездесуге келіседі. Драматикалық көріністе төрт дос бір-бірімен шайқасуға жақын келеді, бірақ тоқтап, татуласып, саяси одақтардан да бағалы достыққа берген уәделерін жаңартады.
Мордаунт
Рауль Испанияға қарсы соғысқа аттанған әскерге қосылу үшін жолға шығады. Жолда ол жас дворянның, де Гюиш графының өмірін сақтап қалады, және олар дос болады. Екі күннен кейін де Гюиш Раульдің өмірін испан сарбаздарымен болған шайқаста құтқарады. Жауларын жеңгеннен кейін, олар өлімге жақын, соңғы қасиетті рәсімді сұрап отырған шіркеу қызметшісін табады. Олар оны жақын маңдағы қонақ үйге жеткізіп, жолаушы монахты іздеуге көмектеседі. Монах бұл қызметті атқаруға құштар болмаса, оны қонақ үйге баруға мәжбүрлеуге тура келеді. Әйелдің мойындауында ол көп жылдар бойы Бетун қаласындағы ресми атқарушы болғанын айтады, бірақ оның жалғыз өкініші – жиырма жыл бұрын Милади де Винтер деген асыл әйелді өлімге жіберуге қатысқаны еді. Монах өзін оның ұлы, Джон Фрэнсис де Винтер деп таныстырады, ол Чарльз I оның барлық атақтарынан айырғаннан кейін Мордаунт деп аталды. Мордаунт атқарушыны пышақтап жаралайды. Раульге қосылуға бара жатқан Гримо, мейрамханаға дәл уақытында жетеді, ол өліп бара жатқан адамнан Мордаунттың бар екенін естіп, Атосқа ескерту үшін кері қайтады. Принц де Конденің әскеріне қосылғаннан кейін Рауль принцке тұтқынды сұраққа алуға көмектесу арқылы өзін дәлелдейді. Конде тұтқыннан алған ақпарат оған Ленс шайқасында шешуші жеңіске жетуге көмектеседі. 15 жасар Рауль қысқа мерзім ішінде батыл сарбаз ретінде танылып, принц де Конденің сүйіктісіне айналады. Д’Артаньян мен Портос Австрия королевасы Аннаға, жас Людовик XIV және Мазаринге Париж қаласынан қашуға көмектеседі, өйткені азаматтар көтеріліс бастайды. Француз халқы мен парламентінің чемпионы Пьер Бруссель тұтқындалады, бірақ оның тұтқындалуы жамағатты одан да күйбеңдететіні анық болған соң босатылады. Д’Артаньян жас корольмен кездеседі және оны күзетіп отырады, ал кейбір фрондеурлар, оның ішінде Планшет, король мен королева қашпауы үшін жалған есіммен корольдің жатын бөлмесіне кіріп, оны көруді талап етеді. Содан кейін ол барлық патшалық үйдің Парижден қашуын ұйымдастырады, Планшетті қақпадан өткізеді (екі адам осы қақтығыстағы әртүрлі адалдықтарына қарамастан достығын сақтайды). Кардинал Мазарин д’Артаньян мен Портосты Англияға король Карл I-ге қарсы соғысатын британдық парламент әскерінің басшысы Оливер Кромвельге хабар жеткізу үшін жібереді және оларға Кромвельдің басшылығымен сол жерде қалуға бұйрық береді. Сонымен қатар, Англия королевасы Генриетта Мушкетерлердің ескі ағылшын досы, Лорд де Винтермен кездеседі – корольдікке қарсы күреске Англия королі Карл I-ге француздық көмек сұрап келген адам. Осылайша, екі жұп мушкетерлер қайтадан қарама-қарсы тарапта табылады. Англияға аттанатын Мордаунт, Лорд де Винтерді ұстанғанда, оны Атос пен Арамиспен бірге көреді және олардың жиырма жыл бұрын анасының сотталуы мен жазалануына қатысқанын біледі.
Англияда
Король Карл I-ге өзінің басқаратын шотланд әскерлерінің басшылары сатқындық жасайды және оны тұтқынға алады. Мордаунт, Кромвельдің сүйіктісі, Миладидің күйеу ағасы, Лорд де Винтерді өлтіреді және Карл I-ді қорғауға соңғы адамдар болған Афон мен Арамиске қол тигізуге тырысады. Бірақ Афон мен Арамисті Кромвель әскерлерімен шайқасып жатқан Д’Артаньян мен Портос тұтқынға алады. Олар сөйлесуге мүмкіндік алғаннан кейін, Афон Д’Артаньян мен Портосты Карл I-ді құтқаруға көмектесуге көндіреді. Д’Артаньян мен Портос достарын босатып, тұтқынға алынған корольді құтқару жоспарын құра бастайды. Ақырында, олардың барлық жоспарлары сәтсіз аяқталады, ал Мордаунт корольді өлтіруге кіріседі, Карл I-ді өлімге жібереді. Д’Артаньян мен үш бұрынғы мушкетерлер Лондонның ресми өкіметті атқарушысын ұрлап, осы оқиғаны болдырмауға тырысады. Д’Артаньян мен оның достары кейін Кромвельдің құпия резиденциясында Мордаунтқа қарсы шығады, бірақ Д’Артаньянмен болған дуэль кезінде ол құпия жол арқылы қашып кетеді. Француздар мен олардың қызметшілері Англиядан кемемен кетеді, бірақ Мордаунт кемеге мініп, оны жарылып жібереді. Бақытсыздыққа орай, мушкетерлердің қызметшілері кемедегі жарылғыш заттарды ертерек тауып, қожайындарын оятып, кеме жарылмас бұрын жалғыз құтқару қайығын ұрлап алуға үлгереді, Мордаунтты кемеде қалдырады. Мордаунт жарылыстан құтылып, мушкетерлерге қайыққа мінуге рұқсат етуді өтінеді. Афонды қоспағанда, олар оның өтінішін жек көрінішпен қабылдамайды. Афон оны құтқаруды талап етеді, бірақ ол қайыққа көтерілгенде, Мордаунт оны суға тартып, күреседі және Мордаунт қаза табады. Афон қалғандарына қосылып: «Менің ұлым болды. Мен өмір сүргім келді», – дейді. Бұл Д’Артаньянның көптен күткен күдігін растайды, Афонның анасы тастап кеткеннен кейін қабылдаған Рауль де Брагелонне оған соншалықты ұқсас болуының себебі – ол Афонның нағыз ұлы болғандықтан. Афон одан әрі: «Оны өлтірген мен емеспін. Бұл тағдыр еді», – деп мәлімдейді.
Соңғы
Францияға оралған соң, төрт дос әрқайсысы өз жолымен кетеді. Д’Артаньян мен Портос Атос пен Арамистен өзге бағытпен Парижге беттейді, себебі Мазарин олардың бағынбауын кешірмейтінін жақсы біледі. Арамис пен Атос Парижге жеткенде, достарының онда жоқ екенін анықтайды. Д’Артаньян мен Портосты іздегеннен кейін, олар екеуінің Мазариннің Руэльдегі түрмесінде отырғанын біледі. Атос королева Аннаны достарын босатуға көндіруге тырысады, бірақ ол да тұтқындалады. Содан кейін Д’Артаньян Портоспен бірге қашып, Мазаринды қолға түсіреді. Мазарин Портостың біріккен қамалына жеткізіліп, бостандығы үшін төрт досқа бірнеше жеңілдіктер ұсынады. Олардың ішінде Портосқа барондық атақ беру және Д’Артаньянды мушкетерлер капитаны етіп тағайындау бар. Атос ештеңе сұрамайды, ал Арамис өзіне және Фрондағы достарына жеңілдіктер тілейді. Королева Анна кейіннен бұл жеңілдіктерге келіседі, сонда ғана Д’Артаньян мен оның серіктеріне өте немқұрайлы болғанын түсінеді. Романның соңында бірінші Фронда аяқталып, Мазарин, королева Анна және XIV Людовик Парижге кіреді. Қырсық орын алады, оның кезінде Д’Артаньян қателікпен Рошфортты, ал Портос Бонасьеуді (алдыңғы романда Д’Артаньянның үй иесі және Ришелье агенті болған, ал қазір тіңкестеп жүрген және Фрондаға қатысқан адам) өлтіреді. Соңында төрт дос тағы да өздерінің жолдарымен шашырап кетеді. Д’Артаньян Парижде Мазарин мен королева Аннамен бірге қалады; Атос Ла-Ферге қайта оралады; Арамис Нуази-ле-Сектегі монастыріна қайта оралады; ал Портос барондық атағын көру үшін өз қамалына қайта оралады.
Бейімделулер
1967 жылы BBC телеарнасы Александр Баронның "Екі жылдан кейін" романы негізінде "Мушкетерлердің жаңа оқиғалары" атты 16 бөлімді телеспектакльді көрсетті. Д’Артаньян рөлін Джосс Акленд, Атос рөлін Джереми Янг, Портос рөлін Брайан Блессид және Арамис рөлін Джон Вудвайн сомдады. Ол 2016 жылы DVD форматында жарық көрді. 1989 жылғы "Мушкетерлердің оралуы" фильмі "Екі жылдан кейін" романының еркін бейімделуі болып табылады; ол "Үш мушкетер" (1973) және "Төрт мушкетер" (1974) фильмдерінен 15 жыл өткен соң түсірілді, режиссері мен басты актерлер тобы өзгермеді. 1992 жылғы орыс музыкалық фильмі "Екі жылдан кейін мушкетерлер" – "Екі жылдан кейін" романының тікелей бейімделуі; ол 1978 жылғы "Д’Артаньян және үш мушкетер" музыкалық мини-сериалынан 14 жыл өткен соң түсірілді, режиссері мен басты актерлер тобы да сол. 1994 жылы жарық көрген Стивен Брусттың "Бес жүз жылдан кейін" атты фантастикалық романы, "Хаврен романдары" сериясының екінші кітабы, "Екі жылдан кейін" романынан шабыттанды.