Кіріспе

1993 жылы түсірілген Эрик Радомски мен Брюс Тиммның «Бэтмен: Фантазмның бетпердесі» (Бэтмен: Анимациялық фильм – Фантазмның бетпердесі) – 1993 жылы түсірілген американдық анимациялық романтикалық супергеройлік фильм. Оны Эрик Радомски мен Брюс Тимм режиссерлік етті, ал сценарийін Алан Бернетт, Пол Дини, Мартин Паско және Майкл Ривз жазды. Фильм «Бэтмен: Анимациялық серия» (1992–1995) негізінде жасалған және Warner Bros. Animation компаниясының алғашқы толық метражды анимациялық фильмі болып табылады. Кейіннен театрлық қойылымдар үшін қосымша Warner Bros. Feature Animation бөлімі құрылды. Кевин Конрой, Марк Хамилл, Эфрем Зимбалист-младший, Боб Гастингс және Роберт Костанцо «Бэтмен: Анимациялық серия» фильміндегі дауыс рөлдерін қайта ойнады, оларға Дана Делани, Харт Бохнер, Стейси Кич-младший, Абе Вигода, Дик Миллер және Джон П. Райан қосылды. Серияның бірінші және екінші маусымдары арасында жасалған фильмде Бэтмен бұрынғы сүйіктісі Андреа Бомонтпен татуласуға тырысады және Готэм қаласының қылмыстық басшыларын өлтіретін құпия жанжалшыға қарсы тұрады. Жокер оқиғаға аралассан жағдай одан да күрделене түседі. Сюжет Майк В. Баррдың «Бэтмен: Екінші жыл» комиксінің сюжетімен ұқсас, бірақ ондағы қарсыласы – Фантазм, ал Жүгінші емес. Сонымен қатар, «Бэтмен: Бірінші жыл» графикалық романынан да элементтер алынған, онда Брюс Уэйннің Бэтменге қалай айналғаны және қылмысқа қарсы күрестің алғашқы қадамдары көрсетіледі. Алғашында тікелей бейнеге шығару жоспарланған, бірақ Warner Bros. «Mask of the Phantasm» фильмін кинотеатрларда көрсетуге шешім қабылдады, өндіріс кестесін сегіз айға қысқартты. Бұл Warner Bros. Animation компаниясының алғашқы толық метражды көркем фильмі болды. Фильмде Жокердің рөлі маңызды болғанымен, Бернетт телесериалдың әдеттегі қарсыластарынан алыс әңгіме айтуды мақсат еткен. Бернетт сондай-ақ: «Мен Брюспен махаббат туралы әңгіме жасағым келді, себебі телешоуда ешкім оны жасаған емес. Мен оның ойына енетін әңгіме айтқым келді» деді. Шығармашылық топтың мүшелері Жокердің фильмде пайда болуын жоспарламағандарын мәлімдеді, бірақ Пол Дини оған қарсы шығып, Жокердің рөлі фильмнің өндірісінің басынан-ақ оқиғаның бір бөлігі болғанын айтты. Жазушылар Жокерді фильмге енгізуге абай болды, себебі олар Тим Бертонның 1989 жылғы «Бэтмен» фильмімен байланыс жасамағысы келмеді. Бірақ жазушы Майкл Ривз: «Біз оның қатысуын тірі түсірілімде ешқашан жасай алмайтын тәрілде оқиғаға пайдалы ете алатынымызды түсіндік» деді. Жокерді жеке қауіп ретінде көрсету үшін Брюс Тимм мен Бернетт жиі анимациялық сериалдың авторы Диниді фильмде Харли Квиннді пайдаланбауға көндірді (бірақ Арлин Соркин фильмде шағын рөлде дауыстады). Осы тәсіл бұрын «Брюс Уэйннің таңғажайып құпиясы» және «Жокердің жабайы» эпизодтарында қолданылған. Керісінше, «Харлидің демалысы» эпизоды Харли Квиннмен жасалды және Жокер қатыспады. Бернеттке сценарий жазуға көмектескендер – Мартин Паско, ол флешбек сегменттерінің көп бөлігін жазды; Ривз, ол кульминацияны жазды; және Дини, ол «мұнда-мына жерде тесіктерді толтырды» деді. Кевин Конройдың айтуынша, Андреа Бомонттың есімі дауыстық режиссер Андреа Романоның құрметіне берілген. Келешек әлемінің жәрмеңкесіндегі аспаз роботы Хейзел кейіпкеріне Бернетт «The Saturday Evening Post» журналының карикатурашысы Тед Кейдің «Хейзел» телесериалының басты кейіпкері Хейзел Қызметшінің (Оскар сыйлығын жеңіп алған актриса Ширли Бут бейнелеген) есімін берді. Ал Фантазмның дизайны 20 түрлі нұсқадан өтті, содан кейін фильмнің экипажына ұнаған нұсқа таңдалды. Бернетттің айтуынша, Фантазм плащпен Қаһарлы Жігітке ұқсайды, бірақ идея оны Чарльз Диккенстің «Рождестволық ән» романындағы Келер Рождествоның Рухына ұқсату еді, тіпті Жокер де фильмнің аяқталған нұсқасында осы туралы айтады. Өндірістің басында Warner Bros. Phantasm фильмін тікелей бейнеге емес, кинотеатрларда көрсетуге шешім қабылдады. Бұл өндіріске бір жылдан да аз уақыт қалды (көбінесе анимациялық фильмдер аяқталған оқиғадан соңғы шығарылуға дейін екі жылдан астам уақыт алады). Осы шешімге байланысты аниматорлар кең экранды форматқа сәйкес келу үшін сахналарды қайта қарады. Студия жақсы жұмыс істеді, фильм түсірушілерге шығармашылық бақылаудың үлкен мүмкіндіктерін берді. Warner Bros. өндіріс бюджетін 6 миллион долларға дейін арттырды. Брюс Тимм Фантазмды жобалау кезінде «Екінші жылды» «көзімен көрген шабыттандыру» деп атады, ол Фантазмның сыртқы түрін визуалды және тақырыптық жағынан ұқсас «Екінші жыл» жауыз Жатқышына негіздемегенін айтты, ал Алан Бернетт Фантазмның жұмыс істеу тәсілін Жәндік Адамның жауыз Мистериосынан үлгі алғанын айтты, атап айтқанда «түтінге айналып кетуі мүмкін адам» идеясы. Керісінше, 2017 жылдың мамырында Барр «Mask of the Phantasm» фильмінің «Екінші жылмен» ұқсастығының мақсатты болғанына сенімді екенін айтты, ол: «Мен BTAS қызметкерлерінің кеңселерiне екі рет кірдім [және] әр кіргенімде бір адам – әр жолы басқа адам – «Бэтмен: Екінші жыл» көшірмесімен қатар асыққан түрде теріп жатты. Мен осы фильм үшін «Екінші жылды» қолданғанын білгенім сол кезде болды», – деді. Фантазмның алғашқы эскиздері оны әсіресе DC Comics компаниясындағы Пол Левицке қаржылық өтемақы алуға көндірді. Левицке «Мен осыны отбасымызда сақтап қалғым келеді» дегеннен кейін Барр фильмнің табысының бір бөлігін, сондай-ақ Фантазм кейіпкерін жасауға қаражат алды. Бастапқыда Брюс пен Андреа үйленуге дайын еді, бірақ содан кейін Андреа Брюске олардың қарым-қатынасын аяқтау туралы хат жібереді. Бұл Брюстің Бэтмен болуға шешім қабылдауына әкеледі. Бір сахнада Брюс Уэйн ата-анасының қабірінің алдында тұрып: «Мен бақытты болсам деп ойламаған едім» дейді. Ривздің айтуынша, бұл сахна Брюстің трагикалық өміріндегі маңызды сәт болуы керек еді, себебі ол қалыпты өмір сүру мүмкіндігінен өзін айырады. Cinemusic.com сайтымен сұхбаттасуда Уолкер «Негізгі титрде қолданылған «латын» мәтіні Warner Bros. компаниясының негізгі қызметкерлерінің есімдері кері оқылған» деді. «I Never Even Told You» әні Сида Гарретт пен Глен Баллард жазған. Оны Тиа Каррере орындады. «The Dark Knight» трилогиясының музыкасын жазған Ханс Циммер әнге синтезаторда ойнады. Ән алғаш рет 1993 жылдың 14 желтоқсанында Reprise Records компаниясынан шықты. 2009 жылдың 24 наурызында La La Land Records компаниясы шектеулі кеңейтілген басылымды шығарды. Бұл басылымға түпнұсқа басылымдағы барлық тректер кірді, сонымен қатар кейбір тректер кеңейтілді. Сонымен қатар, бұрын жарияланбаған 30 минутқа жуық материал да кірді.

Маркетинг

1993 жылдың желтоқсан айында екі романдық нұсқасы жарық көрді. Бірі Эндрю Хелфердің жас оқырмандарға арналған кітабы, ал екіншісі Гери Грейвлдің ересектерге арналған романы болды. DC Comics Кели Паккеттің жазған және Майк Паробек салған комикс адаптациясын шығарды. Бұл комикс адаптациясы кейін VHS нұсқасына қосылды. Мультсериалға арналған ойыншықтарды бұрын шығарған Kenner компаниясы фильмге де бірнеше фигура шығарды, олардың ішінде Джокер мен Фантазм да бар (Фантазм маскасыз түрінде шығарылды, бұл фильмдегі маңызды сюжеттік бұрылысты ашып береді). Batman & Robin Adventures Annual #1: Shadow of the Phantasm – фильмге комикс форматындағы жалғасы. Оны Дини жазған және 1996 жылы жарық көрген. 2015 жылы DC Collectibles компаниясы Batman және Phantasm фигураларынан тұратын 2 даналық жиынтықты шығарды.

Үй медиасы

Mask of the Phantasm 1994 жылдың сәуірінде LaserDisc форматында, ал сол жылдың мамыр айында VHS форматында жарық көрді. VHS 2003 жылы сәуір айында «Batman & Mr. Freeze: SubZero» және «Batman Beyond: Джокердің оралуы» фильмдерімен бірге үш таспалық жинақта қайта шығарылды. Mask of the Phantasm алғаш рет 1999 жылдың желтоқсанында DVD форматында, ал 2005 жылдың қазанында қосымшасымен бірге шығарылды. Фильм 2004 жылдың сәуір айында «SubZero» және «Return of the Joker» фильмдерін қамтитын үш дискілі DVD жинағы ретінде қайта шығарылды. Бұл нұсқа қазір қолжетімсіз. Warner Home Video 2008 жылдың ақпан айында «SubZero» фильмімен бірге фильмді екі дискілі DVD ретінде қайта шығарды. Фильм 2017 жылдың 25 шілдесінде Warner Archive Collection жинағында Blu-ray форматында жарық көрді, онда 16:9 және ашық маттағы 4:3 форматтарындағы жаңа жоғары сапалы көшірмелер ұсынылды. Фильм сондай-ақ 2018 жылдың соңында «Бэтмен: Толық анимациялық серия» жинағының Blu-ray нұсқасына енгізілді. Фильм 2023 жылдың 12 қыркүйегінде Ultra HD Blu-ray форматында шықты. Ол 4K қайта шығарылымына 9 ай бұрын қайтыс болған Кевин Конройдың мұрасы туралы 26 минуттық деректі фильмді қамтыды.

Кассалық жинақ

Бэтмен: Фантазмнің бетпердесі 1993 жылы Рождество күні АҚШ-та 1506 кинотеатрда көрсетіліп, алғашқы 2 күнінде 1,2 миллион доллар жинады. Фильмнің отандық кассалық кірісі 5,8 миллион долларға жетті. Empire журналы оны 1993 жылғы ең үздік анимациялық фильм деп атады және оның Тим Бертонның «Бэтмен» және «Бэтмен қайтып келді» фильмдерінен жақсы сюжеттік желілері бар екенін айтты. TV Guide журналы фильмнің арт-деко стиліне жоғары баға берді. Сонымен қатар, фильмнің кульминациялық сахнасы мен Бэтменнің Готэм қалалық полиция бөлімінен қашуы әсерлі экшн-секунстар деп есептелді. The Washington Post газетінің Ричард Харрингтон анимация, дизайн, диалог және сюжет, сондай-ақ Ширли Уокердің музыкалық қойлымдарына толыққанды келісті. Джин Сискель мен Роджер Эберт фильмді кинотеатрларда көрсетілген кезде көре алмағанына өкінді және фильм үйде шыққан кезде, «At the Movies» телешоуында оған оң баға берді. Сискель «Фантазмның» «Бэтмен қайтып келді» және Джоэл Шумахердің «Бэтмен мәңгілік» фильмдерінен жақсырақ екенін, ал «Бэтменнен» аздап төмен екенін айтты. Алайда, Deseret News газетінің Крис Хикс «сурет үшінші актіде ғана жанданды» деп есептеді, аниматорлар сюжет үшін визуалды сапаны құрбан еткенін айтты. Variety журналының Леонард Клэди фильмге қатысты әртүрлі пікірлер білдірді, бірақ оның шолуы жалпы алғанда теріс болды. Ол фильмнің негізгі тақырыптары мен моральдық қағидаларын клишелі деп санады және анимацияны «өзін-өзі пародиалауға» дейін жеткізгенін айтты. 2009 жылы Wired журналының Скотт Тилл Кевин Конройды «барлық уақыттағы ең жақсы Бэтмен» деп атады. 2010 жылы IGN «Фантазмның бетпердесін» барлық уақыттағы ең жақсы 25-ші анимациялық фильм деп тізімге енгізді. Сол жылы IGN оны «Бэтмен басталады» фильміне дейінгі «Қараңғы рыцарьдың ең жақсы толықметражды оқиғасы» деп мәлімдеді. 2011 жылы Total Film «Фантазмның бетпердесін» барлық уақыттағы ең жақсы анимациялық фильмдердің бірі деп атады, тізімде 50 фильмнің ішінде 47-орынды иеленді. 2011 жылы Time журналы «Фантазмды» барлық уақыттағы ең жақсы 10 супергерой фильмінің бірі деп таныды. 2017 жылы Screen Rant фильмді барлық уақыттағы ең жақсы Бэтмен фильмі деп атады. 2018 жылы Paste журналы фильмді «Бэтменнің ең ұлы фильмі» деп сипаттады. 2022 жылы Empire журналы «Фантазмның бетпердесін» ең жақсы Бэтмен фильмі деп мойындады. Сондай-ақ 2022 жылы, шығарылғанына 30 жыл толуына орай, Rolling Stone журналы «Фантазмның бетпердесін» барлық уақыттың ең жақсы 50 супергерой фильмінің тізімінде 19-шы орынға қойды. Бұл тізімге енген жалғыз дәстүрлі анимациялық фильм, үшінші үздік анимациялық супергерой фильмі және барлық уақыттың екінші үздік Бэтмен фильмі (алғашқы орында «Қараңғы рыцарь» – 8-орын). Актер Роберт Паттинсон, Мэтт Ривздің «Бэтмен» (2022) фильмінде Бэтмен рөлін сомдаған актер, «Фантазмның бетпердесі» кейіпкердің «ішкі әлемін» және психикасын тиімді бейнелейтін фильмнің мысалы ретінде атады. Фильмнің 20 жылдығына арналған іс-шара Санта-Моникада өтті, онда Кевин Конрой, Дана Делани және Марк Хамилл қатысты.

Марапаттар

"Арыстан патша" және "Рождество алдындағы түнек" фильмдерімен қатар, "Фантазмның бетпердесі" "Энни" сыйлығының "Үздік анимациялық фильм" номинациясына ие болды, бірақ жеңіс "Арыстан патша" фильміне бұйырды.