Unix қабықшасы: терминал арқылы жұмыс істеу, файлдарды басқару, командаларды орындау, айнымалылар мен бағдарламаларды іске қосу. Жүйелік әрекеттер үшін өте пайдалы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Unix операциялық жүйесі үшін командалық жол интерпретаторы
[[File:Tcsh ejecutándose en escritorio Mac OSX. png|thumb|300px|right|tcsh және sh қабықшасы терезелері Mac OS X Leopard жүйесінде
Command line interpreter for Unix operating system
[[File:Tcsh ejecutándose en escritorio Mac OSX. png|thumb|300px|right|tcsh and sh shell windows on a Mac OS X Leopard
Пайдаланушылар әдетте Unix қабығымен терминал эмуляторы арқылы өзара әрекеттеседі; алайда, серверлік жүйелер үшін сериалдық аппараттық қосылымдар немесе Secure Shell арқылы тікелей жұмыс істеу жиі кездеседі. Unix қабықшаларының барлығы файл атауларының таңбалық үлгілерін қолдану, құбырлар, мұндағы құжаттар, командаларды алмастыру, айнымалылар және шартты тексерулер мен қайталау үшін бақылау құрылымдарын ұсынады.
Users typically interact with a Unix shell using a terminal emulator; however, direct operation via serial hardware connections or Secure Shell are common for server systems. All Unix shells provide filename wildcarding, piping, here documents, command substitution, variables and control structures for condition testing and iteration.
Тұжырымдама
Жалпы, қабықша – мәтіндік командаларға жауап ретінде басқа бағдарламаларды іске қосатын бағдарлама. Күрделі қабықша басқа бағдарламалардың орындалатын ортасын атаулы айнымалыларды, параметрлер тізімін немесе кіріс дерегін беру арқылы өзгерте алады. Unix сияқты операциялық жүйелерде пайдаланушылар әдетте интерактивті сессиялар үшін көптеген командалық жол интерпретаторларын таңдай алады. Пайдаланушы жүйеге интерактивті түрде кірген кезде, қабықша бағдарламасы сессияның барлық уақытында автоматты түрде іске қосылады. Қабықтың түрі, әр пайдаланушы үшін бейімделген болуы мүмкін, әдетте пайдаланушының профилінде сақталады, мысалы, жергілікті файлда немесе NIS немесе LDAP сияқты таратылған конфигурациялық жүйеде; алайда, пайдаланушы кез келген басқа қолжетімді қабықты интерактивті түрде іске қоса алады. macOS және десктоптық Linux дистрибутивтері сияқты терезелік интерфейсі бар операциялық жүйелерде кейбір пайдаланушылар қабықты тікелей пайдаланбауы мүмкін. Unix жүйелерінде қабықша тарихи тұрғыдан жүйелік бастапқы скрипттерінің, соның ішінде терезелік жүйені іске қосатын, желіні конфигурациялайтын және көптеген басқа да маңызды функцияларды орындайтын бағдарламаның іске асыру тілі болды. Дегенмен, кейбір жүйе жеткізушілер дәстүрлі қабықшаға негізделген бастапқы жүйені (init) systemd сияқты басқа тәсілдермен алмастырды.
Generally, a shell is a program that executes other programs in response to text commands. A sophisticated shell can also change the environment in which other programs execute by passing named variables, a parameter list, or an input source. In Unix like operating systems, users typically have many choices of command line interpreters for interactive sessions. When a user logs into the system interactively, a shell program is automatically executed for the duration of the session. The type of shell, which may be customized for each user, is typically stored in the user's profile, for example in the local file or in a distributed configuration system such as NIS or LDAP; however, the user may execute any other available shell interactively. On operating systems with a windowing system, such as macOS and desktop Linux distributions, some users may never use the shell directly. On Unix systems, the shell has historically been the implementation language of system startup scripts, including the program that starts a windowing system, configures networking, and many other essential functions. However, some system vendors have replaced the traditional shell based startup system (init) with different approaches, such as systemd.
Ертедегі қабықшалар
Unix-тің алғашқы қабығы – Томпсон қабығы, sh, оны Кен Томпсон Bell Labs-те жазды және Unix-тің 1-ден 6-ға дейінгі нұсқаларымен 1971 жылдан 1975 жылға дейін таратылды. Қазіргі заманғы стандарттар бойынша қарапайым болғанымен, ол барлық кейінгі Unix қабықшаларына ортақ көптеген негізгі мүмкіндіктерді енгізді, соның ішінде деректерді құбырға жіберу, if және goto операторларын қолданатын қарапайым басқару құрылымдары және файл атауларымен жұмыс істеуге арналған жабайы символдар. Қазіргі уақытта қолданылмай тұрса да, ол кейбір көне UNIX жүйелерінің бір бөлігі ретінде әлі де қолжетімді. Ол 1965 жылы американдық бағдарламалық жасақтама инженері Гленда Шрёдер жасаған Multics қабықшасының үлгісімен жасалды. Шрёдердің Multics қабығы Луи Пузиннің Multics командасына көрсеткен RUNCOM бағдарламасының негізінде құрылды. Кейбір Unix конфигурациялық файлдарындағы "rc" қосымшасы (мысалы, ".vimrc") – Unix қабықшаларының RUNCOM тарихынан қалған із. PWB қабығы немесе Mashey қабығы, sh, Джон Маши және басқалар кеңейткен және 1975–1977 жылдары Programmer's Workbench UNIX жүйесімен таратылған Томпсон қабығының жоғары деңгейде үйлесімді нұсқасы болды. Ол, әсіресе үлкен ортақ есептеу орталықтарында, қабықша бағдарламалауды тиімді етуге бағытталған. Ол қабықша айнымалыларын (орта айнымалыларының алдын қорғандары, соның ішінде $PATH-қа айналған іздеу жолы механизмін), пайдаланушы орындай алатын қабықша сценарийлерін және үзіліс жағдайларын өңдеуді қосты. Бақылау құрылымдары if/goto-дан if/then/else/endif, switch/breaksw/endsw және while/end/break/continue-ға дейін кеңейтілді. Қабықша бағдарламалау кеңінен таралған сайын, осы сыртқы командалар орындалу жылдамдығын арттыру үшін қабықтың өзіне енгізілді. Бірақ ең көп тараған және ықпалды ерте Unix қабықшалары – Борн қабығы және C қабығы болды. Екі қабықша да көптеген туынды және ұқсас қабықшалар үшін кодтау базасы және үлгі ретінде пайдаланылды, олар кеңейтілген мүмкіндіктер жиынтығына ие.
The first Unix shell was the Thompson shell, sh, written by Ken Thompson at Bell Labs and distributed with Versions 1 through 6 of Unix, from 1971 to 1975. Though rudimentary by modern standards, it introduced many of the basic features common to all later Unix shells, including piping, simple control structures using if and goto, and filename wildcarding. Though not in current use, it is still available as part of some Ancient UNIX systems. It was modeled after the Multics shell, developed in 1965 by American software engineer Glenda Schroeder. Schroeder's Multics shell was itself modeled after the RUNCOM program Louis Pouzin showed to the Multics Team. The "rc" suffix on some Unix configuration files (for example, ". vimrc"), is a remnant of the RUNCOM ancestry of Unix shells. The PWB shell or Mashey shell, sh, was an upward compatible version of the Thompson shell, augmented by John Mashey and others and distributed with the Programmer's Workbench UNIX, circa 1975–1977. It focused on making shell programming practical, especially in large shared computing centers. It added shell variables (precursors of environment variables, including the search path mechanism that evolved into $PATH), user executable shell scripts, and interrupt handling. Control structures were extended from if/goto to if/then/else/endif, switch/breaksw/endsw, and while/end/break/continue. As shell programming became widespread, these external commands were incorporated into the shell itself for performance. But the most widely distributed and influential of the early Unix shells were the Bourne shell and the C shell. Both shells have been used as the coding base and model for many derivative and work alike shells with extended feature sets.
С қабығы
C қабығы, csh, C бағдарламалау тілінің үлгісі бойынша жасалған, оның ішінде басқару құрылымдары мен өрнек грамматикасы бар. Оны Калифорния университетінің Беркли қаласындағы аспиранты Билл Джой жазды және BSD Unix жүйесімен кеңінен таралды. C қабығы сонымен қатар интерактивті жұмыс үшін көптеген мүмкіндіктерді ұсынды, олардың ішінде тарих және өңдеу механизмдері, псевдонимдер, каталогтар жинағы, тильда белгілеуі, cdpath, жұмыс бақылауы және жолдың хэштелуі бар. Көптеген жүйелерде csh TENEX C қабығына (tcsh) – символдық немесе қатты сілтеме болуы мүмкін, бұл Джойдың бастапқы нұсқасының жетілдірілген түрі. Csh қабығының интерактивті мүмкіндіктері көптеген басқа қабықтарға көшірілгенімен, тіл құрылымы кеңінен қолданылмады. Осыған ұқсас жұмыс – Николь Гамильтон жазған Гамильтон C қабығы, ол алғаш рет 1988 жылы OS/2 жүйесінде, ал 1992 жылдан бастап Windows жүйесінде таралды.
The C shell, csh, was modeled on the C programming language, including the control structures and the expression grammar. It was written by Bill Joy as a graduate student at University of California, Berkeley, and was widely distributed with BSD Unix. The C shell also introduced many features for interactive work, including the history and editing mechanisms, aliases, directory stacks, tilde notation, cdpath, job control and path hashing. On many systems, csh may be a symbolic link or hard link to TENEX C shell (tcsh), an improved version of Joy's original version. Although the interactive features of csh have been copied to most other shells, the language structure has not been widely copied. The only work alike is Hamilton C shell, written by Nicole Hamilton, first distributed on OS/2 in 1988 and on Windows since 1992.