Америка Құрама Штаттарындағы өмір деңгейі

Кіріспе

Америка Құрама Штаттарындағы өмір сүру жағдайларының шолуы.

2013 жылы Economist Intelligence Unit-тің «Дүниеге туу индексінде» (Where to be born Index) АҚШ 16-орынды Германиямен бөлісті. Бұл индекс жан басына шаққандағы ЖІӨ арқылы өлшенетін материалдық әл-ауқат, өмір сүру ұзақтығы, саяси тұрақтылық, ажырасу көрсеткіштеріне, қоғамдық өмірге, қылмыс және терроризм деңгейлеріне, гендерлік теңдікке, басқару сапасына, климатқа және жұмыссыздық деңгейіне негізделген. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) «Жақсы өмір индексі» (Better Life Index) 11 фактор бойынша өмір сапасын өлшейді және АҚШ-ты 34 ЭЫДҰ елдің арасында 7-орынға қойды. Үйге иелік ету деңгейі басқа пост-индустриалды елдермен салыстырғанда жоғары. 2005 жылы американдықтардың 69% өз үйлерінде тұрды, бұл көрсеткіш Ұлыбритания, Бельгия, Израиль және Канададағы көрсеткіштерге шамамен тең. 2007 жылы американдықтардың жан басына шаққандағы автомобильдер мен радиолары әлемдегі басқа елдерге қарағанда көп болды, ал 200 миллионнан астам халқы бар елдердің арасында жан басына шаққандағы теледидарлар мен жеке компьютерлердің саны да көп болды.

Өткенге қарағанда өзгеру

Америкадағы отарлық дәуірде өмір сүру деңгейі 18 ғасырдың стандарттарымен салыстырғанда жоғары болды. Америкалықтар өз тамақтануын Еуропа мен Батыс жарты шардағы өсімдіктер мен жануарлардың алуан түрлі ассортиментінен таңдай алатындықтан, қолайлы ауа райымен бірге, американдықтар ешқашан егін жинаудың сәтсіздігіне тап болған жоқ. Жұқпалы ауруларға қатысу аз болды, ал байлықтың теңсіздігі төмен болды, тіпті кедейлердің де дұрыс тамақтануы қамтамасыз етілді. Тарихшылар осы кезеңде өмір сүру деңгейін өлшеу үшін бойды пайдаланды, себебі ересектердің орташа бойы халықтың толыққанды тамақтануын көрсетеді – адамдардың биологиялық стрестен гөрі өсу кезеңінде алған тамақтану мөлшері, себебі тамақтан жеке айыру, қиын жұмыс және ауру сияқты жағдайлар ересектерде бойдың төмендеуіне әкелуі мүмкін. Америкалық және еуропалық әскерге шақырылғандардың тізілімдеріне сәйкес, американдықтардың орташа бойы еуропалықтардан екі-үш дюймге ұзын болған. Орташа бой XIX ғасырдың екінші тоқсанына дейін, яғни өнеркәсіптік революция кезіне дейін айтарлықтай өзгерген жоқ. Каналдардың, пароходтардың, теміржолдардың, сондай-ақ мемлекеттік мектептердің, көптеп көшіп келудің және қалалардың өсуі жұқпалы ауруларға қатысуды арттырды. 1830 жылдары азық-түлік бағасы өсті, ал индустрияландыру байлықтың теңсіздігін және кедейлердің жағдайын нашарлатқан экономикалық дағдарыстарды әкелді. Нәтижесінде орташа бой мен өмір сүру ұзақтығы төмендеді, бірақ 1910 жылдан 1950 жылға дейін табыстың өсуімен, қалалық жағдайлардың жақсаруымен және денсаулық сақтау шараларының енгізілуімен жақсарып, бұрынғы деңгейге жетті. 1930 жылдан 1980 жылға дейін инфляцияға түзетуден кейін орташа америкалықтың салықтан кейінгі табысы үш есеге өсті, бұл американдықтардың өмір сүру деңгейінің жоғарылауына әкелді. 1949-1969 жылдар аралығында орташа отбасылық табыс 99,3%-ға өсті. 1946 жылдан 1978 жылға дейін орташа отбасының өмір сүру деңгейі екі еседен астамға өсті. 1945 жылдан 1970 жылға дейін отбасының орташа табысы (нақты мәнде) екі еседен астамға өсті, ал жұмыссыздық 1960 жылдары 4%-ға дейін төмендеді. 1949-1950 жылдар аралығында орташа отбасылық табыс (2009 жылғы тұрақты доллармен) 25 814 доллардан 43 614 долларға дейін өсті, ал 1947-1960 жылдар аралығында тұтынушылардың шығындары толық 60%-ға өсті. Мэри П. Райан атап өткендей, алғаш рет "америкалықтардың көпшілігі дискрециялық табысқа ие болды, яғни олардың табысы қауіпсіз және жеткілікті болды, бұл оларға бұрын тек байларға ғана қол жеткізетін нарық сегменттеріне кіруге мүмкіндік берді". 1960 жылы американдықтар, орташа есеппен, әлемдегі ең бай адамдар еді. 1960 жылдары орташа отбасылық табыс 33%-дан астамға өсті, ал демалыс пен тамақтануға жұмсалған шығындар 40%-дан астамға өсті. 1959 жылдан 1969 жылға дейін орташа отбасылық табыс (1984 жылғы доллармен) 19 300 доллардан 26 700 долларға дейін өсті. 1969 жылы барлық үй шаруашылықтарының 79,6%-ы кем дегенде бір автокөлікке ие болды, 82,6%-ы тоңазытқышқа немесе мұздатқышқа ие болды, 79%-ы қара-ақ телевизорға ие болды, 31,9%-ы түсті телевизорға ие болды және 70%-ы кір жуғыш машинасына ие болды. Бос уақыттың саны да артты. 1970 жылы Америкадағы орташа жұмысшы жылына 140 күн демалысқа шығады деп есептелді. 1950-1979 жылдар аралығында АҚШ-тағы жұмыс уақыты 10,7%-ға төмендеді, бірақ бұл көрсеткіш Батыс Еуропадағы көрсеткіштен жартысына жуық болды. 1980 жылы ЭЫДҰ мәліметтері бойынша, АҚШ-тың өмір сүру деңгейі өнеркәсіптік елдер арасында ең жоғары болды. АҚШ-тағы 85 миллион үй шаруашылығының 64%-ы жеке тұрғын үйлеріне ие болды, 55%-ы кем дегенде екі телевизорға, ал 51%-ы бірден көп көлікке ие болды. Телефондар, теледидарлар, мектепке қабылдаулар, диетадағы жануарлар ақуызы және энергияны тұтыну көрсеткіштері бойынша АҚШ басқа да индустриалды елдерден озып кетті. Байлар, орта тап және көптеген кедей американдықтардың салықтан кейінгі табысы әлемдегі басқа елдердегі олардың әріптестерінен жоғары болды. 1985 жылы АҚШ-тың жан басына шаққандағы табысы 11 727 долларды құрады, бұл индустриалды елдер арасындағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. 1980 жылдардың ортасына қарай барлық үй шаруашылықтарының 98%-ы телефон қызметіне, 77%-ы кір жуғыш машинасына, 45%-ы тоңазытқышқа және 43%-ы ыдыс жуғыш машинасына ие болды. 1990 жылдары орташа америкалық өмір сүру деңгейі әлемдегі ең жоғары деңгейлердің бірі болып саналды, ал орта және кедей американдықтар әлі де орташа есеппен барлық басқа елдердегі олардың әріптестерінен бай болды, бірақ кейбір еуропалық елдермен арадағы айырмашылық айтарлықтай азайды.

In colonial America, the standard of living was high by 18th century standards. Americans could choose their diet from a diverse range of plants and animals from Europe and the Western Hemisphere, and this, combined with favorable weather conditions, ensured that Americans never had to deal with harvest failures. There was little exposure to epidemic diseases, and low wealth inequality, ensuring that even the poor were well fed. Historians have used height to measure living standards during this time as average adult heights can point to a population's net nutrition – the amount of nutrition people grew up with as compared to biological stress which can cause lower heights in adulthood, stemming from things like food deprivation, hard work, and disease. According to military records of American and European men, Americans were on average two to three inches taller than Europeans. Average heights showed little change until the second quarter of the 19th century, with the Industrial Revolution. The growth of canals, steamboats, and railways, as well as the public school system, mass immigration, and urbanization, increased exposure to diseases. Food prices rose in the 1830s, and industrialization brought along with it growing wealth inequality and business depressions that further worsened the situations of the poor. As a result, average stature and life expectancy declined, and only rebounded from 1910 to 1950, as incomes rose, urban conditions became less crowded, and public health measures were put in place. From the 1930s up until 1980, the average American after tax income adjusted for inflation tripled, which translated into higher living standards for the American population. Between 1949 and 1969, real median family income grew by 99.3%. From 1946 to 1978, the standard of living for the average family more than doubled. Average family income (in real terms) more than doubled from 1945 up until the 1970s, while unemployment steadily fell until it reached 4% in the 1960s. Between 1949–50 and 1965–66, median family income (in constant 2009 dollars) rose from $25,814 to $43,614, and from 1947 to 1960, consumer spending rose by a full 60%, and for the first time, as noted by Mary P. Ryan, "the majority of Americans would enjoy something called discretionary income, earnings that were secure and substantial enough to permit them to enter sectors of the marketplace that were once reserved for the affluent." In 1960, Americans were, on average, the richest people in the world by a massive margin. During the 1960s, median family incomes increased by over 33%, while per capita expenditures on recreation and meals grew by over 40%. From 1959 to 1969, median family income (in 1984 dollars) increased from $19,300 to $26,700. By 1969, 79.6% of all households owned at least one car, 82.6% owned a refrigerator or freezer, 79% owned a black and white television set, 31.9% owned a color television set, and 70% owned a washing machine. Leisure time also increased. By 1970, it was estimated that the average workingman in America had 140 days off work each year. US work hours fell by 10.7% between 1950 and 1979, though the decline was still around half that of Western Europe. In 1980, the American standard of living was the highest among the industrial countries, according to the OECD. Out of the 85 million households in the United States, 64% owned their own living quarters, 55% had at least two TV sets, and 51% had more than one vehicle. In terms of possession of telephones, TV sets, school enrollments, animal protein in diets, and energy consumption, the United States was far ahead of other industrialized countries. Wealthy and middle class and a majority of poor Americans had higher after tax incomes than their counterparts almost anywhere else in the world. By 1985, the US per capita income was $11,727, one of the highest among industrialized countries. By the mid 1980s, 98% of all households had a telephone service, 77% a washing machine, 45% a freezer, and 43% a dishwasher. In the 1990s, the average American standard of living was regarded as amongst the highest in the world, and middle class and poor Americans were still, on average, richer than their counterparts in almost all other countries, though the gap with some European countries had noticeably narrowed.

Әлеуметтік сынып

АҚШ-тағы өмір сүру деңгейі әлеуметтік-экономикалық мәртебеге қарай едәуір өзгеріп отырады. Төмендегі кесте АҚШ-тың әлеуметтік-экономикалық жіктелуіне қатысты белгілі академиялық теориялардың жиынтығын ұсынады: