Кіріспе
Ұшақтардағы ұшу аспаптарының түрі. Бағдар көрсеткіші (HI), сондай-ақ бағыттық гироскоп (DG) немесе бағыт көрсеткіші (DI) деп те аталатын бұл аспап, ұшқышты ұшақтың бағыты туралы хабардар ету үшін қолданылады.
The heading indicator (HI), also known as a directional gyro (DG) or direction indicator (DI), is a flight instrument used in an aircraft to inform the pilot of the aircraft's heading.
Қолдану
Кіші ұшақтардың басым көпшілігінде бағытты анықтаудың негізгі құралы – магниттік компас, бірақ ол бірнеше түрлі қателіктерге ұшырайды, соның ішінде Жердің магниттік өрісінің "көлбеуі" немесе төмен қарай бағытының өзгеруінен туындайтын қателік. Көлбеу қателігі магниттік компастың ұшақ еңкейгенде немесе жылдамдану немесе баяулау кезінде дұрыс емес көрсетуіне себеп болады, бұл оны жылдамдығы өзгермеген, тік және көлденең ұшудан басқа жағдайларда пайдалануды қиындатады. Мұны түзету үшін ұшқыш әдетте ұшақты бағыт көрсеткішіне сүйене отырып маневрлейді, себебі гироскопиялық бағыт көрсеткіші көлбеу және үдеу қателіктеріне ұшырамайды. Ұшқыш бағыт көрсеткішін магниттік компаста көрсетілген бағытқа мерзімді түрде қайта калибрлейді.
Операция
Бағдаршам көрсеткіші гироскоп арқылы жұмыс істейді, ол ұшақтың қисайту жазықтығымен – яғни ұшақтың бойлық және көлденең осьтерімен анықталатын жазықтықпен – байланыстырылған механизммен бекітілген. Сондықтан, жергілікті жер бетінің көлденеңіне сәйкес келмейтін ұшақтың кез келген конфигурациясы көрсету қатесіне алып келеді. Бағдаршам градустармен калибрленген дөңгелек компас картасынан тұратын дисплейді басқару үшін гироскоптың осін пайдаланатындай етіп құрастырылған. Гироскоп электр энергиясымен немесе сору сорғысынан (кейде жоғары биіктіктегі ұшақтарда қысым сорғысы) сүзілген ауа ағыны арқылы, ұшақ қозғалтқышымен қозғалады. Жердің айналуы (ω, сағатына 15°, көзге көрінетін ауытқу) және гироскоптың толық емес тепе-теңдігінен туындаған шағын жинақталған қателердің салдарынан бағдаршам уақыт өте келе ауытқады (нақты ауытқу) және оны магниттік компас арқылы мерзімді түрде түзету қажет.