Кіріспе

Британдық саясаткер және адвокат (1928–2015)

Гревилл Эван Яннер, Браунстоун бароны Яннер, (11 шілде 1928 – 19 желтоқсан 2015) – британдық саясаткер, адвокат және жазушы. Ол 1970 жылғы жалпы сайлауда Лестер округінен Парламент депутаты болып сайланды, бұл оның әкесінен соңғы сәтте алмасуы болды. 1997 жылға дейін депутаттық қызметін атқарды, содан кейін Лордтар палатасына өтті. Ең алдыңғы қатарда болмаған Яннер ерекше түрде комитеттердегі жұмысымен танымал болды; ол бір кезде Жұмыспен қамту жөніндегі комитеттің төрағасы болды. Ол Британдық еврейлердің депутаттары кеңесі сияқты бірнеше еврей ұйымдарымен байланыста болды, 1978 жылдан 1984 жылға дейін оның төрағасы болды, ал кейіннен Холокост туралы білім беру саласында белгілі болды. 1991 жылдан бастап Яннерге балаларға қатысты жыныстық зорлық-зомбылық жасады деген бірнеше айыптаулар тағылды. 2015 жылы қозғалған қылмыстық іс оның сол жылдың желтоқсан айында қайтыс болуына байланысты тоқтатылды; оның мүлігіне қатысты барлық талаптар 2017 жылдың мамыр айына дейін тоқтатылды, Яннердің отбасы талапкерлерді "жалған айыптаушылар" деп атады. Карл Бич, оның айыптаулары Мидленд операциясы полициялық тергеуіне әкелді (және ол өзі балаларға қатысты жыныстық қылмыскер болып табылған), Яннер және басқаларды жалған айыптағаны үшін сотталды және 18 жылға бас бостандығынан айырылды; Яннер отбасы кейіннен лейборист саясаткері Том Уотсонды да, оның осы іске қатысқан рөлін де сынады, сондай-ақ "дәлелдер тексерілгенге дейін адамдарға бірден сенілетін" жүйеге сын көтерді. Істің ресми тұлғалар тарапынан қалай қарастырылғаны туралы тергеу 2020 жылдың қазан айында басталды. 2021 жылдың қазан айында тергеу полиция Яннерге қатысты айыптауларды толыққанды тергеуге құлшынбағандай көрінетінін және процесс "қатардағы кемшіліктермен" бұзылғанын көрсетті.

Ерте өмір

Яннер Уэльстің Кардифф қаласында литвалық еврей (литвак) ата-анасының ұлы, Барнетт Яннер мен Элси Сибилдің отбасында дүниеге келді. Яннер мен оның әпкесі Рут (кейін Кенвудтың леди Моррис) 11 жасында ата-аналары Британияға нацистердің басып кіруін күтіп, Канадаға эвакуацияланды. Канадада, отбасы достарының үйінде тұрып, Квебек штатының Ленноксвилл қаласындағы Бишоп колледжінде білім алды. 1942 жылы ол Ұлыбританияға оралып, Лондондағы Сент-Полс мектебінде оқыды. Бос уақытында Берген-Белсендегі Холокосттан аман қалғандарға көмектесті. Армия бөлімшесі 1948 жылы жабылып, Яннерге ренжітті. Кейіннен Яннер Кембридждегі Тринити-Холлда заң мамандығын оқып, 1952 жылы Кембридж одағы қоғамының президенті және университеттің еңбек клубының төрағасы болды. Ол Ұлттық еңбек студенттері қауымдастығының халықаралық хатшысы және Тринити Холл атлетика клубының президенті қызметтерін атқарды. Яннер Фулбрайт және Смит Мундт бағдарламалары арқылы Харвард заң мектебінде оқуға мүмкіндік алды. Оқуын аяқтаған соң, Хармсворт стипендиясының арқасында Миддл Темплде білімін жетілдірді, содан кейін 1994 жылдан 1996 жылға дейін Жұмыспен қамту жөніндегі арнайы комитеттің төрағасы болды. Ол Кеңес еврейлерінің ұлттық кеңесінің (1979–85) және Достастық еврейлер кеңесінің президенті болды. 2012 жылы ол осы лауазымнан бас тартты. Лорд Яннер стипендиясы жыл сайын он мектептің Трасттың білім беру бағдарламаларына қатысуына қаржылай көмек көрсетеді. Яннер түрлі діндер мен нанымдар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға тырысып, осы мәселе туралы "Бір қол ғана қол шапалақтамайды" атты кітабында жазды. Ол Иорданияның ханзадасы Хасанмен бірлесіп, исламофобия мен антисемитизмге қарсы күресетін "Coexistence Trust" қайырымдылық қорын құрды.

Лордтар палатасы

1997 жылы Лестершир графтығындағы Лестер қаласының Браунстоун бароны Жаннер ретінде өмірлік теңестірілді. Ол антисемитизмге қарсы барлық партиялық парламенттік топтың президенті және лауазымды адамы болды. Жаннер Израильдің еңбек достарымен байланыста болды және 2002 жылы Стивен Байерсті төрағалыққа қолдады. 2006 жылы Жаннерді бұрынғы Қарулы Күштер басшысы Лорд Брэмалл Таяу Шығыс мәселесі бойынша қызу дау кезінде ұрып-соқты. 2006 жылғы Ливан соғысы кезінде болған оқиғада екі адам Лордтар палатасында Брэмаллдың Израильді тым сынайтындай пікір білдіргеннен кейін келіспеді. Жаннер 2013 жылдың желтоқсанына дейін Лордтар палатасына қатысып тұрды. 2014 жылдың 13 қазанынан бастап Лордтар палатасынан демалысқа кетті.

Басқа

Яннер көпшілік сөйлеу және бизнес коммуникациясы туралы, оның ішінде «Презентация» кітабын жазды. Одан бөлек, ол Еван Митчелл атты бүркеншік атымен де көп жазған. Бұрын ол «Сақылмандық шеңбері» мен «Халықаралық сиқыршылар бауырластығының» мүшесі болды.

Жеке өмір

1955 жылы Яннер Майра Луиза Шейнкке үйленді, ол бастапқыда Австралиядан және Ұлыбритания мен Ұлтақтар Достастығының бұрынғы бас раввині Сэр Израиль Бродидің қызының немересі еді. Олардың үш баласы болды: екі қызы мен бір ұлы. Майра Шейнк 1996 жылы қайтыс болды. Ол ізраилдік жазушы Амос Оздың бауырларының біріне үйленген. Оның басқа қызы Марион Яннер 2010 жылы психикалық денсаулық саласына қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің офицері (OBE) атағымен марапатталды. Оның ұлы Дэниел Яннер – адвокат және патшалық кеңесші (KC).

Ауру және өлім

2009 жылы Яннерге Альцгеймер ауруы диагнозы қойылды. Аурудың күшейіп бара жатуы салдарынан 2015 жылға қарай оған тәулік бойы күтім қажет болды. 2015 жылдың тамызында сот отырысында қорғау тарапынан куә ретінде шақырылған медициналық сарапшы Яннердің Паркинсон ауруының бастапқы сатыларынан өтіп жатқанын мәлімдеді. Яннер 2015 жылдың 19 желтоқсанында 87 жасында Альцгеймер ауруының салдарынан қайтыс болды.

Балаларды жыныстық қорлау туралы айыптаулар

1991 жылдан бастап жылдар бойы билік органдарына Янердің балаларды жыныстық тұрғыдан зорлауы туралы нақты айыптаулар келіп түсті, олардың ең ертесі 1955 жылға дейін жетеді. Алайда, Янер бір рет сұраққа тартылғаннан басқа, 2015 жылға дейін ешқандай ресми шаралар қабылданбады. 2015 жылы оны бұрын қудалау керек екені шешілгеннен кейін, айыптаулар 2016 жылдың сәуірінде "жағдайды анықтауға арналған сот отырысында" қарастырылуға тиіс болды – Янердің қылмыстық сотқа қатысуға денсаулығының жоқ екені анықталды, бірақ ол бұл отырысқа дейін қайтыс болды. Дегенмен, оның әрекеттері тарихи жыныстық зорлауды зерттеуге арналған үлкен сараптамаға енгізілді.

Парламент алдындағы мәлімдемелер 1991 жылдың желтоқсанында

1991 жылы Лестерширдегі балалар үйінің директоры Франк Бек 1986 жылдан бастап 13 жыл бойы балаларды зорлауда айыпты деп танылып, бес мәңгілік мерзімге сотталды. Сот барысында Бек Яннерді бала зорлауда айыптап, бір куәгер оның күтімінде болған кезде Яннердің өзін зорлағанын айтты. Яннер Бектің жалған айтқанын сот аяқталғаннан кейін ғана айта алды, өйткені бұл сотқа деген құрметсіздік болар еді. Бек сотталғаннан кейін Яннер Төменгі палатада көп партиялық қолдауға ие болды. 2 желтоқсандағы палата мәлімдемесінде ол өзіне тағылған айыптамаларда “ешқандай шындық жоқ” деді. 3 желтоқсанда сотқа қарсылық көрсету және сот ісінде үшінші тараптардың жала жабуы мүмкін екендігі тақырыбында өткен пікірсайыста, бір депутат бұл мәселені “Палатадағы құрметті әріптесіне” қатысты айыптауларды қарастыру ретінде сипаттады. Яннер Бектің бұрынғы түрмедесiнен хат алғанын айтты, онда Бек Яннерді қылмыстық әрекеттерге жауапты деп айыптау арқылы өзінен назарды аударғысы келгенін жазған. Яннер бұрын Бекке ұсыну қағаздарын беруден бас тартқанын және Бектің куәгер Пол Уинстонды Яннерді “қарғып” беру үшін “тартып” алғанын айтты. Яннер мен оның адвокаты, сэр Дэвид Непли, Яннер сотқа тартылса қорғанысқа қажетті құжаттарды дайындау үшін адвокат Джордж Карманмен байланыста болды. Карман мен Непли дәлелдердің күшіне байланысты оған қарсы ешқандай айып тағылмағанына таң қалды, деді адвокаттың ұлы Доминик Карман. 2002 және 2006 жылдары қосымша полиция тергеулері жүргізілді; 2002 жылғы тергеуден кейін Яннерге қатысты құжаттар Корольдік прокуратурасына жіберілмеді. 2014 жылдың қыркүйегінде The Times газеті қазіргі Дербишир полициясының бас комиссары Майк Кридонның 1989 жылы, ол детектив-сержант болып жұмыс істеген кезде, полиция басшылары Яннерге қатысты педофилия айыптауларын тергеуді қатты шектегенін мәлімдеді, тіпті “сенімді дәлелдер” болған жолдарда да.

Төртінші тергеу және КПК-ның алғашқы шешімі

2013 және 2014 жылдың басында Лестершир полициясы Яннердің Солтүстік Лондондағы үйін және Лордтар палатасындағы кеңсесін тарихи балаларға қатысты зорлау туралы мәлімдемелерге байланысты тергеу аясында тінтіп қарады. Яннер өзінің кінәсіз екенін мәлімдеді. Яннерге қарсы дәлелдер жинағы CPS-ке жіберілді, бірақ полиция оны тексерген жоқ. 2015 жылдың 16 сәуірінде CPS мәлімдеме жасап, Яннердің денсаулығының нашарлауына байланысты оған айып тағуға болмайтынын хабарлады. CPS бұл іс қудалау үшін жеткілікті дәлелдерге ие екенін, әйтпесе 1969-1988 жылдар аралығында болған деп саналатын тоғыз адамға қарсы 22 жайтты ұятсыз шабуыл және жыныстық зорлау бойынша қудалауды бастаған болар еді деді. Бір аптадан кейін төрт дәрігер Яннердің ауыр деменцияға шалдыққанын растағанмен, CPS мәлімдемесінде көрсетілген алты мәселе бойынша бірауыздан келіспегендері белгілі болды. Тек бір дәрігер ғана Яннердің бұл жағдайды жалғандап отырған болуы мүмкін екені туралы сұрақ қойды, бірақ бұл ұсыныс толығымен жоққа шығарылды. Алайда, куәгерлер 2013 жылы Яннердің саналы болғанын және тіпті көлігін жүргізіп бара жатқанын көргендерін айтты. Бас прокурор Элисон Сондерс полиция мен CPS-тің бұрынғы қудалаудан бас тарту шешімінің дұрыс емес екенін мәлімдеді. Зейнеткер судья, сер Ричард Хенрикс, осы іске қатысты CPS-тің барлық мәселелерін тәуелсіз түрде тергеу үшін тағайындалды. Бір аптадан кейін Сондерс Лондонның "Evening Standard" газетіне: "Менің жұмысым халыққа ұнау емес. Адамдар қалаған нәрсеге негіделген шешімдер қабылдау емес. Дұрыс шешімдер қабылдау туралы" деді. 2015 жылдың 16 сәуірінде, CPS шешімінен кейін бірнеше сағат өткен соң, Лейборист партиясы Яннерді партия мүшелігінен шеттетуге шешім қабылдады. Exaro сайты сол күні Яннердің Вестминстер педофилдер тобына қатысты Метрополитен полициясының "Мидленд" операциясы аясында тергеліп жатқанын хабарлады. Сәуір айында Яннер Лордтар палатасының кеңсе қызметкерлеріне белсенді жұмыс істеуден бас тартқысы келмейтінін хабарлаған. 2015 жылғы жалпы сайлауда Бассетлау округіндегі өкілдігін сақтап қалу үшін үгіт жүргізіп жатқан Джон Манн, "Daily Telegraph" газетіне Жоғарғы палатаның Яннермен байланысына қатысты барлық құжаттар жария етуге тиіс екенін айтты. "Егер сізде деменция болса, Лордтар палатасының мүшелігіне қатысты құжатқа қалай қол қоюға болады?" деді ол. 22 сәуірде "The Times" газетінде 7 партиядан 11 саясаткердің қол қойған хаты жарияланды, оны Лейборист саясаткері Саймон Дэнчук координациялады. Қол қойғандар: "Әділет орнатылмаса және қоғамның мүддесі қорғалмаса, халық тарихи балаларға қатысты зорлаумен айналысқан белгілі тұлғаларды тергеуді ақтау ретінде қарастырады". Заңгер Джошуа Розенберг "The Guardian" газетінде саясаткерлерді заң жүйесін түсінбеушілікпен айыптады. Ол Сондерстің бас прокурор ретінде қабылдаған басқа шешімдерін сынға алғанмен, Яннер ісіндегі оның шешімін қолдады және "ол Яннер ісіндегі шешімін бұрын-соңды болмағандай толық қорғағаны үшін мақтауға лайық" деді. Годдард CPS-тің іс материалдарына қол жеткізіп, Яннердің күдікті құрбандарымен сұхбаттасуға мүмкіндік алады. Годдард Яннердің сотқа қатысуға жарамдылығына қатысты медициналық сараптаманы қарастырып, өзінің сараптамасын тағайындауы және Яннердің медициналық жарамды деп танылған жағдайында оны тексеруі мүмкін. 2015 жылдың 7 мамырында өткен жаңа парламентте 78 депутат Бас прокурордың (Элисон Сондерс) шешімін қайта қарауды және істі "фактілерді қарау" арқылы сотқа беруді қолдады. Бұл шешім 2015 жылдың желтоқсан айында Олд Бейлиде шығарылды, бірақ Яннер көп ұзамай, сот басталғанға дейін бірнеше ай бұрын қайтыс болды. 2015 жылдың 15 мамырында CPS-тің Лорд Яннерге айып тағудан бас тарту шешімі CPS құрбандарының тексеруге құқығы бойынша сыртқы жоғары санаттағы адвокаттың қарауына берілгені белгілі болды, ол бұрын бұл іске қатыспаған.

КПК шешімінің күшін жою

2015 жылдың 29 маусымында прокуратура директорының Жаннерді қудалаудан бас тарту туралы шешімін сәуір айында ҚК шешімін қайта қарауға тағайындалған Дэвид Перри күштен шығарғаны хабарланды. Енді судья Жаннердің қылмыстық сотқа қатысуға жарамдылығын анықтауға тиіс болды. Іс 7 тамызда Вестминстер әкімшілік сотында қарастырылды; сот Жаннердің алдын ала отырысқа, болжаса қысқа ғана уақытқа, қатысуын міндетті деп шешті. 14 тамызда Жаннер сотқа бір минуттан да аз уақытқа келіп өзін таныстырды. Келесі отырыс 1 қыркүйекте Олд Бейлиде өтті; Жаннердің қатысуы талап етілмеді. 2015 жылдың 7 желтоқсанында Олд Бейлиде Жаннер сотқа қатысуға жарамсыз деп танылды. Төраға судья Опеншоу төрт медициналық сарапшының көрсетулеріне сүйене отырып, шешімін былай қорытындылады: «Айыпталушының денсаулығы нашарлап, қайта қалпына келмейтін деменциясы бар, сондықтан оның айыптамаға жауап беруге жарамсыз деп табамын». 2016 жылдың сәуірінде фактілерді анықтау бойынша сот отырысы өткізу жоспарланған, онда қазылар алқасы дәлелдерді тыңдап, Жаннердің күдікпен айыпталатын зорлық-зомбылық әрекеттері туралы шешім шығаратын еді, бірақ Жаннердің кінәлі екендігіне немесе кінәсіздігіне шешім қабылдай алмайтын еді.

Өлімнен кейінгі оқиғалар

Яннер 2015 жылдың 19 желтоқсанында қайтыс болды, оған қарсы қылмыстық іс осымен аяқталды. Алайда, 2017 жылдың наурыз айында үш талапкер азаматтық сотқа берген талаптарынан бас тартты, содан кейін мамыр айында тағы алты адам бас тартты, бұл оның мүлкіне қарсы барлық азаматтық істердің тоқтағанын білдірді. "Таймс" газетіне берген сұхбатында Яннер отбасы: "Әкеміздің өмірін жақсылыққа арнаған адам ретіндегі беделі қайта жаңғырды", - деді. Оның ұлы Дэниел Яннер: "Бұл жалған айыптаушылар, қарсы сауалдарға тап болады деген қауіпті сезініп, талаптарын кері тартып алды, енді олар бұл мәселенің негізін құра алмайды. Сәйкесінше, бұл мәселенің болуы тергеудің маңызды жұмысының адалдығына күдік тудырады". Би-Би-Си сол кезеңде Лестерширдегі балалар үйлерінде тұрған ондаған ер және әйел адамдармен сұхбаттасып, іздестіру жүргізді. Сондай-ақ, "Фрэнк Бек ісіне қатысқан кеңес қызметкерлерімен, әлеуметтік жұмыскерлермен, полиция қызметкерлерімен және журналистермен де сөйлесті". Адвокаттар кем дегенде 20 ер адам мен бір әйелді, оның ішінде 12 балалар үйінің тұрғынын, Яннер оларды зорлаған деп айыптады. Полиция 25 құрбан болған адамнан ақпарат алған. Оның тәуелсіз есебінде CPS және Лестершир полициясы тағы да сынға ұшырады, ол 1991, 2002 және 2007 жылдары Яннерді соттауға жеткілікті дәлелдер болғанын мәлімдеді. 1991 жылы полиция Яннердің 14 жасар ұлмен (жауапкер 1 деп белгіленген) бір қонақүй бөлмесін бөліскенін тексермеді және ол тұратын балалар үйінде тек "өте шектеулі" тексерулер жүргізді. 2002 жылғы тергеу балалар үйіндегі тарихи зорлық-зомбылыққа қатысты шағымдармен байланысты болды, онда бұрынғы тұрғын Яннерге қарсы айыптаулар жасады: "Шығымданушы 2-нің мәлімдемесін CPS-ке баяндама беру үшін жібермеуі таңғаларлық", - деп жазды Генрикес. 2019 жылы Дэниел Яннер "Жалған айыптауларға ұшыраған адамдарды реформалау" тобын құрды, оның мақсаты - жыныстық қылмыстар жасады деп айыпталған адамдардың есімдерін айыптау қойылғанға дейін/немесе айыптау қойылмаса, жариялауды болдырмау. Сол шілдеде Карл Бич, оның айыптаулары Мидленд операциясы полициясының тергеуін күшейтті, Яннерді және басқаларды жыныстық зорлау және кісі өлтіруде жалған айыптау жасағаны үшін сотталды. Дэниел Яннер Бич сотталған кезде куәгерлер тақтасында пайда болып, әкесі туралы: "Ол кінәсіз адам ретінде қайтыс болды. Ол жақсылық пен әділдіктің күші болды", - деді. Бич 18 жылға бас бостандығынан айырылды. Яннер Том Уотсонның осы істегі рөлін сынап, "Том Уотсон отставкаға кетуі керек. Ол өзін Ұлыбританияның басты педофил іздеушісі деп тағайындады және моральдық паника тудырды. Оның мақсаты - жеке саяси табысқа жету, ол өзі тудырған қоғамдық ашу-ыза толқынына мініп, оны күшейтті. Ол ұяттан басын иіп, мойынсұнуы керек. Оның Лейбористік партиядағы антисемитизмге қарсы моральдық жоғары тұруы - мүлдем екіжүзділік", - деді. Яннердің қызы, раввин Лора Яннер Клауснер: "Бізде адамдарға дәлелдерді тексермей, бірден сенетін жүйе бар, оларға жанашырлықпен құлақ қойып, айыптауларды дұрыс тергеудің орнына. Адамдар (әкеме) ешқандай дәлелсіз айыптау тағуға және оларға бірден сенуге мүмкіндік алды", - деді. Янер Клауснер еврей қауымдастығындағы жыныстық зорлық-зомбылық құрбандарына қолдау көрсететін Мигдаль Эмунаха ұйымы тарапынан, әкесіне қатысты айыптауларды жоққа шығару үшін аға раввин лауазымын пайдаланғаны үшін сынға ұшырады.