Эсперанто тілінің алғашқы кітабы

Кіріспе

Эсперантоның халықаралық тілі (орысша: Международный язык Эсперанто), көбінесе (Бірінші кітап) деп аталады, 1887 жылы поляк офтальмологы Л. Л. Заменгофтың жазған кітабы. Онда ол алғаш рет Эсперанто жасалма тілін таныстырып, сипаттаған. 1887 жылдың 26 шілдесінде (ескі стиль бойынша 14 шілдеде) орыс тілінде алғаш рет жарық көрген "Унуа Либро" басылымы Эсперанто қозғалысының ресми басталуын белгілейді.

Тарих

Көп жылдар бойы тілді дамытуға ат салысқаннан кейін, Заменгоф 1885 жылдың көктемінде "Unua Libro" кітабын аяқтады және келесі екі жыл бойы баспагер іздеді. 1887 жылы әйелі Клараға үйленгеннен кейін, жаңа қайын атасы Александр Сильберник оған Клараның құдайынан ақшаны баспагер табуға жұмсауды кеңес берді. Оның кеңесімен, Заменгоф Варшавада Хаим Келтер деген баспагерді тапты. 1887 жылдың 26 шілдесінде (ескі стиль бойынша 14 шілде) Келтер кітапты орыс тілінде "Халықаралық тіл" (Международный язык) деп жариялады. Бірақ Ричард Геогеган Штайнхаус аудармасының нашар екенін көрсеткенде, Заменгоф қалған даналарын жойып, Геогеганнан жаңа аударма жасауды сұрады. 1889 жылы "Unua Libro" еврей, идиш, швед және литва тілдеріне, ал 1890 жылы – дания, болгар, итальян, испан және чех тілдеріне аударылды. Кітаптың үшінші бөлімінде ол "жалпы дауыс беру" деп аталатын идеяны ұсынады, ол келесі уәде берген 10 миллион адамның қол қоюын жинау науқаны: "Мен, төменде қол қойған адам, доктор Эсперанто ұсынған халықаралық тілді үйренуге уәде беремін, егер он миллиондай уәделер көпшілік алдында берілгені дәлелденсе". Оның ойынша, бұл тілді үйренуге уақытты ысырап етуге жол бермейді, себебі 10 миллион қол жиналғаннан кейін, тілді үйренуге міндетті үлкен топ пайда болады, бұл тілді пайдалы етеді. Ол сондай-ақ келесі жылға дейін сындарлы пікірлерді қабылдайтынын және келесі жылы тілге түпкілікті нысан беретін арнайы кітапшаны (ол "Aldono al la Dua Libro" болуы керек еді) жариялау алдында сынды қарастыратынын уәделейді. Одан әрі, ол болашақта тілдің дамуын бағыттап тұру үшін тіл академиясының (ол "Akademio de Esperanto" болуы керек еді) ережелерін жасайды. Грамматика бөлімінде ол эсперанто алфавиті мен он алты грамматикалық ережені түсіндіреді. Сөздік бөлімінде ол 917 түбірден тұратын сөздік ұсынады. Ол алған жүздеген хаттардан кейін 1888 жылдың қаңтарында "Dua Libro" және 1889 жылы "La Esperantisto" кітаптарын жариялауға шабыттанды, осылайша қызығушылық танытқандарға эсперанто тілінде оқу материалдарын ұсынды. 1889 жылы ол эсперанто сөздігін кеңейту үшін орысша-эсперанто және немісше-эсперанто сөздіктерін, сондай-ақ "Dua Libro" кітабына қосымша ретінде "Aldono al la Dua Libro" кітабын шығарды, ол тілге түпкілікті нысан беру мақсатында жазылған, және ол үшінші бөлімінде уәде берген еді. Барлық көрсеткіштер бойынша, Заменгофтың "жалпы дауыс беру" науқаны сәтсіз аяқталды. 1889 жылға қарай ол мақсаты болған 10 миллионның тек 0,01 пайызына ғана, яғни 1000 қол жинады. Дегенмен, эсперанто қозғалысы өз жолымен жалғасты. Алғашқы қолдаушылардың арасында білімді орыс және поляк еврейлері, Лев Толстой және оның жақтастары, Шығыс Еуропа масондары және өз тілдеріне үмітін жоғалтқан волапук тілінде сөйлейтіндер болды.

After many years of developing the language, Zamenhof completed Unua Libro by the spring of 1885 and spent the next two years looking for a publisher. In 1887, shortly after he married his wife Klara, his new father in law Aleksandr Silbernik advised him to use money from Klara's dowry to find a publisher. Following his advice, Zamenhof found a publisher in Warsaw, Chaim Kelter. On July 26 1887 [O. S. July 14 1887], Kelter published the book in Russian as International Language (Международный язык). Unreliable source: date=July 2021 However, when Richard Geoghegan pointed out that Steinhaus's translation was very poor, Zamenhof destroyed his remaining copies and requested that Geoghegan produce a fresh translation. Unua Libro was also translated into Hebrew, Yiddish, Swedish, and Lithuanian in 1889 and then into Danish, Bulgarian, Italian, Spanish, and Czech in 1890. In part III, he presents an idea called the "universal vote", which is a campaign to allot 10 million signatures of people making the following pledge: "I, the undersigned, promise to learn the international language, proposed by Dr. Esperanto, if it shall be shown that ten million similar promises have been publicly given." He argues that this will prevent anyone from wasting time on learning the language since, once 10 million signatures have been gathered, there will be a significant population obliged to learn the language, rendering the language useful. He also welcomes critical feedback for the next year and promises to consider criticism before publishing a special booklet that will give definitive form to the language the following year (which was to be Aldono al la Dua Libro). Additionally, he lays out guidelines for a language academy to guide the evolution of the language in the future (which was to be the Akademio de Esperanto). In the grammar section, he explains the Esperanto alphabet and sixteen grammar rules. In the dictionary section, he presents a dictionary with 917 roots of vocabulary. In the hundreds of letters he received, he saw enough support to prompt him to publish Dua Libro in January 1888 and La Esperantisto in 1889, in order to provide more Esperanto reading material for those with interest. In 1889, he also published Russian–Esperanto and German–Esperanto dictionaries to increase Esperanto vocabulary, as well as Aldono al la Dua Libro, a supplement to Dua Libro, to establish the definitive form of the language, a document he promised in part III of Unua Libro. By all measures, Zamenhof's "universal vote" campaign failed. By 1889, he had only reached 1000 signatures, a mere 0.01% of his goal of 10 million. Nevertheless, the Esperanto movement continued onward. Among the early supporters were educated Russian and Polish Jews, Leo Tolstoy and his followers, Eastern European freemasons, and speakers of Volapük who had lost hope in their language.