Кіріспе
Американдық жазушы және журналист (1967–2020)
Элизабет Ли Вертцель (31 шілде 1967 – 7 қаңтар 2020) – американдық жазушы, журналист және заңгер. Ол 27 жасында жариялаған «Prozac Nation» атты өзінің жеке өмірінен сыр шертетін мемуарларымен танымал. Оның туындылары көбінесе депрессия, тәуелділік, мансап және қарым-қатынастармен күресін баяндауға арналған. Вертцельдің еңбектері 1990 жылдары жеке өмір туралы жазу және мемуар жанрының дамуына серпін берді, ол Х буынының өкілі ретінде қарастырылды. Өмірінің соңында Вертцель сүт безінен туған ісіктен қайтыс болғанға дейін адвокат болып қысқа уақыт жұмыс істеді.
Ерте өмір
Вурцель Нью-Йорк қаласының Үсті-Батыс жағында еврей отбасында өсіп, Рамаз мектебінде оқыды. Оның ата-анасы, Линн Винтерс және Дональд Вурцель, ол кішкентай кезінде ажырасып, Вурцельді негізінен анасы тәрбиеледі, ол баспа ісінде және медиа-консультант ретінде жұмыс істеді. 2018 жылы The Cut журналында жарияланған мақаласында Вурцель 2016 жылы өзінің биологиялық әкесінің 1960 жылдары анасымен бірге жұмыс істеген фотограф Боб Адельман екенін білгенін жазды. Отбасы жағдайы жақсы, қабілетті студент болған Вурцель Гарвард колледжіне түсті, онда ол депрессиямен және есірткіге тәуелділікпен күресіп жүрді.
Ерте мансап
1980 жылдардың аяғында Гарвардта студент болған кезде Вертцель The Harvard Crimson газетіне жазды және Лу Рид туралы мақаласы үшін 1986 жылы Rolling Stone College журналистика сыйлығын алды. Ол сондай-ақ The Dallas Morning News газетінде стажировкадан өтті, бірақ плагиат жасады деген айыппен жұмыстан шығарылды. 1989 жылы Гарвард университетін салыстырмалы әдебиет мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алып аяқтады. 1997 жылы Дуайт Гарнер Salon.com сайтында оның бағанасы "осыншалықты жек көрілгендіктен, кейде оның әлемдегі жалғыз досы өзімін сезіндім" деп жазды.
Прозак ұлылығы
Вурцель ең көп сатылған мемуары «Прозак ұлты» (1994) арқылы танымал болды, ол 27 жасында жарық көрді. Кітапта оның университеттің бакалавриатында депрессиямен күресі және соңында «Прозак» дәрісімен емделгені туралы айтылады. Мичико Какутани «Нью-Йорк Таймс» газетінде былай деп жазды: «Жүрекке тиетін және күлкілі, өзіне құрмет көрсетіп, өзін-өзі танитын «Прозак ұлты» Джоан Дидионның эсселерінің тікелей шындығын, Сильвия Платтың «Құмырадағы ән» романының эмоционалды көрсетушілігін және Боб Дилан әніне тән сарказм мен қара юморды біріктіреді». Кітаптың жұмсақ мұқабалы нұсқасы «Нью-Йорк Таймс» бестселлер тізіміне енді. Кристина Риччи бас рөлде ойнаған фильмнің премьерасы 2001 жылдың 8 қыркүйегінде Торонто халықаралық кинофестивалінде өтті.
Қалқа
Вурцельдің «Прозак ұлтынан» кейінгі алғашқы кітабы «Битч: Ұсыныс қиын әйелдерге» (1998) деп аталды. Карен Лерманның «The New York Times» газетінде жариялаған рецензиясы әртүрлі бағаланды; Лерман «Битч» кітабының «көптеген қайшылықтарға, ерекше жаңғырықтарға және ақылға сыймас ойларға толы болғанымен, соңғы кезде әйелдер туралы жазылған ең шыншыл, терең және әзілге толы кітаптардың бірі» екенін жазды.
Тағы да
More, Now, Again (2001) – Prozac Nation мемуарының жалғасы, негізінен кокаин мен Риталинге тәуелділігін қамтиды. Кітапта оның есірткіге байланысты өзін-өзі зақымдау түрі ретіндегі шаш жұлуға құмарлығы және «Битч» атты еңбегін жазған кездегі мінез-құлқы сипатталады. Кітапқа көбінесе жағымсыз пікірлер жазылды. Salon басылымында Питер Курт Вурцельдің «өзінің айтқан әр сөзі мен ойының маңызы мен мәні бар деп ойлайды. Бірақ оның жаңа кітабы ешқайда жеткізбейді» деп жазды. Ол кітапты «бұзылған» деп атады, авторын «өте үлкен жасөспірім» деп сипаттап, «Кешір, Элизабет. Келесі жолы өлі күйі оянсаң, қолыңда кітап болуы мүмкін» деген қорытынды жасады. The Guardian газетінде Тоби Янг «Вурцельдің өзін-өзі жоғары бағалауы әрбір сөйлемнен аңғарылады» деп жазды және «Бір жағынан, More, Now, Again – бұл өзін-өзі мақтау жанрының абсурдқа дейін жеткен түрі: ешнәрсе мойындамайтын адамның сырлы естеліктері. Вурцель өзін-өзі құлшыннан басқа ештеңе айта алмайды. Оған «Мен, өзім, мен» деген атау қойған дұрыс болар еді» деді. Пейс университетінің профессоры Джудит Шлезингер The Baltimore Sun газетінде «[О]л қаншалықты шатақ екенін» жазды. Шлезингер Вурцельдің «басқа адамдарды, тіпті оқырмандарын да жек көретініне назар салғанын» айтты, олар оның шалаң әңгімесін тыңдап, ойсыз ақталғандарын қабылдап, өзін-өзі мақтау мен құқық талап етуіне төзімді болуы керек.
Заң мектебі
2004 жылы Вертцель Йель заң мектебіне түсуге өтініш берді. Кейін ол заңгерлік мансапты жалғастыруға ниеттенбегенін, тек заң факультетіне оқуға түскім келгенін жазды. Ол Йель университетіне қабылданды, бірақ "Оның LSAT емтиханының 160 ұпайы, оның айтуынша, 'қанағаттанарлықтай нашар' болды. 'Мен басқа себептермен қабылдандым' деді Вертцель. 'Менің кітаптарым, менің жетістіктерім'." Ол "Уилмер Катлер Пикеринг Хейл және Дорр" фирмасында жазғы стажер болып жұмыс істеді. 2008 жылы ол заңгерлік диплом алды, бірақ Нью-Йорк штатының адвокаттық емтиханын алғашқы рет тапсара алмады. Заңгерлер қауымдастығы Вертцельді сұхбаттарда өзін заңгер деп көрсеткені үшін сынады, себебі ол сол кезде заңгерлік практикамен айналысуға лицензиясы болмаған. Вертцель 2010 жылдың ақпанында Нью-Йорк штатының адвокаттық емтиханын тапсырып, 2008 жылдан 2012 жылға дейін Нью-Йорктегі Бойс, Шиллер және Флекснер фирмасында толық уақыт жұмыс істеді. Ол фирмада іс жүргізуші және арнайы жобалар бойынша жұмысын жалғастырды. 2010 жылдың шілдесінде ол Бреннан Әділет орталығының блогында адвокаттық емтихандарды жою туралы ұсыныс жасады.
Жеке өмір
2013 жылдың қазан айында Вертцель фоторедактор және болашақ жазушы Джеймс Фрид-младшиймен тәуелділік тақырыбындағы оқу кешінде танысты. Олар 2014 жылдың қыркүйегінде никелесіп, 2015 жылдың мамырында отау құрды, ол осы кезде ем алып жатқан болатын. Кейін жұбайлар ажырасып кетті, бірақ жақын қарым-қатынаста болды. 2018 жылы The Cut журналында жарияланған мақаласында Вертцель 2016 жылы өзінің биологиялық әкесінің 1960 жылдары анасымен бірге жұмыс істеген фотограф Боб Адельман екенін білгенін айтты. Осының нәтижесінде ол өзін заңды емес деп санады. Вертцель 2020 жылдың 7 қаңтарында 52 жасында Манхэттенде лептоменингіт ауруынан, метастаздық сүт безі қатерлі ісігінің салдарынан қайтыс болды. Оның жеке заттары екі жыл өткен соң аукционда сатылды.